सह्याद्री मराठी वाहिनी

Category: नातेसंबंध

जीवनातील अनेक नात्यांमधील गुंत, प्रेम आणि कौटुंबिक नातेसंबंध याबद्दलची उपयुक्त माहिती आणि सल्ला जाणून घेण्यासाठी,  सह्याद्री मराठी वाहिनी ला आवश्य भेट द्या!

  • मुलांना स्वयंपाक कला शिकवा

    मुलांना स्वयंपाक कला शिकवा

    स्वयंपाक ही एक कला आहे. याचे ज्ञान प्रत्येक व्यक्तीला असणे आवश्यक आहे. या कलेचे ज्ञान नसेल तर अन्नासाठी दुसऱ्यावर अवलंबून रहावे लागून नुकसानच जास्त होईल. पालकांनी लहानपणापासूनच मुलांना छोट्या-छोट्या गोष्टी करायला शिकवल्या पाहिजेत. मुलांचे लाड करण्याच्या ओघात त्यांना काम कसे सांगावे, अशा विचाराने त्यांचा अगदीच ‘बाबू’ करु नका. त्यामुळे मुल एका चांगल्या कलेपासून दूर राहते. जर आपल्या मुलाला स्वयंपाक करायला शिकवायचा असेल, तर काही गोष्टी लक्षात ठेवाव्या लागतील; जेणेकरून मूल आपली सुरक्षितता लक्षात घेऊन स्वयंपाक करायला शिकू शकेल. यासाठी वेळ काढण्याची गरज नाही. जेव्हा तुम्ही स्वयंपाकघरात स्वयंपाक करीत असता, तेव्हा मुलांना तुमच्या देखरेखीखाली ठेवावे. हळूहळू तुम्हाला पाहताना मूल स्वतःच स्वयंपाक करायला शिकेल.

    जी मुले जेवायला नाखूष असतात त्यांना स्वयंपाक करताना तुमच्यासोबत ठेवल्याने त्यांच्यात अन्नाची आवड निर्माण होते. तुमचे मूल 4 ते 5 वर्षांचे असताना त्याला स्वयंपाकघरात आणणे सुरू करा. स्वयंपाक केल्याने मुलांचा बौद्धिक आणि शारीरिक विकास होण्यास मदत होते. मुलांना विविध प्रकारच्या भाज्या, धान्ये, फळे, मसाल्यांची माहिती मिळते. स्वयंपाक करताना त्यांना या सर्व गोष्टी दाखवत रहा. मुले स्वयंपाकघरात असताना भाज्या धुणे, सोलणे, कापणे, पिळणे यासारख्या अनेक गोष्टी शिकतात, जे त्यांच्यासाठी नवीन अनुभव असतात. यामुळे मुलांच्या अंगी स्वयंपाक बनविण्याची एक चांगली कला आपोआप विकसित होत जाते.

    स्वयंपाक बनविताना मोजमाप करून पदार्थ बनविल्याने पदार्थ रुचकर होतात. तशीच मुलांची गणितातील रुची वाढते. त्यांना अंकगणना चांगल्या प्रकारे करता येते. मुलांना जेवणाचे टेबल सजवायला शिकवा. ताट, ग्लास, वाट्या आणि चमचे ठेवण्याची योग्य जागा दाखवा. यामुळे त्यांच्यात व्यवस्थापनाचे गुण येतील. जेव्हा मूल किमान 14 वर्षांचे असेल, आणि त्याला विद्युत उपकरणांशी संबंधित खबरदारीची जाणीव असेल, तेव्हाच विद्युत उपकरणे वापरण्यास द्या.

  • मुलांचा स्क्रीन टाईम कमी करा

    मुलांचा स्क्रीन टाईम कमी करा

    अलीकडे मुलांची विद्युत उपकरणांशी जवळीक वाढली आहे. कुटुंबात रमणे, नातेवाईकांशी वेळ घालविणे, संवाद साधणे या गोष्टी अभावाने दिसू लागल्या आहेत. स्मार्टफोन, लॅपटॉप, टीव्ही हे सर्व मुलांच्या आयुष्याचा एक भाग बनले आहेत. आपल्या दिवसातील अनेक तास मुले स्क्रीनकडे बघत घालवतात. मुले फोन आणि लॅपटॉप पाहण्यात बराच वेळ घालवतात. केवळ मनोरंजनच नाही तर अभ्यास, खेळ या सर्व गोष्टी या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांवर होतात. पण, मुलाच्या आरोग्यासाठी एवढा स्क्रीन वेळ चांगला आहे का? याबाबत आई-वडिलांनी सतर्क असणे गरजेचे आहे. अलीकडेच काही अभ्यासांचे विश्लेषण केल्यावर असे आढळून आले की, स्क्रीनचा अतिप्रमाणातील वापर आणि मुलांच्या मेंदूच्या कार्यप्रणालीचा खोलवर संबंध आहे.

    मुलांनी स्क्रीनकडे जास्त वेळ पाहिल्यामुळे त्यांच्या मेंदूचे कार्य बिघडते. त्याचा विकासावर परिणाम होतो. अभ्यासानंतर जास्त वेळ स्क्रीन पाहिल्यामुळे मुलांचा विकास योग्यरित्या होत नाही. या संशोधनातून हे स्पष्ट झाले आहे की, लहान मुलांचा ‘स्क्रीन टाइम’ कमी करण्याची गरज आहे, परंतु आजच्या काळात ते खूप कठीण आहे. ज्याच्या मदतीने आपण मुलांचा ‘स्क्रीन टाइम’ कमी करू शकतो, अशा उपायांचा अवलंब केला पाहिजे. जेवताना मुलांना फोन किंवा टीव्ही पाहू देऊ नका. जेवताना मन विचलित होऊन उपयोगाचे नाही. त्यामुळे त्यांना यावेळी फोन, टॅब इत्यादी वापरू देऊ नका. एकत्र बसून जेवण्याचा किंवा मुलांशी बोलण्याचा प्रयत्न करा, जेणेकरून त्यांना कंटाळा येणार नाही. अधूनमधून सुट्टीच्या दिवसात बाहेर फिरायला जा. नातेवाईकांकडे जा. स्नेहसंमेलनात सहभागी व्हा. मुलांना नवनव्या गोष्टी दाखवा.

    फोन, टॅबलेट, लॅपटॉप इत्यादी साधने बेडरूमच्या बाहेर ठेवा. या गोष्टी झोपेच्या ठिकाणी ठेवल्याने मुलांचे लक्ष पुन्हा-पुन्हा आकर्षित होईल. तसेच, मुलांना झोपेच्या एक तास आधी फोन इत्यादी वापरू देऊ नका. मुलांना व्हिडिओ गेम खेळण्यास देण्याऐवजी बाहेर जाऊन खेळण्यास प्रोत्साहित करा. यामुळे मुलांचा स्क्रीन वेळ कमी होईल. शारीरिक हालचाली केल्याने त्यांचे आरोग्यही सुधारेल. याव्यतिरिक्त कोडी, बोर्ड गेम इत्यादींसारखे खेळ आपण खेळू शकता. अन्यथा मुले एकलकोंडी होऊ शकतात.

  • बाळाच्या रडण्याची कारणे ओळखा

    बाळाच्या रडण्याची कारणे ओळखा

    जर आपली मुले वारंवार रडत असतील, तर नवीन आईंनी काही गोष्टींकडे लक्ष दिले पाहिजे. आई होणे ही एक वेगळीच अनुभूती असते. लहान मुलाच्या आवाजाने आईचे आयुष्य उजळून निघते. जेव्हा तेच मूल रडते तेव्हा आईलाही काळजी वाटू लागते. लहान मुले रडूनच आपल्या वेदना व्यक्त करतात. मूल पुन्हा-पुन्हा का रडत आहे, हे नवीन आईला कळत नाही. कधी-कधी आईला असे वाटते की, मुलाने लंगोट भिजवला असेल, ज्यामुळे तो रडत आहे. पण मुलाच्या रडण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात.

    नवजात बाळ फक्त आईचे दूध पित असते. आईच्या चुकीच्या खाण्याच्या सवयीदेखील बाळाच्या समस्यांचे कारण असू शकतात. आईने पोटात गॅस निर्माण करणारे किंवा खूप मसालेदार अन्न खाल्ल्यास बाळाला त्रास होऊ शकतो. यामुळे आईला तसेच मुलांना अपचन, पोटदुखी आणि गॅसचा त्रास होऊ शकतो. अनेक वेळा नवीन आई मुलाचा हात झटक्याने पकडते. ज्यामुळे हाड निखळू शकते. अशा स्थितीत मुले रडायला लागतात. त्यामुळे त्यांचा हात धरताना नेहमी काळजी घ्यायला हवी.

    बाळाने परिधान केलेले कपडे देखील रडण्याचे कारण असू शकते. जर एखाद्या मुलास खूप घट्ट किंवा अंगाला टोचणारे कपडे घातले तर त्याला समस्या येऊ शकतात. यामुळे, बाळाच्या शरीरात टोचणे जाणवू शकते. अशा परिस्थितीत, मुलाला नेहमी हलके आणि मऊ कपडे घालायला लावा. याशिवाय हिवाळ्यात त्यांना खूप घट्ट कपडे घालणे टाळा. अनेक वेळा नवीन आई बाळाला खूप अन्न देते किंवा खूप दूध देते. जास्त दूध प्यायल्याने किंवा काहीही खाल्ल्यानेही मुलाची प्रकृती बिघडू शकते. जास्त खाल्ल्याने मुलाचे पोट फुगायला लागते. त्यामुळे त्यांना अस्वस्थ वाटू लागते. मग मूल रडायला लागते. जर तुमचे बाळ एकाच वेळी मुख्यतः संध्याकाळी रडत असेल, तर त्याला पोटशूळ देखील असू शकतो. या आजारात, मुलाच्या पोटात तीव्र वेदना होतात. काहीही खाण्यापिण्याची इच्छा नसते. हा आजार 3 महिन्यांपर्यंत बाळांना खूप त्रास देतो. कालांतराने तो आपणच बरा होतो.

  • मुलांना जबाबदार बनवा

    मुलांना जबाबदार बनवा

    लहान मुले निरागस असतात. लहानपणापासूनच मुलांना चांगली उदाहरणे देऊन जबाबदारी घेण्यास शिकवले तर ते मोठे होईपर्यंत निर्भय आणि आत्मविश्वासपूर्ण जीवन जगू शकतील. पण अशा कोणत्या चुका होतात ज्यामुळे ते मूल सुधारू शकत नाही, याचा अभ्यास करावा. काही सोप्या युक्त्या अवलंबून आपण आपल्या मुलाला जबाबदार आणि सक्षम बनवू शकता. आपण करीत असलेल्या चुकीच्या गोष्टी आपणच सुधारल्या पाहिजेत, या अपेक्षेने आणि कल्पनेने मुलाला वाढवा. मुलाला जबाबदारी शिकवण्याच्या दिशेने हे पहिले पाऊल असू शकते. मुलाला स्वतःचे काम स्वतः करण्याची सवय लावा. ब्रशपासून सुरुवात करा. प्रथम त्यांना स्वतःला ब्रश करण्यास सांगा. ते पूर्ण झाल्यावर, तुम्ही त्याने ते व्यवस्थित केले का, याची खात्री करण्यासाठी एकदा तपासा.

    हळूहळू मुलांना कपड्यांची घडी घालण्यास शिकवा. कपडे कपाटात ठेवायला शिकवा. अशा लहानसहान सवयींमुळे ते वयानुसार मोठी कामे करायला शिकतील आणि आपली सर्व कामे जबाबदारीने करू लागतील. योग्य वेळी मुलांची स्तुती करा. जेव्हा ते न बोलता स्वतःहून एखादे छोटेसे काम करतात तेव्हा त्यांचे कौतुक करा. स्तुतीमुळे मुलांचे नुकसान होते असा विचार करणे चुकीचे आहे. उलट, स्तुतीमुळे मुले अधिक जबाबदाऱ्या घेण्यास प्रवृत्त होतात. त्यांच्यामध्ये अधिक सक्षम होण्याची इच्छा निर्माण होते.

    एकाच वेळी अनेक कामे देऊ नका. जेव्हा तुम्ही अनेक कामांची जबाबदारी मुलावर लादण्याचा प्रयत्न करता, आणि मग त्याच्याकडून सर्व काही चांगले होईल अशी अपेक्षा करता, तेव्हा ही आपली अवाजवी अपेक्षा असते. आपल्या अपेक्षा मर्यादित ठेवा. त्यांना छोटी-छोटी कामे करायला द्या आणि त्यांच्या लहान-मोठ्या सर्व प्रयत्नांचे कौतुक करा. त्यांना एकाच वेळी अनेक कामांचा कंटाळा येऊ शकतो, ज्यामुळे त्यांची जबाबदारी कमी होते. स्वयंपाकघरात गेल्यावर त्यांना भाज्या मोजायला सांगा. भाजीपाला धुण्याचे काम देता येईल. बेडशीट बदलण्यासाठी त्यांची मदत घ्या. त्यांना रोपांना पाणी देण्यास सांगा. अशा प्रकारे, त्यांना आपल्यासोबत काम करायला लावल्याने मुले जबाबदार होतील. तुम्हाला नेहमीच मदत करतील. काही वेळा मुले जिद्दीने पालकांचे ऐकत नाहीत. प्रत्येक कामात निष्काळजी असतात. आपल्या मुलाने निष्काळजी व्हावे असे कोणत्याही पालकांना वाटत नाही. ते आपल्या पाल्याला जबाबदार बनवण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करतात. या काही गोष्टी आहेत, ज्या मुलांना जबाबदारीचे भान देतील. हे करीत असताना त्याच्या अभ्यासाकडे आणि छंदाकडे मात्र अजिबात दुर्लक्ष करु नका.

  • नातेवाईकांकडे जाताना..

    नातेवाईकांकडे जाताना..

    भारतीय विवाह एक किंवा दोन दिवसांत संपणारा सोहळा नसून अनेक दिवस चालणारा कार्यक्रम आहे. लग्नाआधी हळदी, मेहंदी आणि संगीत समारंभ होतात. त्यानंतर विवाह व गाठीभेटींचा-शुभेच्छांचा सोहळा होतो. या सर्व समारंभापूर्वी वर आणि वधूला नवीन कुटुंबाशी चांगले नाते निर्माण करायचे असते. एकमेकांच्या घरी जाणे-येणे होते. तसेच अनेक नातेवाईकांकडे जावे लागते. असे एकमेकांच्या तसेच नातेवाईकांच्या घरी जाण्यापूर्वी काही गोष्टी आवर्जून लक्षात ठेवायला हव्यात.

    यातील बऱ्याच काही आपल्या वागण्याशी निगडीत असतात. लग्नानंतर तुम्ही पहिल्यांदाच एखाद्या नातेवाईकाच्या घरी जात असाल तर तुमच्यासोबत काहीतरी घेऊन जा. रिकाम्या हाताने जाणे योग्य नाही. मिठाई हा सुरक्षित आणि सर्वोत्तम पर्याय असला तरी, आपण आपल्या सोयीनुसार आणि गरजेनुसार त्यांना काहीतरी देऊ शकता. याचा अर्थ, जर घरी मुले असतील तर आपण त्यांना काहीतरी देऊ शकता. साहजिकच आहे की, कोणाच्या घरी गेल्यावर त्यांचे काम थोडे वाढते. अशा स्थितीत नुसते बोलण्यात गुंतून राहू नका. त्यांना त्यांच्या कामात मदतही करा. असे केल्याने केवळ काम जलद आणि सहजतेने पूर्ण करता येत नाही तर, तुमची प्रतिमाही सुधारते.

    खाण्यापिण्यात प्रत्येकाची स्वतःची पसंती असते, पण जर एखादी गोष्ट तुमच्या आवडीची नसेल तर जुळवून घ्या. दुसरा उत्तम पर्याय म्हणजे बाहेरून एखादी वस्तू मागवणे हा आहे. पण त्याबद्दल उगाचच गडबड करू नका. नाहीतर इथे तुमची प्रतिमा खराब होण्याची शक्यता वाढते. उगाचच फुशारक्या मारु नका. यावेळी आपपसात चर्चा होतात. एकमेकांची ख्यालीखुशाली विचारली जाते. लक्षात घ्या, कोणाबद्दल वाईट बोलू नका. इथेही गोष्टी चुकीच्या होऊ शकतात. या फंदातच पडू नका. गॉसिपिंगची सवय कधीतरी अडचणीत आणू शकते. गरजेचे बोला, चांगले बोला. सकारात्मक रहा. कोणतीही गोष्ट आवडत नसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करा; परंतु तोंड पाडून किंवा तोंड फुगवून बसू नका. आपली भेट नातेवाईकांसाठी संस्मरणीय असेल, अशा पद्धतीचे वर्तन कधीही चांगले !

  • मुलांच्या खाण्याकडे लक्ष हवेच

    मुलांच्या खाण्याकडे लक्ष हवेच

    आपले मूल जेवत नाही, ही बऱ्याचजणींची तक्रार असते. त्यासाठी आई आपल्या शैलीने वेगवेगळे प्रयत्न करतानाही दिसते; परंतु प्रत्येक वेळी मूल खाण्यात आवड दाखवत नसल्यामुळे आईला त्रास होतो. यासाठी आधी मुले का जेवत नाहीत, याचा अभ्यास करायला हवा. ती दिवसभरात काय खातात याकडे लक्ष द्यायला हवे. खाण्याची अनिच्छा मुलांच्या विकासात अडथळा ठरते. अन्न नीट न खाल्ल्यामुळे मुलांमध्ये अनेक प्रकारच्या कमतरता निर्माण होतात. त्यामुळे त्यांच्या वाढीसही आळा बसू शकतो. खुरटेपणाची समस्या निर्माण होऊ शकते. हे रोखण्यासाठी वेळीच प्रभावी उपाय योजणेची गरज असते; जेणेकरून आपले मूल निरोगी आणि तंदुरुस्त बनेल. शक्य असल्यास स्वतः स्वयंपाक करताना मुलांना स्वयंपाकात सहभागी करून घ्यावे. त्यांना अन्नाचे महत्त्व समजावून सांगावे. आपले मूल जर खूप गोड खात असेल, त्याच्या शरीरात लोहाची कमतरता असेल, जास्त फास्ट फूड खाल्ले असेल तर त्यांना सहजपणे भूक लागणार नाही. म्हणून मुलांना जीवनसत्व ‘सी’ व फायबरयुक्त पदार्थ खाण्यास द्यावेत. यासाठी आहारात लिंबू, टोमॅटो, संत्री आणि स्ट्रॉबेरीचा समावेश करू शकता. त्यामुळे त्यांची भूक वाढण्यास मदत होईल.

    तांदूळ, डाळी, संपूर्ण धान्य, पालक, ब्रोकोली, हरभरा आणि वाटाणे असा पौष्टिक आहार द्यावा. फास्ट फूड टाळावे. मुलांना बडीशेप खायला द्यावी. बडीशेप औषधासारखे काम करते. अपचन, बद्धकोष्ठता आणि पोटाशी संबंधित सर्व समस्या दूर करण्यास मदत करते. मुलांना त्यांचा आवडता पदार्थ सारखा आणि भरपूर देऊ नये. नाहीतर मुले एकच पदार्थ नेहमी खात राहतील. अन्नपदार्थ आकर्षकपणे सजवावे. उदाहरणार्थ, कोणत्याही खाद्यपदार्थाला त्यांच्या आवडत्या कार्टूनचा आकार द्यावा. त्यामुळे मुले जेवताना त्यांचे लक्ष टीव्ही किंवा मोबाईलवर जाणार नाही. ते फक्त खाण्यावर लक्ष केंद्रित करतील. दररोज वेळेवरच अन्न द्यावे. दर दोन-तीन तासांनी आरोग्यवर्धक अन्नपदार्थ थोडे-थोडे खाण्यास द्यावेत. दररोज काहीतरी नवीन बनवावे. ज्यामुळे मुलांना पदार्थ खावासा वाटेल.

  • स्वत:कडे दुर्लक्ष नको

    स्वत:कडे दुर्लक्ष नको

    आपणांस इतरांच्या मदतीस जाण्यातून आनंद मिळत असेल तर यापेक्षा दुसरे चांगले काहीही असू शकत नाही. इतरांच्या आनंदाची काळजी घेण्यात स्वतःकडे दुर्लक्ष करू नका. स्वत:ला मागे ठेवण्याची सवय अनेक प्रकारे हानिकारक आहे. एक काळ असा येतो, जेव्हा व्यक्तीला एकटेपणा जाणवतो, उदासीन वाटू लागते. जेव्हा तो स्वतः काही समस्येत असतो, आणि त्याला मदत करण्यासाठी तेथे कोणीही नसते. त्याच्या मनात इतरांविरुद्धच्या तक्रारी जमा होऊ लागतात. या सगळ्याचा विचार करून तो काळजीत पडतो. ही प्रवृत्ती मानसिक आरोग्यासाठीसुद्धा अत्यंत घातक आहे. मी इतरांसाठी खूप काही करतो, पण मला कोणी मदत करीत नाही. सगळ्या जबाबदाऱ्या मला एकट्यालाच पेलाव्या लागतात. असे नकारात्मक विचार मनात येतात. या विचारांपासून दूर राहण्यासाठी प्रथम परिस्थिती ओळखण्याचा प्रयत्न करावा.

    या विचारांमुळे मनात असंतोषाची भावना निर्माण होऊ शकते. मनात तणाव निर्माण होतो. तेव्हा जाणीवपूर्वक त्यांच्यापासून दूर राहण्याचा प्रयत्न करा. इतरांना मदत करताना सुरुवातीपासूनच स्वतःकडेही तेवढेच लक्ष द्या. अन्यथा कठोर वृत्ती अंगीकारली म्हणजे स्वत:चा विचार करणे सोडून दिले, तर अचानक बदल घडवून आणणे अशक्य असते. त्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करणे गरजेचे आहे. सर्व प्रयत्न करूनही समस्येवर तोडगा निघत नसेल, तर विश्वासू मित्राशी बोलण्यास अजिबात संकोच करू नका. तरीही बदल होत नसेल तर समुपदेशकाचा सल्ला घ्या.

    आपल्या मनात प्रबळ इच्छाशक्ती असल्यास प्रत्येक समस्येवर उपाय शक्य आहे. कधी आपले मन अस्वस्थ असेल तर काही चांगल्या गोष्टी लक्षात ठेवा. कधी कोणी आपली प्रशंसा केली असेल, कधी आपल्याला पुरस्कार मिळाला असेल, आपल्या मदतीसाठी कोणी आले असेल तर ते लक्षात ठेवा. अशा सकारात्मक गोष्टींमुळे आपणांस आपले महत्त्व कळून खूप छान वाटेल. कोणत्याही परिस्थितीत नकारात्मक विचारांपासून अंतर ठेवा. स्वत:च्या आनंदाशी तडजोड करू नका. इतरांना माफ करायला शिका. जीवनातील कटू अनुभव विसरा. चांगल्या कामासाठी स्वतःची प्रशंसा करा.

  • मुलांच्या सवयींकडे लक्ष हवे

    मुलांच्या सवयींकडे लक्ष हवे

    प्रत्येक आई-वडिलांसाठी त्यांची मुले खूप खास असतात. आपल्या मुलांना चांगले आयुष्य आणि भविष्य देण्यासाठी ते सर्वतोपरी प्रयत्न करतात. पालक आपल्या आयुष्यातील प्रत्येक क्षण आपल्या मुलांसाठी वेचतात. तथापि, बऱ्याच वेळा आपल्या मुलांची काळजी घेण्याच्या आणि त्यांना सुरक्षित ठेवण्याच्या प्रयत्नात पालक बऱ्याचदा अशा काही गोष्टी करू लागतात, ज्यामुळे मुले मजबूत होण्यापासून दुरावतात. जर आपणांस आपल्या मुलाला शारिरीक व मानसिकदृष्ट्या सशक्त बनवायचे असेल, तर लहानपणी आपल्या मुलांच्या काही सवयींवर नियंत्रण ठेवावे लागेल. बालपणातील चांगल्या सवयी आयुष्य सार्थकी लावतात. पालक म्हणून मुलाचे रक्षण करण्यासाठी आपण त्याच्या पाठीशी उभे राहिले पाहिजे. त्याला मार्गदर्शन करा. मुलांना कोणी काही प्रश्न विचारले तर त्यांना उत्तर देण्याची संधी द्या. गरज असेल तेव्हा मुलांना मदत करण्यात काही नुकसान नाही, पण गरजेपेक्षा जास्त मदत केल्याने त्यांच्या शरीराबरोबरच मानसिक हानीही होऊ शकते. अशामुळे मुले प्रत्येक कामासाठी तुमच्यावर अवलंबून असतात. म्हणून, त्यांना स्वतःहून जीवनातील अडचणींना सामोरे जाऊ द्या. आवश्यक असेल तेथे हात द्या.

    प्रत्येक गोष्टीसाठी मुलांना भेटवस्तू दिल्याने त्यांचे नुकसान होऊ शकते. यासाठी त्यांना विनाकारण कोणतीही भेटवस्तू न देण्याचा प्रयत्न करा. मुलांसाठी सर्वोत्तम भेट म्हणजे पालकांचा वेळ असतो. त्यामुळे त्यांच्यासोबत वेळ घालवा. मुलांना त्यांच्या अडचणींना सामोरे जाण्याची संधी द्या. समस्या सोडविण्यासाठी त्यांना त्यांच्या मेंदूचा वापर करू द्या. त्यांना आधार द्या. जर ते मानसिक तणावाखाली असतील तर त्यांना नक्कीच मदत करा. मुलांना संकटाशी दोन हात करण्यासाठी तयार करा. कोणत्याही प्रतिकूल परिस्थितीत ती डगमगणार नाहीत, याची काळजी घ्या. मुलांना वाढवणे म्हणजे केवळ त्यांचे पोषण करणे एवढेच नसून त्यांचा मानसिक, भावनिक विकास होणेही फार महत्त्वाचे आहे. याचा विचार पालकांनी मुलांना वाढवताना करायला पाहिजे. यामुळे मुलांचे भविष्य सुखकर होईल.

  • आनंदी वैवाहिक जीवनासाठी

    आनंदी वैवाहिक जीवनासाठी

    विवाहबंधन गुंफणाऱ्या लोकांसाठी विवाह हा खूप मोठा निर्णय असतो. तो जीवनाला दिशा देतो. लग्न करतानाच तरुणांनी लक्षात घ्यायला हवे, की आयुष्यात जोडीदारासोबत काही जबाबदाऱ्याही येतात, अनेक तडजोडी कराव्या लागतात. कधी-कधी तुम्हाला आयुष्यातील महत्त्वाचे निर्णय घ्यावे लागतात. याची मानसिक तयारी करुन ठेवायला हवी. याचा अर्थ लग्नापासून घाबरवण्याचा नसून या नात्याला सुंदरता देण्यासाठी तयार करणे हा आहे. भारतात अलिकडे घटस्फोटाच्या घटना वाढत आहेत. ते लक्षात घेता या गोष्टींवर चर्चा होणे गरजेचे आहे. अलीकडेच हेमा मालिनी यांची मुलगी ईशा देओल लग्नाच्या १२ वर्षानंतर पती भरत तख्तानीपासून विभक्त झाली आहे. ईशा देओलने २९ जून २०१२ रोजी उद्योजक भरत तख्तानीसोबत लग्न केले. दोघांना राध्या आणि मिराया या दोन मुली आहेत. दोघांनी परस्पर संमतीने वेगळे होण्याचा निर्णय घेतल्याचे सांगितले. आपल्या दोन्ही मुलींना डोळ्यासमोर ठेवून तिने हे मोठे पाऊल उचलले आहे.

    या यादीत आमीर खान- किरण राव, मलायका अरोरा- अरबाज खान, हृतिक रोशन- सुझैन खान यांसारख्या अनेक नावांचा समावेश आहे. अनेक वर्षे एकत्र घालवून काहीजण वेगळे झाले. आपण एकत्र राहत असाल पण एकमेकांशी बोलत नसाल तर एकत्र राहण्यात काय अर्थ आहे ? हे काही काळ सहन केले जाऊ शकते, परंतु जास्त काळ नाही. जर तुम्हाला वाटत असेल की मौन राखून तुम्ही तुमच्या जोडीदाराला त्याची चूक समजून देऊ शकता, तर तुम्ही चुकीचा विचार करीत आहात. या संवादाच्या अभावामुळे घटस्फोट नक्कीच होऊ शकतो. तसेच इगोचे आहे. इगो केवळ विवाहितच नाही तर इतर नातेसंबंधांमध्ये देखील कडवटपणाचे कारण बनू शकतो. अहंकारामुळे काय बरोबर आणि काय अयोग्य हे ओळखताही येत नाही. आपले वैवाहिक जीवन घटस्फोटापर्यंत पोहोचू नये असे वाटत असेल तर तुम्हाला तुमचा अहंकार बाजूला ठेवावा लागेल. जोडीदाराचा स्वभावही लग्नाला घटस्फोटापर्यंत नेऊ शकतो. प्रेम आणि वेडेपणा यातील फरक समजून घेणे गरजेचे आहे. अशा लोकांसोबत काही तास घालवणेही अवघड होऊन बसते. त्यामुळे सुसंवाद, निरपेक्ष प्रेम, एकमेकांना आहे तसे समजून घेणे फार महत्वाेचचे असते. तरच वैवाहिक जीवन समृद्ध व आनंदी राहते.

  • नकारात्मकता सोडावी

    नकारात्मकता सोडावी

    काही माणसे कोणतेही काम सुरू करण्याचा विचार करतात, त्यावेळेस जगभरातील नकारात्मक गोष्टी त्यांच्या हृदयावर आणि मनावर अधिराज्य गाजवतात. मग कितीही प्रयत्न केले तरी आपण एकाग्र होऊन काम करू शकत नाही. शेवटी अपयश आल्यावर स्वत:च्या नशिबाला शिव्या देतात. सत्य हे आहे की, आपल्या विचारांमुळे आपण आपली सुरळीत असलेलीही अनेक कामे बिघडवतो. यासाठी आपण आपल्या नकारात्मक भावनांवर सहज नियंत्रण ठेवायला हवे. त्यामुळे कौटुंबिक नातेसंबंधही उत्तम राहतात.

    मी आधी सुरुवात का केली नाही, असा प्रश्न विचारण्याऐवजी आपण आपले भूतकाळातील जीवन बदलू शकत नाही, त्यामुळे कोणतेही चांगले काम सुरू करण्यासाठी आजच्यापेक्षा चांगली वेळ असू शकत नाही, असे मनावर बिंबवा. स्वत:ला प्रत्येक गोष्टीत दोष देत बसण्यापेक्षा प्रत्येक दिवसाला आपला शेवटचा दिवस मानून प्रत्येक दिवसाचा सदुपयोग करेन, असा विचार करा. कोणतेही काम अगदी मनापासून करा. त्यात अयशस्वी झालात, तरी किमान आपण सर्वोत्तम प्रयत्न केल्याचे, चांगला अनुभव मिळाल्याचे समाधान मिळते.

    हे खूप कठीण आहे, मी हे कसे करू शकतो, असे प्रश्न विचारु नका. कठोर परिश्रमानंतरच यश मिळते, हे लक्षात घ्या. मला शून्यापासून सुरुवात करायची आहे, असे माना. इतर लोकांकडे जास्त पैसा आहे, ते खूप भाग्यवान आहेत, अशी तुलना करु नका. त्याऐवजी प्रत्येकाचा जीवन प्रवास वेगळा असतो. प्रत्येकाच्या उणीवाही वेगळ्या असतात, असा विाचर करा. कदाचित आपल्याकडे असलेले ज्ञान कोणत्याही श्रीमंत व्यक्तीपाशी नसेल. छोट्या गोष्टींसाठी मोठी पावले उचलणे थांबवू नका. जेव्हा आपल्या मनात काही नकारात्मकता येते, तेव्हा लगेच काही सकारात्मक काम करून ते वळवण्याचा प्रयत्न करा. चांगले संगीत ऐका, एखाद्या प्रभावशाली व्यक्तीशी बोला, पुरेशी झोपही घ्या, आणि नव्या मनाने स्वत:ला पुन्हा तयार करा.

  • संतुलित नात्यासाठी

    संतुलित नात्यासाठी

    नोकरी करणाऱ्या जोडप्यांना वैयक्तिक आणि व्यावसायिक जीवनात योग्य संतुलन राखता येत नाही. यामुळे कोणतीही गोष्ट सर्वोत्तम करण्याचा प्रयत्न करूनही ती करू शकत नाहीत. ही गोष्ट तणाव वाढवण्याचे काम करते. नोकरी करताना नात्यात संतुलन राखणे इतकेही अवघड नाही. काही गोष्टींकडे लक्ष देऊन तुम्ही तुमचे काम आणि नातेसंबंध यांच्यात सहज सामंजस्य राखू शकता. जर आपण वैयक्तिक आयुष्य किंवा करिअरशी संबंधित एखादा महत्त्वाचा निर्णय घेणार असाल तर त्याबाबत तुमच्या जोडीदाराशीही चर्चा करा. अनेक वेळा या निर्णयांचा जोडीदारावरही परिणाम होतो. उदाहरणार्थ, तुम्ही तुमची नोकरी सोडण्याचा किंवा बदलण्याचा विचार करत असाल तर एकत्र बसून त्याबद्दल विचार करा. तुम्ही दोघेही नोकरी करत असाल तर नात्यात आनंद आणि शांती टिकवण्यासाठी घरातील जबाबदाऱ्या तुमच्यात वाटून घ्या. सकाळ-संध्याकाळची कामे, मुलांना शाळेत सोडणे, स्वयंपाक करणे इत्यादी जबाबदाऱ्या केवळ एका व्यक्तीच्या खांद्यावर असू नयेत. त्यामुळे नात्यात भांडणे होतच असतात.

    अर्थात, खूप काम करून कार्यालयात आल्यावर थोडा वेळ शांत बसावेसे वाटते. घरी गेल्यावर तुम्ही दोघे एकत्र बसून ही शांतता मिळवू शकता. एकत्र बसल्यावर कार्यालयीन विषय बाजूला ठेवा. असे विषय समोर आणा, ज्यात दोघेही सहभागी होऊ शकता. वीकेंडला बाहेर जा किंवा चित्रपट पहा. दुपारचे जेवण शक्य नसते. रात्रीचे जेवण एकत्र बसून घ्या. या उपक्रमांमुळे तुमचा आठवड्यातील तणाव दूर होतो. नाते अधिक घट्ट होते. जर तुम्ही दोघेही काम करत असाल तर अशा अपेक्षा ठेवू नका, ज्या पूर्ण न केल्यास मन दुखेल आणि राग येईल. कार्यालयामधील कामाचा ताण आणि घरी येताच जोडीदाराच्या तक्रारी असल्यास काही वेळा तणाव इतका वाढतो की, तुमच्या नात्यात दुरावा येऊ लागतो. व्हॅलेंटाईन डे योग्य पद्धतीने साजरा करणे, वर्षातून एकदा परदेशात सहलीला जाणे यासारख्या अपेक्षा पूर्ण करण्यासाठी वेळ असायला हवा, ज्याचा कदाचित तुम्हा दोघांमध्येही अभाव आहे. त्यामुळे परस्परांना समजून घ्या. सुखी रहा.

  • नोकरदार महिलांसमोरील आव्हाने

    नोकरदार महिलांसमोरील आव्हाने

    नोकरी करणाऱ्या महिलांसमोर वैयक्तिक आणि व्यावसायिक जीवनात समतोल राखणे हे एक मोठे आव्हान असू शकते. कार्यालयीन कामकाज आणि घरच्या जबाबदाऱ्या त्यांना पेलाव्या लागतात. कधी-कधी या दोन्ही गोष्टी चिडचिड, राग आणि तणावाचे कारण बनतात. याकडे वेळीच लक्ष न दिल्यास त्याचा मानसिक तसेच शारीरिक आरोग्यावर परिणाम होऊ लागतो. यातून बाहेर पडण्यासाठी करिअर किंवा कुटुंब यापैकी एक निवडणे हाच पर्याय उरतो. थोडीशी समज दाखवून आपण आपल्या दोन्ही जीवनात योग्य संतुलन राखू शकता. नोकरदार महिलांनी कार्यालयामध्ये कितीही जबाबदाऱ्या असल्या तरी त्यासाठी स्वत:च्या हक्काच्या सुट्टीचा त्याग करू नये. शरीर आणि मनाला आराम देण्यासाठी आठवड्यातून एक किंवा दोन दिवस सुट्टी घेणे खूप महत्वाचे आहे. आठवड्याची सुट्टी आपणास येत्या आठवड्यासाठी उत्साही ठेवण्यास मदत करते. सुट्टीच्या दिवशी कुटुंब आणि मित्रांसोबत वेळ घालवणे चांगले वाटते. त्यामुळे काम करण्याची प्रेरणा मिळते.व्यक्तिगत आणि व्यावसायिक जीवनात संतुलन राखण्यासाठी दोन्ही ठिकाणी योग्य व्यवस्थापन आवश्यक आहे.

    कार्यालयाचे काम कधीही घरी नेऊ नका, किंवा कार्यालयामध्ये घरातील काम संपविण्याचा प्रयत्न करू नका. यामुळे तुम्हाला कोणतेही काम नीट करता येत नाही. घरातील कामापासून ते कार्यालयाच्या कामापर्यंत सर्व काही वेळेत पूर्ण करण्यासाठी योजना तयार करुन त्याचे पालन करा. ताजेतवाने राहून तणाव कमी करण्यासाठी कुटुंब आणि मित्रांशी बोला. एखादी गोष्ट आपणांस खूप त्रास देत असेल तर ती जवळच्या लोकांना सांगण्यात काही गैर नाही. कार्यालयाशी संबंधित काही समस्या असल्यास, व्यवस्थापन किंवा मालकांशी चर्चा करा. ताणतणाव घेणे हे सामान्य आहे, परंतु तो जास्त काळ पेलणे योग्य नाही. आर्थिक चणचण आणि घरगुती जबाबदाऱ्या यामुळे आरोग्याशी तडजोड करू नका, याचा तुमच्या जीवनावरही परिणाम होऊ शकतो.

    दोन्ही जीवनात योग्य संतुलन राखण्यात व्यायाम आणि ध्यान यांचाही मोठा वाटा आहे. यामुळे मन शांत राहून तुमची उत्पादकता वाढते. याशिवाय तुम्ही तंदुरुस्त राहता. निरोगी शरीरही आपला आत्मविश्वास वाढविण्याचे काम करते. अनेकवेळा आपल्या समाजातील लोकही नोकरदार महिलांबद्दल चुकीचे गृहितक बांधतात की, त्या घरच्या जबाबदाऱ्यांकडे दुर्लक्ष करतात आणि फक्त त्यांच्या करिअरचा विचार करतात, पण हे पूर्णपणे खरे नाही. ज्या महिलांना एकाच वेळी कुटुंब आणि करिअरच्या जबाबदाऱ्या सांभाळाव्या लागतात, त्यांचा उद्देश स्वावलंबी बनणे हा असतो. कुटुंबाला आर्थिक आधार देणे आणि स्वत:सह इतरांनाही चांगले आणि आरामदायी जीवन देणे हा असतो.

  • मुलांमधील नैराश्य पळवा

    मुलांमधील नैराश्य पळवा

    सध्या झपाट्याने बदलणारी जीवनशैली लोकांना अनेक समस्यांना बळी पाडत आहे. वाढत्या कामाचा ताण आणि इतर समस्यांमुळे केवळ शारीरिकच नाही तर मानसिक समस्याही लोकांना सतावत आहेत. नैराश्य ही अशीच यापैकी एक समस्या आहे. यामुळे आजकाल बरेचजण प्रभावित झाले आहेत. लहान मुलेही या दिवसांत नैराश्याची बळी ठरत आहेत. गेल्या काही काळापासून मुलांमध्ये नैराश्याची प्रकरणे झपाट्याने वाढत आहेत. वेळीच नियंत्रण न केल्यास ही समस्या गंभीर बनू शकते.

    थकवा, स्वभाव, झोपेशी संबंधित समस्या, नकारात्मक विचार असणे, नेहमीपेक्षा जास्त किंवा कमी खाणे, अशा गोष्टींमुळे मुलांमध्ये नैराश्य येते. पूर्वी लोक संयुक्त कुटुंबात राहत. आता लोक विभक्त कुटुंबात राहतात. संयुक्त कुटुंबात अनेकदा आई-वडिलांशिवाय मुलांना आजी-आजोबा, काका-काकू, मावशी यांचे प्रेम मिळायचे. तथापि, विभक्त कुटुंबात फक्त आई-वडील आणि मुले राहतात. जे बहुतेक कामासाठी दूर असतात. अशा स्थितीत एकटेपणामुळे मुले नैराश्यग्रस्त होऊ शकतात. पालक अनेकदा आपल्या मुलांना ती चुका करतात, किंवा बरोबर किंवा चूक सांगतात म्हणून त्यांना फटकारतात. अशा परिस्थितीत कधी-कधी पालकांचे हे वागणे मुलांच्या हृदयाला काट्यासारखे टोचते. त्यामुळे त्यांच्या कमकुवत मनाला खूप दुखापत होते. यामुळे ही मुले हळूहळू नैराश्याकडे जातात..

    पूर्वी संयुक्त कुटुंबात राहताना मुलांना त्यांच्या भावना व्यक्त करण्यासाठी अनेक पर्याय उपलब्ध असतात. मुले त्यांचे विचार त्यांच्या पालकांसोबत तसेच आजी-आजोबा, काका-काकू इत्यादींना सांगायची. मात्र, आजकाल विभक्त कुटुंबामुळे मुले खूप एकाकी झाली आहेत. आई-वडीलही बहुतेक कामामुळे दूर राहतात. त्यामुळे मुले त्यांच्या भावना कोणाकडेही व्यक्त करू शकत नाहीत. जुन्या काळात, मुले सहसा घराबाहेर मित्रांसोबत खेळण्यात आपला मोकळा वेळ घालवत असत. याउलट सध्या बहुतांश पालक आपल्या मुलांना घराबाहेर पाठवणे टाळतात. अशा स्थितीत मुले स्वतःचे मनोरंजन करण्यासाठी दिवसभर वेगवेगळे प्रयोग करतात. त्यामुळे त्यांना नैराश्य येऊ लागते. मुलांमध्ये नैराश्य येण्याची काही प्रमुख कारणे असू शकतात. पालकांनी आपल्या मुलांचे त्यापासून संरक्षण करणे गरजेचे आहे.

  • सकारात्मकता महत्वाची

    सकारात्मकता महत्वाची

    नकारात्मकतेने भरलेल्या वातावरणात स्वत:ला शांत आणि सकारात्मक ठेवणे फार कठीण आहे. अशा वातावरणात जास्त वेळ राहिल्याने मानसिक आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे त्यावर उपाय शोधणे महत्त्वाचे आहे.
    सकारात्मक वातावरणात आपण अधिक आनंदी आणि अधिक उत्साही राहू शकता. नकारात्मकतेपासून दूर राहण्यासाठी वेळ काढून अशा गोष्टी कराव्यात, ज्यामुळे आनंद मिळतो, आपले मन ताजेतवाने होते आणि आराम मिळतो. मग ते वाचन असो, गिटार वाजवणे असो किंवा मोठ्या आवाजात गाण्यांवर नृत्य करणे असो. मनाला तणावमुक्त ठेवणे, त्याचे महत्त्व समजून घेणे खूप गरजेचे आहे.

    जेव्हा तुम्हाला नकारात्मक वाटेल, तेव्हा अशा लोकांशी बोला ज्यांच्याशी बोलणे तुम्हाला चांगले वाटते, तुम्हाला प्रेरणा मिळते. ही पद्धत देखील खूप उपयुक्त आहे. यामध्ये तुमचा मित्र, नातेवाईक किंवा कुटुंबातील सदस्य देखील असू शकतो. अनेकवेळा लोक त्यांचे सुख-दु:ख फक्त मित्रांसोबत व्यक्त करण्यावर विश्वास ठेवतात, परंतु अशा वातावरणातून बाहेर पडण्यासाठी तुमचे पालकही तुम्हाला मदत करू शकतात.

    याचा अर्थ, जर पालक तुमच्या रागाचे आणि दुःखाचे कारण बनले तर तुमच्यातही काहीतरी कमतरता आहे हे मान्य करा. यासाठी स्वत:ला मानसिकदृष्ट्या मजबूत करा. यासाठी ध्यान तुम्हाला खूप मदत करू शकते. प्रत्येक वेळी कोणाचा तरी सहवास घेण्याची गरज नाही, त्याऐवजी थोडा वेळ एकांतात घालवावा. याचेही फायदे आहेत. एकटे असताना तुम्हाला त्रास देणाऱ्या गोष्टींचा विचार करा, आणि त्यापासून दूर कसे रहायचे याचे नियोजन करा.

  • एकटेपणा टाळण्यासाठी

    एकटेपणा टाळण्यासाठी

    एकटे रहायला कोणालाही आवडत नाही. पण आयुष्य कधी-कधी माणसाला अशा वळणावर घेऊन जाते, जिथे सोबत कुणीच असत नाही. जर आपणासही एकटेपणाचा त्रास होत असेल, किंवा आपला जोडीदार आणि मित्रमंडळी आपल्यापासून दूर गेली असतील तर एकटेपणा टाळण्यासाठी काही गोष्टी जाणीवपूर्वक करायला हव्यात. स्वत:ची लोकांशी तुलना केल्याने तुम्ही नेहमी असमाधानी राहाल. हे लक्षात ठेवा की प्रत्येकजण प्रत्येक बाबतीत सर्वोत्कृष्ट असू शकत नाही, म्हणून स्वतः आनंदी राहण्याचा प्रयत्न करा. इतरांशी तुलना करीत बसू नका. आपली कौशल्ये ओळखून त्यांना पुढे नेण्याचा विचार करा.

    काही वेळा जीवनातील घाई-गडबडीतून स्वत:साठी वेळ काढणे देखील तुम्हाला चांगले परिणाम देऊ शकते. अशा परिस्थितीत निसर्गासोबत वेळ घालवा. या जगात काहीही शाश्वत नाही हे सत्य स्वीकारण्याचा प्रयत्न करा. एकट्याने सहलीला जाणे देखील तुमच्या मानसिक आरोग्यासाठी खूप चांगले असू शकते.

    समाजमाध्यमेच लोकांच्या मनातील तणाव आणि वाईट विचारांना कारणीभूत ठरतात. समाजमाध्यमापासून थोडा वेळ बाजूला राहून आपण आपले वैयक्तिक आणि व्यावसायिक जीवन सुधारू शकता. सारखेच आयुष्य जगूनही लोक अनेकदा तणावाचे शिकार होतात. अशा परिस्थितीत तुम्ही आयुष्यात काहीतरी वेगळे करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे, उदाहरणार्थ, जर तुम्ही एकाच मार्गाने महाविद्यालय किंवा कार्यालयात जात असाल तर त्यासाठी वेगवेगळे मार्ग वापरून पहा. याव्यतिरिक्त, व्यायाम आणि काही भिन्न क्रिया करून तुम्ही स्वत: च्या दिनचर्येत बदल घडवून आणू शकता. तुमच्या मनातील लोकांबद्दलचे विचार एकत्र केल्याने देखील दुःख आणि समस्या येतात. अशा परिस्थितीत, हे टाळण्यासाठी भूतकाळ विसरण्याची सवय लावा. लोकांना क्षमा करण्याचा प्रयत्न करा. याच्या मदतीने तुम्ही केवळ नकारात्मक विचारच दूर करणार नाही, तर तुमचे मानसिक आरोग्यही सुधारू शकाल.

  • मुलांमधील नैराश्य पळवा

    मुलांमधील नैराश्य पळवा

    सध्या झपाट्याने बदलणारी जीवनशैली लोकांना अनेक समस्यांना बळी पाडत आहे. वाढत्या कामाचा ताण आणि इतर समस्यांमुळे केवळ शारीरिकच नाही तर मानसिक समस्याही लोकांना सतावत आहेत. नैराश्य ही अशीच यापैकी एक समस्या आहे. यामुळे आजकाल बरेचजण प्रभावित झाले आहेत. लहान मुलेही या दिवसांत नैराश्याची बळी ठरत आहेत. गेल्या काही काळापासून मुलांमध्ये नैराश्याची प्रकरणे झपाट्याने वाढत आहेत. वेळीच नियंत्रण न केल्यास ही समस्या गंभीर बनू शकते.

    थकवा, स्वभाव, झोपेशी संबंधित समस्या, नकारात्मक विचार असणे, नेहमीपेक्षा जास्त किंवा कमी खाणे, अशा गोष्टींमुळे मुलांमध्ये नैराश्य येते. पूर्वी लोक संयुक्त कुटुंबात राहत. आता लोक विभक्त कुटुंबात राहतात. संयुक्त कुटुंबात अनेकदा आई-वडिलांशिवाय मुलांना आजी-आजोबा, काका-काकू, मावशी यांचे प्रेम मिळायचे. तथापि, विभक्त कुटुंबात फक्त आई-वडील आणि मुले राहतात. जे बहुतेक कामासाठी दूर असतात. अशा स्थितीत एकटेपणामुळे मुले नैराश्यग्रस्त होऊ शकतात. पालक अनेकदा आपल्या मुलांना ती चुका करतात, किंवा बरोबर किंवा चूक सांगतात म्हणून त्यांना फटकारतात. अशा परिस्थितीत कधी-कधी पालकांचे हे वागणे मुलांच्या हृदयाला काट्यासारखे टोचते. त्यामुळे त्यांच्या कमकुवत मनाला खूप दुखापत होते. यामुळे ही मुले हळूहळू नैराश्याकडे जातात..

    पूर्वी संयुक्त कुटुंबात राहताना मुलांना त्यांच्या भावना व्यक्त करण्यासाठी अनेक पर्याय उपलब्ध असतात. मुले त्यांचे विचार त्यांच्या पालकांसोबत तसेच आजी-आजोबा, काका-काकू इत्यादींना सांगायची. मात्र, आजकाल विभक्त कुटुंबामुळे मुले खूप एकाकी झाली आहेत. आई-वडीलही बहुतेक कामामुळे दूर राहतात. त्यामुळे मुले त्यांच्या भावना कोणाकडेही व्यक्त करू शकत नाहीत. जुन्या काळात, मुले सहसा घराबाहेर मित्रांसोबत खेळण्यात आपला मोकळा वेळ घालवत असत. याउलट सध्या बहुतांश पालक आपल्या मुलांना घराबाहेर पाठवणे टाळतात. अशा स्थितीत मुले स्वतःचे मनोरंजन करण्यासाठी दिवसभर वेगवेगळे प्रयोग करतात. त्यामुळे त्यांना नैराश्य येऊ लागते. मुलांमध्ये नैराश्य येण्याची काही प्रमुख कारणे असू शकतात. पालकांनी आपल्या मुलांचे त्यापासून संरक्षण करणे गरजेचे आहे.

  • प्रशंसा आणि खुशामत

    प्रशंसा आणि खुशामत

    स्तुती ऐकणे कोणाला आवडत नाही ! काही लोक प्रशंसा ऐकल्यानंतर अधिक सक्रीय आणि उत्साही वाटतात, परंतु काही लोकांसाठी ही समस्या बनू शकते. यासाठी प्रशंसा आणि खुशामतीतीत फरक समजून घ्यायला हवा.

    ॲमस्टरडॅम विद्यापीठातील मानसशास्त्राचे प्राध्यापक ब्रुमेलमन म्हणतात, ‘स्तुतीमुळे काही लोकांमध्ये तणाव आणि अस्वस्थता निर्माण होऊ शकते. यात मानसशास्त्र, भावना आणि संस्कृती यासारख्या अनेक कारणांचा समावेश आहे.”

    जर आपण संस्कृतीचा विचार केला तर चीन, जपान यांसारख्या अनेक देशांमध्ये स्वतःला सुधारण्याकडे खूप लक्ष दिले जाते. अशा परिस्थितीत, एखाद्या गोष्टीत पारंगत असल्याबद्दल केलेली प्रशंसा त्या लोकांना अस्वस्थ करू शकते. खरे तर, या देशांमध्ये मुलांना लहानपणापासूनच कमतरतांकडे विशेष लक्ष देण्यास शिकविले जाते. त्यांच्या कौशल्यांचा अभिमान बाळगू नये असे शिकवले जाते. कौशल्यापेक्षा व्यक्तिमत्त्वाचे कौतुक केले जाते. यामुळे माणसाची विचार करण्याची आणि समजून घेण्याची क्षमता कमी होऊ शकते.

    इस्रायलच्या विद्यापीठात याबाबत संशोधन करण्यात आले आहे. यामध्ये व्यक्तिमत्वाच्या आधारे स्त्री-पुरुषांचे विचार जाणून घेण्यात आले. त्यानंतर एक गणिताची परीक्षाही झाली. या चाचणीत सिद्ध केले की, प्रशंसा प्रोत्साहन देण्याचे काम करीत नाही, तणाव निर्माण करण्याचे काम करते. याशिवाय, प्रशंसा कोणत्या संदर्भात केली जात आहे, हे देखील खूप महत्वाचे आहे.

    इटलीमध्ये झालेल्या एका संशोधनात असे आढळून आले की, विनाकारण स्तुती केल्याने विशेषत: महिलांमध्ये चिंता आणि तणावाची पातळी वाढते. अशा परिस्थितीत, स्तुतीमुळे भांडणे आणि राग देखील येऊ शकतो, जे धोकादायक आहे, परंतु त्याच वेळी प्रशंसा आणि खुशामत यातील फरक ओळखणे खूप महत्वाचे आहे.

  • मुलांवर दडपण नको

    मुलांवर दडपण नको

    बदलत्या काळाने केवळ लोकांचे कपडे घालण्याची पद्धतच बदलली नाही, तर त्यांची विचारसरणी, राहणीमान आणि खाण्याच्या सवयींमध्येही बदल दिसून आला. या बदलामध्ये इतरही अनेक गोष्टींचा समावेश आहे. त्यातील एक म्हणजे शिक्षण व्यवस्था होय. वाचन आणि लेखनाचा चांगल्या भविष्याशी थेट संबंध आहे. त्यामुळे ते करण्यासाठी मुलांवर सुरुवातीपासूनच वेगळ्या प्रकारचे दडपण असते. आजकाल ते थोडे वाढले आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना अनेक प्रकारच्या मानसिक समस्यांना सामोरे जावे लागत आहे. लहान वयात शिक्षण घेतल्याने मुलांमधील वाढत्या मानसिक समस्या हा चिंतेचा विषय आहे.

    वाढलेली स्पर्धा पाहता विद्यार्थ्यांवर चांगल्या कामगिरीचे दडपण असते. यामुळे त्यांना राग येतो, आक्रमकता वाढते. आत्मविश्वास कमी वाटू शकतो. जर तुमचे मूल सतत रागावत असेल, पूर्वीपेक्षा कमी बोलत असेल, त्याच्या आहाराकडे लक्ष देत नसेल आणि त्याच्या झोपेच्या पद्धतीत बदल होत असेल, तर ही तणाव आणि नैराश्याची लक्षणे आहेत. ते वेळीच ओळखून आपण त्याला गंभीर परिस्थितीपर्यंत पोहोचण्यापासून रोखू शकतो.

    वाचन आणि लेखन महत्त्वाचे आहे, परंतु मुलांवर इतका दबाव टाकू नका की, ते लहानपणीही तणावाला बळी पडतील. अभ्यासासोबतच घर, शाळा, कोचिंग या सर्व ठिकाणी मुले त्यांच्या समस्यांवर मोकळेपणाने चर्चा करू शकतील असे वातावरण तयार करा. न घाबरता मुलांना स्वातंत्र्य देऊन तुम्ही त्यांना तणाव आणि नैराश्याला बळी पडण्यापासून वाचवू शकता.

    मुलांना समजावून सांगा की, शारीरिकदृष्ट्या निरोगी असण्याइतकेच मानसिकदृष्ट्या निरोगी असणेही महत्त्वाचे आहे. जर त्यांना यासाठी एखाद्या तज्ज्ञाची मदत घ्यावी लागली, तर त्यांना आगामी स्पर्धेबद्दल सांगा. यामुळे तणाव वाढण्याऐवजी वाचन, लेखन किंवा इतर कामासाठी प्रेरणा मिळते. यामुळे मुले शैक्षणिक आणि इतर क्षेत्रात चांगली कामगिरी करतात.

  • मुलांचा मानसिक विकास

    मुलांचा मानसिक विकास

    अलिकडे पालक आपल्या मुलांच्या आरोग्याबाबत अत्यंत सावध असतात. आपले मूल निरोगी असावे, अशी त्यांची इच्छा असते. मुलांना केवळ शारीरिकच नव्हे तर मानसिकदृष्ट्याही सर्वोत्तम करण्यासाठी केवळ आहारावर लक्ष केंद्रित करणे पुरेसे नाही. शाळा संपल्यानंतर घरातही मुलांच्या मानसिक विकासाकडे लक्ष देण्याची गरज आहे. यासाठी पालक शाळेनंतर काही खास उपाय करू शकतात. यामुळे मुलांनाही मजा येईल आणि त्यांच्या मेंदूचा व्यायामही होईल.

    शाळेत दीर्घ अभ्यास केल्यानंतर मुले मानसिक आणि शारीरिकदृष्ट्या थकतात. अशा परिस्थितीत, जेव्हा ती घरी येतात तेव्हा त्यांना 30 ते 45 मिनिटे झोपायला लावा. यामुळे त्यांचा थकवा दूर होईल. त्यांना दिवसभरातील इतर कामे करण्यासाठी ऊर्जा मिळेल. डुलकी घेतल्याने मुले इतर गोष्टींवर अधिक चांगले लक्ष केंद्रित करण्यास सक्षम होतील.
    मुलांच्या नवीन गोष्टींबद्दल कुतूहल निर्माण करा. असे केल्याने नवीन माहितीबद्दल त्यांची उत्सुकता वाढेल. त्यांचा शब्दसंग्रहही वाढेल. यासाठी पालक नवीन गोष्टींबद्दल एक कथा बनवून ती त्यांना सांगू शकतात. मुलांना कथा ऐकायला आवडतात. यामुळे त्यांची नवीन माहितीची उत्सुकता वाढेल.

    मुलांना दिवसभर अभ्यास करायला सांगून त्यांना अभ्यासाचा कंटाळा येऊ लागतो. म्हणून, अभ्यासाव्यतिरिक्त, त्यांना चित्रकला, हस्तकला, नृत्य इत्यादीसारखे काहीतरी सर्जनशील करण्यासाठी प्रेरित करा. यामुळे त्यांचे नवीन छंद विकसित होतील आणि त्यांची सर्जनशीलताही वाढेल. तुम्ही त्यांच्यासोबत या उपक्रमांमध्येही सामील होऊ शकता, ज्यामुळे तुमचा त्यांच्याशी असलेला संबंध अधिक दृढ होईल.

    असे काही खेळ आहेत, जे मनाला सक्रिय बनवतात. मुलांचा बौद्धिक विकास करतात. यासाठी पालक त्यांच्यासोबत बोर्ड गेम, सुडोकू गेम, कोडी, क्रॉस वर्ड आणि इतर ब्रेन टीझर खेळू शकतात. यामुळे त्यांचे निर्णय घेण्याची कौशल्ये, तर्क कौशल्य आणि निरीक्षण कौशल्ये मजबूत होतात, जी मानसिक विकासासाठी खूप महत्वाची आहेत.मुलांचे सामान्य ज्ञान वाढविण्यासाठी मुलांसाठी 20-25 प्रश्नांची यादी तयार करा. ज्यामध्ये काही प्रश्न त्यांच्या विषयांचे आणि काही बाहेरून आले पाहिजेत. यामुळे त्यांची मानसिक क्षमता वाढेल. त्यांचे ज्ञान वाढेल. त्यांना प्रश्नमंजुषेप्रमाणे उत्तरे शोधण्यातही मजा येईल.

     

  • बहीण-भावाच्या नात्यात दुरावा

    बहीण-भावाच्या नात्यात दुरावा

    फक्त लहान मुलंच खोडकरपणा करतात असं नाही तर ज्या घरात एकापेक्षा जास्त मुलं असतील त्या घरात लहान मुलांमध्ये खूप भांडणे होतात. मुले एकत्र खेळणे, भांडणे, या सर्व गोष्टी नातेसंबंधाचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत, ज्यामुळे त्यांच्यातील बंध केवळ मजबूत होत नाहीत तर मुलाचा भावनिक विकास देखील होतो. मुलांची ही भांडणे फक्त लहानपणापुरतीच मर्यादित राहिली तर बरे, नाहीतर कधी-कधी ही भांडणे खूप वाढतात, त्यामुळे त्यांच्यातील बंध बिघडू शकतात. पालकांच्या काही चुका मुलांमधील अंतर वाढवू शकतात.कुकी नोटीस

    मुलांमधील लहानसहान भांडणांचा त्यांच्या नात्यावर विपरित परिणाम होऊ नये आणि बहीण-भावाच्या नात्यात दुरावा निर्माण होऊ नये, यासाठी पालकांनी विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे. पालकत्वाच्या कोणत्या चुकांमुळे मुलांच्या नातेसंबंधांवर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो हे जाणून घेऊया.

    मुलांची तुलना करण्याची चूक पालक अनेकदा करतात. उदाहरणार्थ, बऱ्याच वेळा संतापलेले पालक आपल्या मुलांना सांगतात, ‘तुमचा भाऊ किंवा बहिण अभ्यासात किती वेगवान आहे ते पहा’ किंवा ते त्यांच्या मुलांपैकी एकाची इतरांपेक्षा जास्त प्रशंसा करतात. अशा गोष्टींमुळे मुलाच्या मनात त्याच्या भावा/बहिणीबद्दल रागाची भावना निर्माण होऊ शकते. याशिवाय त्यांचे मनोधैर्य घसरण्याची शक्यता आहे. त्याऐवजी, मुलाला अशा प्रकारे समजावून सांगा की तो त्याच्या भावंडांकडून प्रेरणा घेतो.