भारतीय रेल्वे महामंडळाने धावत्या गाड्यांमध्ये पुन्हा एकदा जेवण बनवण्याची प्रक्रिया सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. काही वर्षांपूर्वी धावत्या गाड्यांमध्ये थेट स्वयंपाक करण्याची पद्धत पूर्णपणे बंद करण्यात आली होती. मात्र, सध्या निर्माण झालेल्या इंधन टंचाईच्या परिस्थितीमुळे या धोरणात बदल करण्यात आला आहे. विशेष म्हणजे, पूर्वीप्रमाणे गॅस सिलिंडरचा वापर केला जाणार नाही. आता गाड्यांमधील स्वयंपाक पूर्णपणे विजेवर चालणाऱ्या इंडक्शन स्टोव्हच्या माध्यमातून केला जाणार आहे. रेल्वे प्रवाशांना अन्नपुरवठा करताना कोणताही अडथळा येऊ नये, यासाठी ही नवी व्यवस्था लागू करण्यात आली आहे.
पश्चिम आशियातील युद्धजन्य परिस्थितीचा फटका
पश्चिम आशियातील तणावामुळे भारतामध्ये व्यावसायिक गॅस सिलिंडरच्या पुरवठ्यावर प्रचंड ताण पडला आहे. भारतीय रेल्वेच्या संपूर्ण देशव्यापी जाळ्याला दररोज सुमारे एक हजार व्यावसायिक गॅस सिलिंडरची आवश्यकता भासते. या संकटामुळे रेल्वे स्थानकांवरील उपहारगृहे आणि धावत्या गाड्यांमधील अन्न पुरवठ्याला फटका बसू शकतो. यासाठी रेल्वे महामंडळाने हे पाऊल उचलले आहे. याचा परिणाम भारतातील आदरातिथ्य आणि अन्न प्रक्रिया उद्योगांवरही झाला आहे.
धावत्या गाड्यांमध्ये आधुनिक डब्यांचा वापर
रेल्वे महामंडळाचे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक संजय कुमार जैन यांनी यासंदर्भात माहिती दिली आहे. यानुसार अन्न पुरवठादारांना आता आधुनिक पॅन्ट्री डब्यांमध्ये जेवण बनवण्याची परवानगी देण्यात आली आहे. हे डबे आधीपासूनच विजेच्या अत्याधुनिक आणि सुरक्षित पायाभूत सुविधांनी सज्ज आहेत. त्यामुळे गाडी सुरू असतानाही सुरक्षितपणे प्रवाशांसाठी ताजे अन्न तयार केले जात आहे. पूर्वी रेल्वेने केंद्रीय स्वयंपाकघरांमध्ये जेवण तयार करून ते गाड्यांमध्ये वितरित करण्याचे धोरण स्वीकारले होते. मात्र, गॅसच्या उपलब्धतेअभावी आता पुन्हा एकदा डब्यांच्या आतच अन्न शिजवण्याची पद्धत सुरू करण्यात आली आहे.
रेल्वे स्थानकांवरील उपहारगृहांनाही कडक निर्देश
या इंधन संकटाचा सामना करण्यासाठी रेल्वे महामंडळाने मार्च महिन्यातच सर्व रेल्वे स्थानकांवरील फूड प्लाझा, जनआहार केंद्रे आणि रिफ्रेशमेंट रूम्सच्या चालकांना तातडीने निर्देश दिले होते. त्यानुसार सर्व केंद्रांना गॅसऐवजी मायक्रोवेव्ह ओव्हन आणि इंडक्शन कुकटॉप्स वापरणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. या आपत्कालीन उपाययोजनांमुळे रेल्वेच्या एकूण स्वयंपाक प्रक्रियेतील तब्बल साठ टक्के भाग आता हळूहळू विजेवर आधारित स्वयंपाकाकडे वळवला गेला आहे. याशिवाय, जर एखाद्या युनिटने गॅसचा वापर पूर्णपणे बंद केला असेल, तर त्याची माहिती नियंत्रण कक्षाला देणे अनिवार्य करण्यात आले आहे, जेणेकरून अन्न वितरणात कोणताही खंड पडणार नाही.
लाखो प्रवाशांना मिळणार दिलासा
भारतीय रेल्वेच्या माध्यमातून दररोज साधारणपणे चौदाशे गाड्यांमधून प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना सुमारे सतरा लाख जेवणाचे ताट पुरवले जातात. वंदे भारत आणि राजधानी एक्सप्रेस सारख्या प्रिमियम गाड्यांमध्ये ताज्या अन्नाची मागणी नेहमीच जास्त असते, त्यामुळे या गाड्यांमध्ये प्रामुख्याने ही इंडक्शन यंत्रणा कार्यान्वित केली जात आहे. याशिवाय प्रवाशांची अचानक वाढणारी मागणी पूर्ण करण्यासाठी पुरेशा प्रमाणात थेट खाण्यायोग्य अन्नपदार्थांचा साठा ठेवण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत. रेल्वे अधिकाऱ्यांच्या मते, हा बदल केवळ तात्पुरत्या गॅस टंचाईवर तोडगा नसून भविष्याच्या दृष्टीने अधिक सुरक्षित, पर्यावरणपूरक आणि ऊर्जा-कार्यक्षम पर्याय ठरणार आहे.