दिवाळीतील लक्ष्मीपूजनाच्या रात्री झालेल्या प्रचंड फटाक्यांच्या आतषबाजीमुळे पुण्यातील हवेची गुणवत्ता कमालीची खालावली आहे. सोमवारी सकाळी जागतिक प्रदूषण क्रमवारीत पुणे ३४ व्या स्थानी पोहोचले असून, शहराचा हवा गुणवत्ता निर्देशांक धोकादायक पातळीवर गेला आहे.
३४ वे
स्थान
३०० पेक्षा जास्त
निर्देशांक
८००
कमाल पातळी
५१ ते १००
मानक
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
दिवाळीच्या उत्सवात शहरात प्रचंड फटाके वाजवले गेले. रात्री उशिरापर्यंत झालेल्या या आतषबाजीमुळे हवेत विषारी धूर पसरला. परिणामी, पुणे शहराचा हवा गुणवत्ता निर्देशांक तीनशेपार गेला असून काही भागात तो आठशेपर्यंत पोहोचला.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड आणि स्थानिक महानगरपालिका प्रशासन या हवेच्या गुणवत्तेवर लक्ष ठेवून आहेत. पर्यावरण अभ्यासक व वैद्यकीय तज्ज्ञांनी नागरिकांना आरोग्याची विशेष काळजी घेण्याचे आवाहन केले आहे.
तात्कालिक परिणाम
शहरातील विविध भागात धुक्याची चादर पसरल्यासारखे दृश्य निर्माण झाले. सकाळी कामावर जाणारे नागरिक व बाहेरील उन्हात फिरणाऱ्या लोकांना डोळ्यांची जळजळ आणि घशाचा त्रास जाणवू लागला.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
प्रशासनाने हवेचे प्रदूषण रोखण्यासाठी नियमावली जाहीर केली होती. प्रदूषण नियंत्रण यंत्रणेकडून विविध भागातील हवेच्या नोंदी तातडीने गोळा करून वरिष्ठ कार्यालय व शासनाला अहवाल पाठवला जात आहे.
पुण्यातील हवेची गुणवत्ता धोकादायक पातळीवर
दिवाळीच्या आनंदात उडवलेल्या फटाक्यांमुळे पुण्याच्या पर्यावरणाला मोठा फटका बसला आहे. रविवारी सायंकाळपर्यंत सामान्य असलेली हवा रात्रीच्या आतषबाजीनंतर अत्यंत विषारी झाली. कोंढवा, वानवडी यांसारख्या भागांत हवेचा दर्जा खालावल्याने नागरिकांना श्वास घेताना त्रास सहन करावा लागत आहे.
- शहरात विविध ठिकाणी हवेचा दर्जा अतिवाईट श्रेणीत नोंदवला गेला
- सूक्ष्म प्रदूषक कणांच्या प्रमाणात कमालीची वाढ झाली
वाढत्या प्रदूषणाचा विळखा आणि जागतिक स्तर
पुणे शहरात दरवर्षी दिवाळीच्या काळात फटाक्यांच्या आतषबाजीमुळे हवेची गुणवत्ता बिघडत असल्याचे दिसून येते. यंदाही लक्ष्मीपूजनाच्या रात्री मोठ्या माळा आणि आवाजी फटाक्यांमुळे हवेतील विषारी घटकांची मात्रा अचानक वाढली. जागतिक पातळीवर जाहीर झालेल्या प्रदूषणाच्या यादीत पुणे थेट चौतीसाव्या स्थानी पोहोचल्यामुळे प्रशासनाच्या चिंतेत भर पडली आहे. हवामानातील बदलामुळे हा धूर वातावरणात साचून राहिला आहे. लहान मुले, वृद्ध तसेच दम्याचे रुग्ण यांच्यासाठी ही हवा अत्यंत घातक ठरत आहे. प्रशासकीय पातळीवर जनजागृती मोहीम राबवली जात असली तरी प्रत्यक्षात नागरिक नियमांचे पालन करताना दिसत नाहीत. या समस्येवर वेळीच नियंत्रण मिळवणे गरजेचे बनले आहे.
“फटाक्यांच्या अतिवापरामुळे हवेची गुणवत्ता खालावली असून नागरिकांनी आवश्यक काळजी घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.”
— पर्यावरण अधिकारी, प्रदूषण नियंत्रण मंडळ“विषारी धुरामुळे फुफ्फुसांवर ताण येतो आणि श्वसनाच्या रुग्णांची संख्या वेगाने वाढते.”
— डॉ. रमेश कुलकर्णी, श्वसन विकार तज्ज्ञ- हवेतील प्रदूषकांचे प्रमाण आरोग्यासाठी घातक ठरत आहे
- नागरिकांनी घराबाहेर पडताना तोंडाला मास्क वापरणे हितकारक आहे
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| हवा गुणवत्ता निर्देशांक | तीनशेपेक्षा जास्त नोंद | कार्यरत |
| जागतिक प्रदूषण क्रमांक | चौतीसावे स्थान | नोंदवले |
| प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड | पाहणी व नोंदी सुरू | कार्यरत |
| वैद्यकीय यंत्रणा | सल्ल्यासाठी पथके तयार | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
पुणे शहरात मागील काही वर्षांपासून हिवाळ्याच्या सुरुवातीला आणि सणांच्या काळात हवेच्या प्रदुषणाचा प्रश्न ऐरणीवर येत आहे. भौगोलिक परिस्थिती आणि तापमानातील बदलांमुळे हवेतील धूलिकण व धूर वरती न जाता जमिनीच्या थराजवळ साचून राहतात. यापूर्वी प्रशासनाकडून पर्यावरण रक्षणासाठी विविध उपाययोजना राबवण्याचे आश्वासन देण्यात आले होते, परंतु प्रत्यक्ष अंमलबजावणीच्या अभावी प्रदूषण नियंत्रणात अपयश आले आहे. भविष्यात अशा प्रकारच्या संकटांवर मात करण्यासाठी शाश्वत व कडक धोरण राबवण्याची आवश्यकता असून, नागरिकांनी स्वतःहून पर्यावरणपूरक उत्सव साजरा करण्याची मानसिकता ठेवणे आवश्यक आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन हवेच्या प्रदूषणावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी महानगरपालिकेने सर्व भागात पाण्याचा तुषार फवारणीचा निर्णय घेतला आहे. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर दंडात्मक कारवाई करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर औषध निर्माण क्षेत्र आणि मास्क विक्री करणाऱ्या व्यवसायामध्ये उलाढाल वाढली आहे. पर्यावरणीय निर्बंधांमुळे आगामी काळात फटाका विक्रेत्यांच्या व्यापारावर कायदेशीर फेरविचार होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम आरोग्याच्या तक्रारी वाढल्याने झाला आहे. नागरिकांना सकाळी व संध्याकाळी चालताना किंवा फिरताना हवेतील प्रदुषणाचा त्रास सहन करावा लागत असून दिवाळीचा आनंद काहीसा विरटला आहे.
संबंधित वर्ग
विद्यार्थी आणि लहान मुले यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून, प्रदुषणाची पातळी वाढल्यामुळे शाळांमधील बाहेरील खेळ आणि उपक्रमांवर तात्पुरती मर्यादा आली आहे. पालकांमध्ये चिंतेचे वातावरण पसरले आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
प्रदुषणाचा वाढता विळखा आणि आपली जबाबदारी
पुण्यात दिवाळीनंतर झालेली हवेची दुर्दशा ही केवळ एका सणाचा भाग नसून ती भविष्यातील मोठ्या पर्यावरणीय संकटाची नांदी आहे. आनंदाच्या नावाखाली पर्यावरणाचा घात करणे कोणाच्याही हिताचे नाही. प्रशासनाने केवळ नियम कागदावर न ठेवता त्यांची कडक अंमलबजावणी करणे काळाची गरज आहे. नागरिकांनी देखील आत्मपरीक्षण करून पुढील काळात पर्यावरणपूरक सण साजरे करण्याची शपथ घेतली पाहिजे. शुद्ध हवा हा प्रत्येक नागरिकाचा अधिकार असून त्याचे रक्षण करण्याची संयुक्त जबाबदारी शासन आणि समाज दोघांवरही आहे.
पुण्यात दिवाळीनंतर झालेली हवेची दुर्दशा ही केवळ एका सणाचा भाग नसून ती भविष्यातील मोठ्या पर्यावरणीय संकटाची नांदी आहे. आनंदाच्या नावाखाली पर्यावरणाचा घात करणे कोणाच्याही हिताचे नाही. प्रशासनाने केवळ नियम कागदावर न ठेवता त्यांची कडक अंमलबजावणी करणे काळाची गरज आहे. नागरिकांनी देखील आत्मपरीक्षण करून पुढील काळात पर्यावरणपूरक सण साजरे करण्याची शपथ घेतली पाहिजे. शुद्ध हवा हा प्रत्येक नागरिकाचा अधिकार असून त्याचे रक्षण करण्याची संयुक्त जबाबदारी शासन आणि समाज दोघांवरही आहे.