सरकारी रुग्णालयांमध्ये पुरविली जाणारी औषधे अस्सल आहेत की बनावट हे तपासण्यासाठी राज्य सरकारने पोर्टेबल ‘ड्रग डिटेक्शन मशीन’ खरेदी केली आहे. यामुळे अवघ्या काही मिनिटांतच औषधांची सत्यता पडताळणे शक्य होणार आहे.
८
प्रशासकीय विभाग
१ मिनिट
तपासणी वेळ
१ ते ३ मिनिटे
अहवाल अवधी
१ नोव्हेंबर
आरोग्य संवाद यात्रा
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
राज्य शासनाच्या वतीने सरकारी रुग्णालयांसाठी विशेष पोर्टेबल ‘ड्रग डिटेक्शन मशीन’ खरेदी करण्यात आली आहेत. ही अत्याधुनिक यंत्रे राज्यातील आठ विभागांमधील भरारी पथकांना सुपूर्द केली जाणार आहेत. या मशिनच्या साहाय्याने जीवनरक्षक औषधांमधील भेसळ आणि बनावट औषधे तातडीने ओळखणे शक्य होणार आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
महाराष्ट्र राज्याचे सार्वजनिक आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी या उपक्रमाची माहिती दिली आहे. आरोग्य विभागाच्या माध्यमातून हा महत्त्वाचा निर्णय घेण्यात आला असून, बनावट औषध निर्मिती करणाऱ्या कंपन्यांवर कायदेशीर कारवाई करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
तात्कालिक परिणाम
या यंत्राच्या उपलब्धतेमुळे औषध तपासणी प्रक्रियेला वेग आला आहे. भरारी पथके थेट बाजारात किंवा रुग्णालयांमध्ये जाऊन अवघ्या एका मिनिटात औषधांची प्राथमिक तपासणी करू शकत आहेत. एनएबीएल प्रयोगशाळेचा अंतिम अहवाल येण्यापूर्वीच संशयास्पद औषधांची खात्री पटवणे सोपे झाले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
आरोग्य विभागाने नोबेल विजेते भारतीय शास्त्रज्ञ सी.व्ही.रामन यांच्या स्पेक्ट्रम तंत्रज्ञानावर आधारित ही यंत्रे खरेदी केली आहेत. प्राथमिक तपासणीत बनावट आढळणाऱ्या औषधांचे नमुने एनएबीएल प्रयोगशाळेत पाठवून दोषी कंपन्यांवर कठोर कारवाई करण्याची अधिकृत भूमिका शासनाने घेतली आहे.
औषध पडताळणीसाठी अत्याधुनिक स्पेक्ट्रम तंत्रज्ञान
सरकारी रुग्णालयांमध्ये पुरवठा होणाऱ्या औषधांची गुणवत्ता कायम राखण्यासाठी आरोग्य विभागाने पावले उचलली आहेत. स्पेक्ट्रम तंत्रज्ञानावर चालणारी ही पोर्टेबल मशिन अत्यंत अचूक निकाल देते.
- जीवनरक्षक औषधांमधील भेसळ तात्काळ उघडकीस आणणे शक्य होते.
- भरारी पथकांना प्रत्यक्ष जागेवरच औषध तपासणी करता येते.
सार्वजनिक आरोग्य सुधारण्यासाठी शासनाचे नवे पाऊल
सार्वजनिक आरोग्य विभागामार्फत शेकडो कोटी रुपयांची औषध खरेदी केली जाते. रुग्णांना निकृष्ट किंवा बनावट औषधे मिळणे जीवघेणी ठरू शकते. हा धोका टाळण्यासाठी आरोग्यमंत्र्यांनी हा नाविन्यपूर्ण प्रकल्प हाती घेतला आहे. प्राथमिक तपासणीत यंत्राने अहवाल दिल्यानंतर नमुने अधिकृत प्रयोगशाळेत पाठवले जातात. दोषी आढळणाऱ्या उत्पादकांवर कडक कारवाईचा बडगा उगारला जातो. आगामी १ नोव्हेंबरपासून आरोग्य संवाद यात्रा राबवून आरोग्य योजनांची माहिती जनतेपर्यंत पोहोचवली जाणार आहे.
“रुग्णांना अस्सल औषधे मिळावीत यासाठी आपण पोर्टेबल ड्रग डिटेक्शन मशीन खरेदी केली असून, याद्वारे बनावट औषधविक्री करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई केली जाईल.”
— प्रकाश आबिटकर, सार्वजनिक आरोग्यमंत्री“स्पेक्ट्रम तंत्रज्ञानावर आधारित या मशिनमुळे औषधांमधील भेसळ मिनिटभरात ओळखणे शक्य झाले असून, ही आरोग्य यंत्रणेतील मोठी सुधारणा आहे.”
— तज्ज्ञ व्यक्ती, औषधशास्त्र अभ्यासक| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| ड्रग डिटेक्शन मशीन | औषध तपासणी | कार्यान्वित |
| स्पेक्ट्रम तंत्रज्ञान | प्राथमिक पडताळणी | पूर्ण |
| आरोग्य विभाग | शासन निर्णय | नोंदवले |
| आरोग्य संवाद यात्रा | आगामी मोहीम | मंजूर |
पार्श्वभूमी
महाराष्ट्रात बनावट औषधांच्या समस्येवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी शासनाने यापूर्वी कोणती पावले उचलली आहेत आणि ही नवीन यंत्रणा कशी काम करते?
गेल्या काही काळापासून बाजारात बनावट आणि निकृष्ट दर्जाच्या औषधांचा सुळसुळाट वाढल्याच्या तक्रारी समोर येत होत्या. पारंपारिक पद्धतीने औषध नमुने गोळा करून प्रयोगशाळेत तपासणीसाठी पाठवण्याकरिता मोठा अवधी लागत असे. परिणामी, दोषी कंपन्यांवर तात्काळ कायदेशीर कारवाई करणे प्रशासनाला जिकिरीचे ठरत होते. यावर मात करण्यासाठी राज्य सरकारने आधुनिक तंत्रज्ञानाचा आधार घेतला आहे. सी.व्ही.रामन यांच्या स्पेक्ट्रम तंत्रज्ञानावर आधारित हे पोर्टेबल यंत्र केवळ एक ते तीन मिनिटांत औषधाची सत्यता तपासून पाहते. या तंत्रज्ञानामुळे भेसळयुक्त औषधांचा साठा तातडीने जप्त करणे शक्य होत असून, आरोग्य यंत्रणेला अधिक बळ मिळत आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन अन्न व औषध प्रशासन तसेच आरोग्य यंत्रणा अधिक सतर्क झाली आहे. बनावट औषध विक्रेत्यांवर कायदेशीर कारवाईचा बडगा उगारण्यासाठी भरारी पथकांना विशेष अधिकार व साधनसामग्री उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर औषध उत्पादक कंपन्यांमध्ये पारदर्शकतेची जाणीव निर्माण झाली आहे. बनावट औषधे तयार करणाऱ्या गुन्हेगारी प्रवृत्तीच्या कंपन्यांवर जरब बसून वैध व नामांकित औषध उत्पादकांना प्रतिष्ठा मिळण्यास मदत होणार आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट सकारात्मक परिणाम होऊन गोरगरीब रुग्णांना सरकारी रुग्णालयांमध्ये खात्रीशीर व अस्सल औषधोपचार मिळण्याचा मार्ग सुकर झाला आहे. बनावट औषधांमुळे होणाऱ्या जीवितहानीला आळा बसणार आहे.
संबंधित वर्ग
सामान्य रुग्ण आणि त्यांचे कुटुंबिय यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून, त्यांना दर्जेदार आरोग्य सुविधा मिळण्याची खात्री पटली आहे. शासकीय उपचारांवरील विश्वास अधिक दृढ होण्यास मदत मिळत आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
बनावट औषधांच्या विरोधातील कठोर प्रशासकीय पाऊल
राज्यातील आरोग्य यंत्रणेत पारदर्शकता आणण्याच्या दृष्टीने ड्रग डिटेक्शन मशीन खरेदी करण्याचा निर्णय अत्यंत स्तुत्य आहे. बनावट औषधांचा धंदा आरोग्याशी चाललेला खेळ असतो. केवळ कागदावर आदेश न काढता प्रत्यक्ष तपासणीसाठी आधुनिक यंत्रणा फील्डवर उतरवणे ही काळाची गरज होती. आगामी काळात या पथकांनी विनापरवाना व भेसळयुक्त औषध विक्रेत्यांवर सतत व कठोर कारवाई सुरू ठेवावी. नागरिकांच्या आरोग्याशी तडजोड करणाऱ्यांना पाठीशी घातले जाणार नाही, हा संदेश या निमित्ताने स्पष्ट झाला असून, या मोहिमेची प्रभावी अंमलबजावणी करणे प्रशासनाचे मुख्य कर्तव्य ठरणार आहे.
राज्यातील आरोग्य यंत्रणेत पारदर्शकता आणण्याच्या दृष्टीने ड्रग डिटेक्शन मशीन खरेदी करण्याचा निर्णय अत्यंत स्तुत्य आहे. बनावट औषधांचा धंदा आरोग्याशी चाललेला खेळ असतो. केवळ कागदावर आदेश न काढता प्रत्यक्ष तपासणीसाठी आधुनिक यंत्रणा फील्डवर उतरवणे ही काळाची गरज होती. आगामी काळात या पथकांनी विनापरवाना व भेसळयुक्त औषध विक्रेत्यांवर सतत व कठोर कारवाई सुरू ठेवावी. नागरिकांच्या आरोग्याशी तडजोड करणाऱ्यांना पाठीशी घातले जाणार नाही, हा संदेश या निमित्ताने स्पष्ट झाला असून, या मोहिमेची प्रभावी अंमलबजावणी करणे प्रशासनाचे मुख्य कर्तव्य ठरणार आहे.