भारतीय नौदलाच्या ताफ्यात ‘आयएनएस मंगरोल’ ही स्वदेशी बनावटीची पाणबुडीविरोधी युद्धनौका अधिकृतपणे दाखल झाली आहे. स्वदेशी साहित्याचा वापर करून बनवलेली ही युद्धनौका किनारपट्टीच्या भागात पाणबुड्यांचा शोध घेणे, त्यांचा पाठलाग करणे आणि सागरी सुरक्षितता मजबूत करण्याचे काम करेल.
३
ताफ्यात दाखल युद्धनौकेचा क्रमांक
८०
स्वदेशी बनावटीच्या साहित्याची टक्केवारी
२५
युद्धनौकेचा कमाल वेग (नॉट्स)
१४
समुद्रात सलग मोहिमेचे दिवस
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
कोचिन शिपयार्डने आयएनएस मंगरोल ही स्वदेशी पाणबुडीविरोधी युद्धनौका भारतीय नौदलाकडे सुपूर्द केली.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
भारतीय नौदल, कोचिन शिपयार्ड लिमिटेड (CSL) प्रशासन आणि संरक्षण मंत्रालय.
तात्कालिक परिणाम
भारताच्या किनारपट्टीच्या सुरक्षेत आणि उथळ पाण्यातील पाणबुडीविरोधी युद्धक्षमेत तातडीने वाढ झाली.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
संरक्षण मंत्रालयाच्या ‘आत्मनिर्भर भारत’ उपक्रमांतर्गत स्वदेशी युद्धनौका बांधणीला गती देण्यात येत आहे.
आयएनएस मंगरोलचे ताफ्यात आगमन
कोचिन शिपयार्डने भारतीय नौदलासाठी तयार केलेल्या आठ युद्धनौकांच्या मालिकेतील आयएनएस मंगरोल ही तिसरी नौका आहे.
- किनारपट्टीच्या भागात उथळ पाण्यात कारवाईची क्षमता
- ८० टक्क्यांपेक्षा जास्त स्वदेशी उपकरणांचा समावेश
अत्याधुनिक अस्त्रांनी सज्ज युद्धनौका
आयएनएस मंगरोल युद्धनौकेमध्ये अत्याधुनिक वॉटरजेट प्रपल्शन सिस्टीम बसवण्यात आली आहे. ही प्रणाली २५ नॉट्स वेगाने प्रवास करण्यास मदत करते. यावर हलक्या वजनाचे टॉरपीडो, पाणबुडीविरोधी रॉकेट्स आणि प्रगत सोनार यंत्रणा तैनात करण्यात आली आहे. गुजरातच्या ऐतिहासिक ‘मंगरोल’ बंदरावरून या नौकेचे नामकरण करण्यात आले. १९८३ ते २००४ या काळात सेवेत असलेल्या जुन्या मंगरोल माईनस्वीपरचा वारसा ही नौका पुढे चालवेल. किनारपट्टीची पाहणी, शोध आणि बचाव कार्य, तसेच खाणी पेरण्याच्या मोहिमा पार पाडण्यात ही नौका सक्षम आहे.
“आयएनएस मंगरोलच्या आगमनामुळे उथळ समुद्रातील पाणबुडीविरोधी मोहिमांना मोठे बळ मिळेल. स्वदेशी बनावटीची ही नौका सागरी सुरक्षा अधिक मजबूत करेल.”
— भारतीय नौदल, अधिकृत पत्रक- लाइटवेट टॉरपीडो आणि प्रगत सोनार सिस्टीमचा वापर
- सलग १४ दिवस समुद्रात मोहिमेवर राहण्याची क्षमता
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| युद्धनौकेचे नाव | आयएनएस मंगरोल | सुपूर्द |
| निर्माता संस्था | कोचिन शिपयार्ड लिमिटेड | पूर्ण |
| नौकेचा प्रकार | ASW शॅलो वॉटर क्राफ्ट | सेवेत |
| कामाचे स्वरूप | पाणबुडीविरोधी व सागरी रक्षण | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
स्वदेशी युद्धनौका मालिकेची पार्श्वभूमी
भारतीय संरक्षण मंत्रालयाने कोचिन शिपयार्डसोबत आठ शॅलो वॉटर क्राफ्ट युद्धनौकांची निर्मिती करण्याचा करार केला होता. या मालिकेतील ‘माहे’ आणि ‘मालवण’ या पहिल्या दोन नौकांनंतर आता ‘मंगरोल’ नौदलात दाखल झाली आहे. समुद्रातील उथळ पाण्यात मोठ्या युद्धनौकांना काम करणे कठीण जाते. या पार्श्वभूमीवर लहान, वेगवान आणि शक्तिशाली नौकांची निर्मिती सुरू करण्यात आली. नौदलाची ही नवीन तुकडी किनारपट्टीवर शत्रूच्या पाणबुड्यांची हालचाल रोखण्यासाठी अत्यंत प्रभावी ठरणार आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन सागरी सीमा आणि बंदरांच्या सुरक्षेची यंत्रणा अधिक कडक करण्यात येत आहे. किनारी सुरक्षेसाठी कार्यरत नौदलाच्या तुकड्यांना आधुनिक तांत्रिक पाठबळ मिळाले आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर भारतीय जहाजबांधणी उद्योग आणि स्थानिक संरक्षण उत्पादन क्षेत्राला मोठी चालना मिळत आहे. सूक्ष्म, लघू आणि मध्यम उद्योगांना (MSME) यातून मोठ्या रोजगाराच्या संधी उपलब्ध झाल्या आहेत.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम सागरी सीमा अधिक सुरक्षित होण्याच्या स्वरूपात दिसून येईल. किनारपट्टीवरील नागरिक आणि मच्छिमारांच्या सुरक्षेचा विश्वास वाढण्यास मदत होईल.
भारतीय नौदल व संरक्षण क्षेत्र
भारतीय नौदल व संरक्षण क्षेत्र यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून आधुनिक तंत्रज्ञानाने सज्ज असलेली ही नौका पाणबुडीविरोधी मोहिमांमध्ये मैलाचा दगड ठरेल.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
कोचिन शिपयार्डने आयएनएस मंगरोल युद्धनौकेची केलेली पूर्तता ही भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील स्वावलंबनाचे उत्तम उदाहरण आहे. ८० टक्क्यांहून अधिक स्वदेशी साहित्याचा वापर करून उथळ पाण्यात कार्य करणारी युद्धनौका बनवणे हे तांत्रिक कौशल्याचे प्रतीक मानले पाहिजे. हिंद महासागर आणि लगतच्या सागरी क्षेत्रात वाढत्या हालचाली पाहता किनारपट्टीची सुरक्षा भक्कम असणे आवश्यक आहे. अशा लहान पण घातक युद्धनौका ताफ्यात समाविष्ट झाल्यामुळे भारतीय नौदलाची क्षमता दुप्पट झाली आहे. भविष्यात अशा प्रकल्पांमुळे भारताची इतर देशांवरील निर्भरता कमी होण्यास मदत होईल.