मराठी चित्रपटांच्या विश्वात गेल्या काही वर्षांत आशयघन विषयांना प्रेक्षकांनी नेहमीच डोक्यावर घेतले आहे. याच परंपरेला पुढे नेणारा आणि मराठी शाळांच्या अस्तित्वाचा प्रश्न चव्हाट्यावर मांडणारा ‘क्रांतीज्योती विद्यालय – मराठी माध्यम’ हा चित्रपट १ जानेवारी २०२६ रोजी प्रदर्शित झाला आणि त्याने केवळ बॉक्स ऑफिसवरच नाही, तर प्रेक्षकांच्या मनावरही अधिराज्य गाजवले आहे.
दिग्दर्शक हेमंत ढोमे यांनी ‘झिम्मा’ आणि ‘फर्स्टक्लास दाभाडे’ नंतर पुन्हा एकदा एका अत्यंत संवेदनशील पण तितक्याच महत्त्वाच्या विषयाला हात घातला आहे. हा चित्रपट केवळ शाळा वाचवण्याची गोष्ट नसून, ती आपल्या मातृभाषेबद्दलच्या आत्मीयतेची आणि बदलत्या मानसिकतेची शोकांतिका मांडणारी कलाकृती आहे.
चित्रपटाची कथा अलिबागच्या निसर्गरम्य नागाव परिसरातील ‘क्रांतीज्योती विद्यालय’ या मराठी शाळेभोवती फिरते. शाळेचे मुख्याध्यापक दिनकर शिर्के म्हणजे सचिन खेडेकर हे आपल्या आयुष्यातील सर्वात मोठ्या संकटाचा सामना करत आहेत. त्यांची लाडकी मराठी शाळा लवकरच बंद होणार आहे आणि त्या जागी एक आधुनिक सुविधांनी सज्ज अशी ‘इंटरनॅशनल इंग्लिश मीडियम स्कूल’ उभी राहणार आहे.
आधुनिकतेच्या नावाखाली जुन्या मराठी शाळांची होणारी पडझड आणि इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांचे वाढते प्रस्थ यावर चित्रपट अतिशय मार्मिक भाष्य करतो. गावातील पालकांना आपल्या मुलांनी इंग्रजी शिकावे असे वाटणे चुकीचे नसले, तरी त्यासाठी मराठी शाळांचा बळी देणे कितपत योग्य आहे, हा मुख्य प्रश्न येथे उभा राहतो. शिर्के सर आपल्या शाळेच्या माजी विद्यार्थ्यांना निरोप समारंभाच्या निमित्ताने एकत्र बोलावतात, जे आज विविध क्षेत्रांत मोठ्या पदांवर कार्यरत आहेत. या माजी विद्यार्थ्यांच्या माध्यमातून मराठी शिक्षणाने दिलेली शिदोरी आणि आजचे वास्तव यांचा मेळ दिग्दर्शकाने अत्यंत खुबीने घातला आहे.
या चित्रपटाची सर्वात मोठी जमेची बाजू म्हणजे त्यातील कलाकारांचा सशक्त अभिनय. सचिन खेडेकर यांनी मुख्याध्यापकाची अस्वस्थता आणि तळमळ आपल्या डोळ्यांतून आणि शब्दांतून जिवंत केली आहे. सिद्धार्थ चांदेकर, अमेय वाघ, क्षिती जोग, कादंबरी कदम, पुष्कराज चिरपुटकर आणि निर्मिती सावंत यांसारख्या तगड्या कलाकारांच्या फौजेने आपापल्या भूमिकांना पूर्ण न्याय दिला आहे. प्रत्येक पात्राचा शिक्षणाकडे आणि भाषेककडे पाहण्याचा दृष्टिकोन वेगळा आहे, जो प्रेक्षकांना अंतर्मुख करायला लावतो. प्राजक्ता कोळी आणि चिन्मयी सुमित यांनीही छोट्या पण महत्त्वाच्या भूमिकांतून प्रभाव पाडला आहे. हेमंत ढोमे यांचे दिग्दर्शन कौतुकास्पद आहे कारण त्यांनी विषयाचे गांभीर्य राखताना कुठेही चित्रपट कंटाळवाणा किंवा केवळ उपदेशपर होऊ दिलेला नाही. रंजक आणि भावनिक प्रवासातून ते प्रेक्षकांना थेट त्यांच्या शालेय जीवनात घेऊन जातात.
तांत्रिक दृष्टिकोनातून पाहिल्यास अलिबागचे सौंदर्य आणि तेथील निसर्ग कॅमेऱ्यात अतिशय सुरेख टिपला गेला आहे. चित्रपटाचे संगीत आणि पार्श्वसंगीत कथेच्या प्रवाहाला पूरक ठरते. ६.५० कोटींच्या मर्यादित बजेटमध्ये तयार झालेल्या या चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर २० कोटींहून अधिक कमाई करून इतिहास घडवला आहे. सलग ११ आठवडे चित्रपटगृहात हाऊसफुल्ल गर्दी खेचणारा हा चित्रपट मराठी सिनेसृष्टीतील ६ वा सर्वाधिक तिकीट विक्री होणारा चित्रपट ठरला आहे. या यशावरून हे स्पष्ट होते की, जर विषय सामान्यांच्या जिव्हाळ्याचा असेल, तर मराठी प्रेक्षक त्याला नक्कीच पाठबळ देतात.
थिएटरमधील यशानंतर हा चित्रपट २८ फेब्रुवारीपासून ‘ZEE5’ या ओटीटी प्लॅटफॉर्मवर प्रदर्शित झाला आहे.
तेथेही अवघ्या एका आठवड्यात या चित्रपटाने धुमाकूळ घातला असून परदेशातील मराठी भाषिकांकडूनही याला उदंड प्रतिसाद मिळत आहे. मातृभाषेतून शिक्षण घेण्याचे महत्त्व आणि मराठी शाळांची सद्यस्थिती समजून घेण्यासाठी हा चित्रपट प्रत्येक मराठी कुटुंबाने पाहायलाच हवा. हा चित्रपट केवळ मनोरंजन करत नाही, तर आपण आपल्या भाषेसाठी आणि शाळांसाठी काय करू शकतो, याचा विचार करायला लावतो. ‘क्रांतीज्योती विद्यालय’ हा केवळ एक सिनेमा नसून, ती प्रत्येक मराठी माणसाच्या मनातली शाळा आहे.