सह्याद्री मराठी वाहिनी

Category: नातेसंबंध

जीवनातील अनेक नात्यांमधील गुंत, प्रेम आणि कौटुंबिक नातेसंबंध याबद्दलची उपयुक्त माहिती आणि सल्ला जाणून घेण्यासाठी,  सह्याद्री मराठी वाहिनी ला आवश्य भेट द्या!

  • भाऊ-बहिण – जीवनातील गोड नाते

    भाऊ-बहिण – जीवनातील गोड नाते

    भाऊ-बहिण हे नाते हे सर्वात गोड आणि खास नात्यांपैकी एक आहे. बालपणात हे नाते खेळ, गप्पा, आणि गोड आठवणींमधून वाढते. भाऊ बहिणीला जपतो, तिची काळजी घेतो आणि तिच्या प्रत्येक आनंदात सामील होतो. बहिणही भावाला आधार देते, त्याला हसवते, आणि प्रत्येक कठीण प्रसंगात त्याला साथ देते. भाऊ-बहिणीच्या नात्यात प्रेम खूप गहन असते. ते एकमेकांच्या आनंदात आनंदी होतात आणि दुःखात दुःखी. बालपणातले खेळ, शाळेतील गप्पा, आणि घरातल्या मजेशीर क्षण या नात्याला अधिक घट्ट करतात. विश्वास हा या नात्याचा पाया आहे. भाऊ बहिणीवर विश्वास ठेवतो, बहिण भावावर. गुपिते शेअर करणे, एकमेकांच्या भावना समजून घेणे आणि संकटात एकमेकांना आधार देणे या नात्याला आणखी मजबूत करतात.

    साथ हा या नात्याचा महत्त्वाचा भाग आहे. मोठा भाऊ लहान भावासाठी उभा राहतो, आणि मोठी बहीण लहान भावासाठी मार्गदर्शक ठरते. हे नाते केवळ बालपणापुरते नाही तर आयुष्यभर टिकते. भाऊ-बहिणीच्या नात्यात हास्य आणि मजा देखील महत्त्वाची आहे. एकत्र खेळणे, गप्पा मारणे, आणि घरातल्या गोड आठवणी तयार करणे या नात्याला रंगीत बनवतात. वयाने मोठे झाल्यानंतरही हे नाते टिकते. शिक्षण, काम, आणि जीवनाच्या धावपळीच्या वेळेस देखील भाऊ-बहिण एकमेकांसोबत असतात. एकमेकांच्या यशात आनंद होतो आणि दु:खात पाठिंबा मिळतो.

    सल्ला आणि मार्गदर्शन हेदेखील या नात्याचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. मोठा भाऊ किंवा मोठी बहीण लहान भावाला/बहिणीला योग्य सल्ला देते आणि आयुष्याच्या वाटचालीत मार्गदर्शक ठरते. भाऊ-बहिणीच्या नात्यात स्नेह, ममत्व, आणि प्रेमाची खूप मोठी भूमिका आहे. हे नाते आपल्याला जीवनाच्या कठीण प्रसंगातही उभे राहण्याची ताकद देते. ही साथ केवळ कुटुंबापुरती मर्यादित नाही; सामाजिक आणि भावनिक जीवनातही याचा मोठा प्रभाव असतो. हे नाते आपल्याला समजूतदार, प्रेमळ आणि संवेदनशील बनवते.

    सोप्या भाषेत सांगायचं तर, भाऊ-बहिण हे नाते जीवनातल्या आनंदाचे, दुःखाचे, आठवणींचे आणि प्रेमाचे खरे खजिने आहे. हे नाते जपल्यास जीवन अधिक सुंदर आणि अर्थपूर्ण बनते.

  • मैत्री ठेवावी जपून

    मैत्री ठेवावी जपून

    आयुष्यात अनेक मित्र-मैत्रिणी असतात. त्यातील एक किंवा दोनच खास असतात. आपली खास मैत्री जपून ठेवणे आयुष्यात फार गरजेचे असते. मैत्रीला मोठे महत्त्व आहे. ती जपून ठेवली पाहिजे. एकमेकांच्या सहकार्यासाठी, भावना व्यक्त करण्यासाठी मैत्री हवीच ! मैत्री जपून ठेवण्यासाठी मित्र किंवा मैत्रिणीस कधीतरी घरी बोलवा.

    किंवा बाहेर कुठेतरी भेटण्यास सांगा. स्वत:च्या हातांनी छानसा पदार्थ बनवा. टेबल सुंदरपणे सजवा. मग हसतखेळत, मस्करी करत जेवणाचा आनंद घ्या. कधीतरी जिवलग मित्र किंवा मैत्रिणीसोबत दिवसभर बोहर जाण्याची योजना आखा. यामुळे तुमचे मैत्रीचे बंध आणखी मजबूत होतील.

    संगीत हा भावना आणि आठवणी जागृत करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग आहे. मैत्रीशी संबंधित गाण्यांची यादी बनवा. मित्र-मैत्रिणीसोबत बसून बोलण्यासोबतच संगीताचाही आनंद घ्या. मित्रासोबत छायाचित्रे घ्या. तुमच्या मैत्रीच्या प्रवासाचे चित्रण करा. तुमचा जिवलग मित्र एका शहरात नसून दुसऱ्या शहरात असेल तर संपर्कात रहा. मित्र किंवा मैत्रिणीला तुमच्या आयुष्यात किती अर्थ आहे ते कधीतरी सांगा. त्याच्या उपस्थितीत कधीही एकटेपणा जाणवू देवू नका. मित्रत्व हे आयुष्यभर मनुष्याच्या सोबतीला असते, हे लक्षात असू द्या.

  • मुलांचा मानसिक विकास

    मुलांचा मानसिक विकास

    अलिकडे पालक आपल्या मुलांच्या आरोग्याबाबत अत्यंत सावध असतात. आपले मूल निरोगी असावे, अशी त्यांची इच्छा असते. मुलांना केवळ शारीरिकच नव्हे तर मानसिकदृष्ट्याही सर्वोत्तम करण्यासाठी केवळ आहारावर लक्ष केंद्रित करणे पुरेसे नाही. शाळा संपल्यानंतर घरातही मुलांच्या मानसिक विकासाकडे लक्ष देण्याची गरज आहे. यासाठी पालक शाळेनंतर काही खास उपाय करू शकतात. यामुळे मुलांनाही मजा येईल आणि त्यांच्या मेंदूचा व्यायामही होईल.

    शाळेत दीर्घ अभ्यास केल्यानंतर मुले मानसिक आणि शारीरिकदृष्ट्या थकतात. अशा परिस्थितीत, जेव्हा ती घरी येतात तेव्हा त्यांना 30 ते 45 मिनिटे झोपायला लावा. यामुळे त्यांचा थकवा दूर होईल. त्यांना दिवसभरातील इतर कामे करण्यासाठी ऊर्जा मिळेल. डुलकी घेतल्याने मुले इतर गोष्टींवर अधिक चांगले लक्ष केंद्रित करण्यास सक्षम होतील.

    मुलांच्या नवीन गोष्टींबद्दल कुतूहल निर्माण करा. असे केल्याने नवीन माहितीबद्दल त्यांची उत्सुकता वाढेल. त्यांचा शब्दसंग्रहही वाढेल. यासाठी पालक नवीन गोष्टींबद्दल एक कथा बनवून ती त्यांना सांगू शकतात. मुलांना कथा ऐकायला आवडतात. यामुळे त्यांची नवीन माहितीची उत्सुकता वाढेल.

    मुलांना दिवसभर अभ्यास करायला सांगून त्यांना अभ्यासाचा कंटाळा येऊ लागतो. म्हणून, अभ्यासाव्यतिरिक्त, त्यांना चित्रकला, हस्तकला, नृत्य इत्यादीसारखे काहीतरी सर्जनशील करण्यासाठी प्रेरित करा. यामुळे त्यांचे नवीन छंद विकसित होतील आणि त्यांची सर्जनशीलताही वाढेल. तुम्ही त्यांच्यासोबत या उपक्रमांमध्येही सामील होऊ शकता, ज्यामुळे तुमचा त्यांच्याशी असलेला संबंध अधिक दृढ होईल.

    असे काही खेळ आहेत, जे मनाला सक्रिय बनवतात. मुलांचा बौद्धिक विकास करतात. यासाठी पालक त्यांच्यासोबत बोर्ड गेम, सुडोकू गेम, कोडी, क्रॉस वर्ड आणि इतर ब्रेन टीझर खेळू शकतात. यामुळे त्यांचे निर्णय घेण्याची कौशल्ये, तर्क कौशल्य आणि निरीक्षण कौशल्ये मजबूत होतात, जी मानसिक विकासासाठी खूप महत्वाची आहेत.

    मुलांचे सामान्य ज्ञान वाढविण्यासाठी मुलांसाठी 20-25 प्रश्नांची यादी तयार करा. ज्यामध्ये काही प्रश्न त्यांच्या विषयांचे आणि काही बाहेरून आले पाहिजेत. यामुळे त्यांची मानसिक क्षमता वाढेल. त्यांचे ज्ञान वाढेल. त्यांना प्रश्नमंजुषेप्रमाणे उत्तरे शोधण्यातही मजा येईल.

  • सासूला खूश ठेवण्यासाठी

    सासूला खूश ठेवण्यासाठी

    सासूला खूश ठेवणे खूप कठीण आहे, असे बऱ्याच सुनांचे मत असते. लग्नानंतर मुलीला सासू-सासऱ्यांची साथ मिळावी यासाठी तिला लग्नाच्या खूप आधी अप्रत्यक्षपणे प्रशिक्षण दिले जाते. यामध्ये स्वयंपाक, संभाषणाचा स्वर, इत्यादी अनेक गोष्टींचा समावेश असतो. बदलत्या काळानुसार आणखी काही गोष्टी आपल्या जीवनशैलीचा एक भाग बनल्या आहेत. सासूला खूश ठेवण्यासाठी याचा अवलंब सूना करु शकतात.

    आपण सासूच्या आवडीनुसार वस्तू खरेदी करण्याबद्दल ऐकले असेल. सासूला आपला ‘शॉपिंग पार्टनर’ बनवा. आपण खेरदीसाठी जात असाल तर सासूला सोबत न्या. सासूसाठी काही घेत असाल तर सासूला सोबत घेऊन जा. अशा गोष्टी सर्वसामान्य भारतीय कुटुंबात आढळत नाहीत. खरेदीच्या बहाण्याने, आपल्याला सासूसोबत जास्त वेळ घालवण्याची संधी तर मिळेलच, पण तिच्या आवडी-निवडीही चांगल्या प्रकारे समजून घेऊ शकाल. यामुळे तिचे मन जिंकण्यात मदत होऊ शकेल.

    नवऱ्यासोबत सहल, मित्रांसोबत सहल, भावा-बहिणींसोबत सहल सर्रास घडतेच. कधीतरी फक्त सासूबाईंनाच फिरायला सोबतीस घेऊन चला. यामुळे आपले नातेसंबंध खुलतील. याकरिता सासूला आवडणारी जागा शोधा. यानंतर सहलीची योजना करा. त्यांच्यासोबत प्रवासाला जा. एकीकडे, यामुळे त्यांचे अंतःकरण आनंदी होईल. दुसरीकडे, एकत्र घालवलेला वेळदेखील त्यांच्यातील परस्पर समंजसपणा मजबूत करण्याची संधी देईल. आपण आपल्या सासूसोबत डेटवरही जाऊ शकता. एक साधे दुपारचे जेवण किंवा रात्रीचे जेवण घेऊ शकता. सासूला बाहेर नेण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे असे जेवण असेल. जेव्हा आपण असे काही वेळा बाहेर पडाल, तेव्हा आपल्यामध्ये एक बंध निर्माण होईल.

    आधुनिक काळात या गरजेच्या बाबी झाल्या आहेत. सासूबाईंना त्यांच्या आयुष्यात घरच्या जबाबदाऱ्यांमधून कधीच वेळ मिळाला नाही. यामध्ये स्मार्टफोनच्या वापरापासून ते नवीन काळातील आरामदायक कपड्यांपर्यंत सर्व गोष्टींचा समावेश असू शकतो. नवीन काळातील स्वयंपाकघरातील साधनांचाही यात समावेश करता येईल. यामुळे आपणां दोघांमधील संवाद वाढण्यास मदत होईल. नवनवीन गोष्टींशी जोडण्याचा तुमचा प्रयत्न पाहून तुमच्या सासूबाईंच्या मनात तुमच्याबद्दल नक्कीच स्नेह निर्माण होईल.

  • सकारात्मक नातेसंबंध

    सकारात्मक नातेसंबंध

    मुलांचे भावविश्व नाजूक असते. त्यांच्या मनाची कोरी पाटी सुसंस्कारांनी भरण्यासाठी, तसेच कुटुंबातील इतर सदस्याला आनंदाने जगता येण्यासाठी कौटुंबिक नातेसंबंध मजबूत आणि सकारात्मक असावे लागतात. ते नकळतपणे मुलांच्या मनावर परिणाम करीत असतात. तेव्हाच मुलांना सुरक्षित वाटते.

    सकारात्मक कौटुंबिक नातेसंबंध हे एकमेकांना दिला जाणारा वेळ, संवाद आणि एकमेकांचे कौतुक यावर बांधले जात असतात. सकारात्मक कौटुंबिक संबंध इतर अनेक कारणांसाठी देखील महत्त्वाचे आहेत. यामुळे मुलांना नवीन गोष्टी करण्याचा आणि शिकण्याचा आत्मविश्वास मिळतो. कुटुंबातील समस्या सोडवणे सोपे होऊन जाते. मुलांना कलाकौशल्यांचेही ज्ञान द्या.

    दर्जेदार कौटुंबिक वेळ म्हणजे कुटुंबीयांनी एकत्र सहवासात घालविलेला जास्तीत जास्त वेळ होय.
    दिवसातील काही वेळ एकत्र बसावे, बोलावे, संवाद साधावेत. हास्यविनोद करावेत. एकमेकांच्या समस्या जाणून घ्याव्यात. मुलांना समजून घ्यावे. मुलांसमोर मोठ्या माणसांनी कधीही वाद करू नयेत.

    वैयक्तिक नातेसंबंध मजबूत करण्यासाठी कुटुंबातील प्रत्येक सदस्यासोबत मनमोकळे बोला. मूल झोपायला जाण्यापूर्वी काही मिनिटे तरी त्याच्याशी संवाद साधा. जसे मोठे म्हणून आपले स्वतःचे जग आहे, तसेच त्यांचेही एक जग आहे. तिथे त्यांचे काय चालले आहे, हे जाणून घ्या. मुलांच्या मित्रमैत्रिणींविषयी जाणून घ्या.तुमच्या जोडीदाराला वेळ द्या. एकत्र कुटुंब म्हणून नियमितपणे मजेदार गोष्टी करा. आठवड्यातून एकदा स्थानिक उद्यान किंवा इतर कोणत्याही ठिकाणी जाऊन या.

    कुटुंबातील इतर सद्स्यानाही त्यांचे दृष्टिकोन किंवा भावना व्यक्त करण्यासाठी वेळ द्या. कोणाच्याही चुका, राग, आनंद, निराशा, भीती आणि चिंता यासह सर्व प्रकारच्या भावनांबद्दल बोलण्यास मोकळे रहा; परंतु त्यांच्याबद्दल बोलण्यापूर्वी क्रोधाला आवर घालणे कधीही चांगले ! उत्स्फूर्त संभाषणांसाठी तयार रहा. उदाहरणार्थ, लहान मुले आंघोळ करीत असताना किंवा अंथरुणावर पडताना त्यांच्या भावनांबद्दल बोला.

    किशोरवयीन मुलांशी लैंगिक जाणीव, ड्रग्ज, अल्कोहोल, शैक्षणिक अडचणी आणि पैसा अशा अनेक विषयांबद्दल आस्थेने बोला. आपल्या मुलांना कौतुकावेळी स्तुतीने प्रोत्साहित करा. कुटुंबातील प्रत्येकाला कळू द्या की, तुम्ही त्यांच्यावर प्रेम करता. त्यांचे कौतुक करता.

  • मुलींना सक्षम बनविताना

    मुलींना सक्षम बनविताना

    अनेक वर्षापूर्वीपासून महिला विषमतेच्या बळी ठरत आहेत. लिंगभेद ही तर महिलांसाठीची शतकानुशतके मोठी समस्या आहे. अलिकडे लैंगिक समानतेबाबत लोकांमध्ये जागृती निर्माण करण्याचा प्रयत्न होताना दिसत आहे. गेल्या काही वर्षांत मुलींच्या हिताच्या अनेक योजना सुरू झाल्या आहेत. यामध्ये पालकांनी अधिक योगदान देणे गरजेचे आहे. मुलीच्या सक्षमतेसाठी पालकांनी दक्ष राहणे कधीही चांगलेच ! मुला-मुलींना समानतेनेच वागवले पाहिजे.

    त्यांच्यात कोणत्याही गोष्टीसाठी कधीही तुलना करु नये. मुलगा आणि मुलगी यांच्यातील फरक ही पालकत्वादरम्यान झालेली सर्वात मोठी चूक आहे. आजच्या आधुनिक काळातही अशी अनेक कुटुंबे आहेत, जिथे मुलांना प्राधान्य दिले जाते, आणि मुलींना चांगली वागणूक दिली जात नाही. याचा विपरित परिणाम मुलींच्या मानसिक आरोग्यावर होतो. हा फरक न केल्यास मुलांमध्ये सकारात्मक परिणाम दिसून येतात.

    काही घरांमध्ये मुलींना फारसे महत्त्व दिले जात नाही, पालक त्यांच्यावर अनेक प्रकारची बंधने घालतात, शाळेत कसे जायचे, कसे खेळायचे, कसे कपडे घालायचे, याविषयी बंधने घालून जास्त हसायचे नाही, जास्त बोलायचे नाही असे नियम लावतात. अशा गोष्टींपासून मुले पूर्णपणे मुक्त राहतात. या सर्व गोष्टी मुलींच्या विकासात अडथळा आणू शकतात. त्यांना भीती आणि खोटे बोलण्याच्या सवयी लागू शकतात. आजही अनेक ठिकाणी मुलींना बोलण्याचे स्वातंत्र्य नाही, यामुळे अनेक वेळा मुली शोषणाच्या बळी ठरतात, मात्र त्या कोणाला सांगू शकत नाहीत. लहानपणीच्या या सवयी त्यांना मोठे झाल्यावरही सहन कराव्या लागतात. त्यांना कौटुंबिक हिंसाचार आणि अत्याचार सहन करावे लागतात, पण आवाज उठवायला त्या घाबरतात.

    काही पालक मुलींची तुलना मुलांशी करू लागतात. त्यांच्या तुलनेत मुलींचा स्वाभिमान दुखावला जातो. सक्षम असूनही ती स्वत:ला कमकुवत समजू लागते. या तुलनेमुळे अनेकवेळा आयुष्यात काही करण्याची इच्छाही मरून जाते. मुलींना लहानपणी फक्त बाहुल्यांशी खेळण्याचा पर्याय असतो. मुलांकडे अनेक पर्याय असतात. हे देखील मुला-मुलींमध्ये भेदभाव निर्माण करण्याचे काम करते. पालकांनी मुलींना मजबूत बनवायला सुरुवात केली पाहिजे. त्यांना मैदानी खेळ खेळण्यास प्रोत्साहित करायला हवे. या छोट्या गोष्टींकडे लक्ष देऊन आपण आपल्या मुलींना अधिक शक्तिशाली आणि आत्मविश्वासू बनवू शकता. ज्याची त्यांना जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर गरज असते.

  • आईबाबा आणि मुले

    आईबाबा आणि मुले

    नोकरीस असणारे आई-बाबा बाळाचा जन्म होऊन काही महिने झाल्यावर नोकरी निमित्ताने बाहेर पडतात. बाबा काही दिवस, तर आई काही महिने बाळापाशी असते. मुलाचे अनुभवविश्व फक्त ‘आई’पुरते मर्यादित राहत नाही. आईचीच जागा घेणारी आजी, बाबांची जागा घेणारे आजोबा किंवा पाळणाघरातील काकू, ताई, मावशी यांचा त्यात समावेश होतो. मुलांना पाळणाघराशी लहान वयातच जुळवून घ्यावे लागते. मोठ्यांप्रमाणेच त्यांचाही दिनक्रम सुरू होतो.

    या प्रवासात एकापेक्षा जास्त भाषासुद्धा त्यांना अवगत होतात. या मुलांमध्ये वेगवान आत्मविश्वास आपोआप निर्माण होतो. अनेकदा आई – बाबा बरोबर नसल्यामुळे मुले स्वत:च मार्ग काढतात, निर्णय घेतात. स्वत:च्या चुकांमधून शिकतात. आपले आपण बऱ्याच गोष्टी ठरवू लागतात. पुढे पालकांना हे फार त्रासदायक वाटते.

    म्हणूनच आई – बाबानी मुलांशी नित्य, नियमित मनमोकळा संवाद साधला पाहिजे. दिवसभरातील घडामोडी, सहवासात आलेल्या इतर व्यक्ती, आनंदाचे प्रसंग मुलांसोबत शेअर करायला हवेत. यावेळेत मुलांची शाळा, त्यांचा अभ्यास याविषयी जाणून घ्यावे. काय करावे, कसे वागावे, काय योग्य, काय अयोग्य याविषयी सामंजस्याने बोलावे. मुलांनी टीव्हीवरील कार्यक्रम जास्त पाहू नयेत, असे वाटत असेल, तर पालकांचाही टीव्ही पाहण्याचा वेळ मर्यादित असावा.

    प्रत्येक लहानसहान गोष्टींवरून त्यांच्यामागे लागणे, टोचून बोलणे, उपहासयुक्त बोलणे टाळावे. मुले मोठी होत असताना प्रत्येक गोष्ट नियमानुसारच केली पाहिजे, असा हट्ट धरू नये. कपडे, केशभूषा, त्यांच्या खोलीची, कपाटाची रचना, व्यवस्था या बाबतीत आपले नियम न लादता फक्त सूचना द्याव्यात. मुलांशी ‘एक स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्व’ अशा दृष्टीने वागावे. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा अपमान होईल अशा कृती, वाक्ये टाळावीत. त्यांच्या चुका अपमानास्पद शब्दात न सांगता प्रांजळपणे प्रेमाने सांगाव्यात.

    आजची मुले तंत्रज्ञानाशी लहानपणापासून परिचित झाली आहेत. त्यामुळे ती अतिशय सफाईने ते वापरू शकतात. स्वत:च्या ज्ञानात सहजपणाने भर घालू शकतात. अत्यंत विकृत आणि घातक गोष्टी या तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून मुलांपर्यंत पोहोचत आहेत. त्यावर लक्ष ठेवावे. मुलाशी बोलताना, त्यांना समजून घेताना आई – बाबांनीही मूल बनावे.

  • सासू सून नातेसंबंध

    सासू सून नातेसंबंध

    अलीकडे पती-पत्नी दोघेही करिअरला प्राधान्य देऊ लागल्याने संपूर्ण दिवस बाहेर कामात जात असतो. घरी आल्यावर स्वतःबरोबर कुटुंबाच्या गरजांना प्राधान्य द्यावे लागते. त्यामुळे व्यक्तीकडे नाती जपण्यासाठी वेळ राहिलेला नाही. परिणामी, लोकांच्या मनातील नात्यांचे महत्त्व कमी झाल्याचे तज्ज्ञ म्हणतात. सध्याच्या महागाईत घर चालवण्यासाठी आणि जीवनशैली जपण्यासाठी पती-पत्नी दोघांनी मिळून कमावणे खूप गरजेचे झाले आहे.

    अशा परिस्थितीत अधिकतर समस्या या महिलांना भेडसावतात. लग्नानंतर सासरच्या जबाबदाऱ्या आणि नोकरी सांभाळणे त्यांना अवघड होते. मग घरात विशेषतः सासू आणि सून असे मतभेद सुरू होतात. दोघींच्याही तक्रारी मुलापाशी येतात. कुणाला दुखावणार, या विचारात तो अडकून पडतो.

    आई-वडील आणि पत्नी दोघेही महत्त्वाचे असतात. आई-वडिल महत्त्वाचे असतातच पण त्यांच्या संगोपनामुळे जीवनात सक्षमता आलेली असते. आई-वडील वृद्ध झाल्यावर त्यांची काळजी घेणे ही मुलाची जबाबदारी आणि कर्तव्य आहे. त्याच वेळी, आई-वडिलांइतकीच बायकोही महत्त्वाची आहे. कारण ती तुम्हाला आयुष्यभर साथ देणार असते. तुमची सुख-दु:खे प्रत्येक वेळी वाटून घेणारी भागीदार असते. त्यामुळे दोघांनाही सांभाळून घेणे गरजेचे असते.

    लग्नानंतर प्रत्येक पुरुषाने आपल्या पत्नीशी मनमोकळेपणाने बोलले पाहिजे. तो आयुष्यभर तिच्यावर प्रेम करेल, अशी जाणीव त्याने आपल्या पत्नीला करून दिली पाहिजे. पत्नीची सोबत असल्यानेच काम चांगले करू शकतो, असे तिला सांगितले पाहिजे.

    मुलगा पत्नीसाठी भेटवस्तू आणत असेल तर त्याने पालकांसाठीही त्या आणायला हव्यात. जर बायकोला बाहेर फिरायला नेट असेल तर त्याने पालकांनाही फिरायला नेण्यासाठी थोडा वेळ काढला पाहिजे. आई-वडील आणि पत्नीपैकी कोणी आजारी असेल तर त्यांची सारखीच काळजी घेतली पाहिजे.

    नवीन आलेली मुलगी आनंदाने राहत असेल, पण तिच्याकडून काही छोट्यामोठ्या चुका होत असतील तर मुलगी समजून त्या पोटात घालणे ही सासू सासऱ्यांची जबाबदारी असते. ज्या कुटुंबात अशी परिस्थिती असते त्या कुटुंबात कोणत्याही नात्यामध्ये अहंकार कधीच येत नाही. ते कुटुंब नेहमी आनंदात असते.

  • बाळाच्या रडण्याची कारणे ओळखा

    बाळाच्या रडण्याची कारणे ओळखा

    जर आपली मुले वारंवार रडत असतील, तर नवीन आईंनी काही गोष्टींकडे लक्ष दिले पाहिजे. आई होणे ही एक वेगळीच अनुभूती असते. लहान मुलाच्या आवाजाने आईचे आयुष्य उजळून निघते. जेव्हा तेच मूल रडते तेव्हा आईलाही काळजी वाटू लागते. लहान मुले रडूनच आपल्या वेदना व्यक्त करतात. मूल पुन्हा-पुन्हा का रडत आहे, हे नवीन आईला कळत नाही. कधी-कधी आईला असे वाटते की, मुलाने लंगोट भिजवला असेल, ज्यामुळे तो रडत आहे. पण मुलाच्या रडण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात.

    नवजात बाळ फक्त आईचे दूध पित असते. आईच्या चुकीच्या खाण्याच्या सवयीदेखील बाळाच्या समस्यांचे कारण असू शकतात. आईने पोटात गॅस निर्माण करणारे किंवा खूप मसालेदार अन्न खाल्ल्यास बाळाला त्रास होऊ शकतो. यामुळे आईला तसेच मुलांना अपचन, पोटदुखी आणि गॅसचा त्रास होऊ शकतो. अनेक वेळा नवीन आई मुलाचा हात झटक्याने पकडते. ज्यामुळे हाड निखळू शकते. अशा स्थितीत मुले रडायला लागतात. त्यामुळे त्यांचा हात धरताना नेहमी काळजी घ्यायला हवी.

    बाळाने परिधान केलेले कपडे देखील रडण्याचे कारण असू शकते. जर एखाद्या मुलास खूप घट्ट किंवा अंगाला टोचणारे कपडे घातले तर त्याला समस्या येऊ शकतात. यामुळे, बाळाच्या शरीरात टोचणे जाणवू शकते. अशा परिस्थितीत, मुलाला नेहमी हलके आणि मऊ कपडे घालायला लावा. याशिवाय हिवाळ्यात त्यांना खूप घट्ट कपडे घालणे टाळा. अनेक वेळा नवीन आई बाळाला खूप अन्न देते किंवा खूप दूध देते. जास्त दूध प्यायल्याने किंवा काहीही खाल्ल्यानेही मुलाची प्रकृती बिघडू शकते. जास्त खाल्ल्याने मुलाचे पोट फुगायला लागते.

    त्यामुळे त्यांना अस्वस्थ वाटू लागते. मग मूल रडायला लागते. जर तुमचे बाळ एकाच वेळी मुख्यतः संध्याकाळी रडत असेल, तर त्याला पोटशूळ देखील असू शकतो. या आजारात, मुलाच्या पोटात तीव्र वेदना होतात. काहीही खाण्यापिण्याची इच्छा नसते. हा आजार 3 महिन्यांपर्यंत बाळांना खूप त्रास देतो. कालांतराने तो आपणच बरा होतो.

  • आजारी व्यक्तीला सांभाळताना

    आजारी व्यक्तीला सांभाळताना

    तरुणपणी मनुष्याला कुणाची गरज लागत नाही, परंतु जीवनाच्या एका टप्प्यावर नाती आठवू लागतात. अलीकडे आजारांचे प्रमाण एवढे वाढले आहे की, यात केवळ वैद्यकीय उपचार करून होत नाही, तर पूर्ण विश्रांती घ्यावी लागते. सेवा करणारी माणसे भोवताली असावी लागतात. काही वेळा मृत्यू समोर आल्याचे दिसत असते. दरम्यानचा काळ चांगला जाण्यासाठी जवळची माणसे भोवती असावी लागतात. या माणसांना त्या व्यक्तीची सेवा ही करावीच लागते. अपवाद वगळता अजूनही भारतात ही व्यवस्था चांगली आहे.

    घरात अंथरुणावर असलेली आजारी व्यक्ती असल्यास वैद्यकीय उपचाराबरोबरच त्यांच्या इतर गरजांनाही प्राधान्य द्यावे. उदा. कोणी आप्तेष्ट भेटायला आले असतील तर त्यांना भेटण्याची मोकळीक द्यावी. वैद्यकीय उपचारासाठी हा आनंद हिरावू घेऊ नये. आपण त्यांना वेळ देत नसू, पण इतर कोणी आप्तेष्ट, मित्रपरिवार देत असतील तर त्यांना रोखू नये. वैद्यकीय उपचार हे केवळ पूरक असतात. त्या व्यक्तीच्या दृष्टीने जास्त महत्त्वाचे काय आहे, याची दखल आधी घेतली पाहिजे.

    औषधांपेक्षासुद्धा जास्त महत्त्वाचे त्या व्यक्तीविषयी सहानुभूती आणि ममत्व असते. आपल्या आप्तेष्टांमध्ये अशी आजारी व्यक्ती असल्यास त्या व्यक्तीच्या कुटुंबीयांनाही ओल्या सहानुभूतीची गरज असते, हे लक्षात ठेवावे.
    आजारी व्यक्तीची वेळच्या वेळी स्वच्छता, त्यांना अन्न भरवणे, मलमूत्र विसर्जनाची व्यवस्था या गोष्टी पाहिल्या पाहिजेत. घरात दुर्गंध पसरत असेल, तर तो टाळण्यासाठी धूप, उदबत्ती वगैरेचा उपयोग केला पाहिजे. अंथरुणावर दिवसरात्र पडून राहिल्याने व्यक्तीच्या शरीरावर जखमा होऊ शकतात. त्या वाढत जातात.

    म्हणून हवेच्या किंवा पाण्याच्या गादीवर व्यक्तीला झोपवावे. दर 15 ते 20 मिनिटांनी कूस बदलल्यास रक्तप्रवाह सुरळीत ठेवला जाऊ शकतो. यासाठी प्रशिक्षित परिचारिका नसली, तर स्वत: या गोष्टी शिकून घेता येतात. स्त्रियांनीच या गोष्टी केल्या पाहिजेत असे नाही, पुरुषही हे काम करू शकतात. आहारातील पदार्थ चावून खाणे शक्य नसेल, तर पातळ पदार्थ भरवून पहावे.
    आजारी व्यक्तीच्या आजूबाजूला आयुष्यभर सोबत असणारी त्याच्या जवळची माणसे असली की, त्या व्यक्तीचा अंतिम काळदेखील समाधानाने जातो.

  • मुलांपासून दूर जाऊ नका

    मुलांपासून दूर जाऊ नका

    आपल्या मुलांशी सख्य जोडण्यासाठी काही सोप्या गोष्टी आहेत. आपल्या मुलासाठी काही वेळ राखून ठेवा. त्यांना वेळ द्या. ती निश्चितच आनंदी होतील आणि तुम्हालाही आनंद,समाधान मिळेल.
    मुलांसोबत खेळण्याची सवय करून घ्या. मोकळ्या वेळातील आराम सोडून त्यावेळी मुलांसोबत खेळा. मुलांना काय खेळायचे आहे ते विचारा. हे नियमितपणे केले पाहिजे. प्रत्येक दिवसाची सुरुवात सकारात्मक पद्धतीने करा.

    सकाळी उठल्यावर मुलांना जवळ घ्या. तो किंवा ती तुमच्यासाठी किती महत्त्वाचे आहेत हे सहजपणे बोलून जा. रात्री झोपण्यापूर्वी मुलांशी 10 मिनिटे बोला. तिला किंवा त्याला त्यांच्या दिवसाबद्दल विचारा. त्यांचेही एक विश्व आहे, हे लक्षात असू द्या. आजच्या काळात त्याला काय आवडते आणि काय नाही हे त्याच्याकडून जाणून घ्या. आपल्या मुलांसोबत आपण एक मूल व्हा. धावा, विनोद सांगा, मजेदार गाणी गा, गोष्ट सांगा आणि मोठ्याने हसा. यामुळे तुमचाही उत्साह वाढेल आणि तुम्ही मुलांसोबत अधिकाधिक वेळ घालवाल.

    दिवसातून किमान 3 वेळा मुलांच्या चांगल्या कृत्यांची स्तुती करा. परंतु ही स्तुती अनावश्यक नसावी. त्याला सकारात्मक प्रतिक्रिया देत रहा.तुमच्या मुलांसोबत संगीत ऐका किंवा गाणी गा.दिवसातून किमान 10 मिनिटे तुमच्या मुलांसोबत बाहेर जा. खरेदी करा.जेवताना मुलांजवळ बसा. तुमच्या मुलांना पुस्तके द्या. त्यांच्यासोबत तुम्ही देखील वाचा. आपल्या जवळ बसवा. मिठीत घ्या.

    आपल्या मांडीवर बसवून कथा आणि कविता वाचून दाखवा. तुमच्या मुलांना घरातील छोट्या छोट्या कामांबद्दल शिकवा. हे केवळ तुम्हाला मदत करेल असे नाही, तर जबाबदारीची जाणीव देखील देईल. मुलांच्या चुकांना कधीही पोटात ठेऊन फाजील लाड करू नका. त्यांना वेळीच चूक समजून सांगा. फक्त त्याच्या सुरक्षिततेची काळजी घ्या.

  • अनोळखी मुलीशी मैत्री करताना

    अनोळखी मुलीशी मैत्री करताना

    एखाद्या मेजवानीमध्ये, महाविद्यालयामध्ये तुम्हाला कधी एखादी मुलगी आवडते. तुम्हाला तिच्यासोबत बोलायची इच्छा असते पण, हिंमतच होत नाही. मुलींशी काय बोलावे? कसे बोलावे समजत नाही? मग चिंता करू नका. तुम्हाला जर एखादी मुलगी आवडली तर तिच्याशी मैत्री कशी करावी याविषयी एक हितगुज !
    कोणत्याही मुलीसोबत बोलण्यास सुरुवात करण्याआधी पहिल्यांदा तिची आवड जाणून घेणे योग्य ठरेल. मुलींना त्यांच्याबाबतच्या सर्व गोष्टी मुलांनी लक्षात ठेवायला हवे, असे वाटत असते. त्यामुळे कोणीतरी त्यांचा विचार करीत आहे, याची जाणीव होते.
    प्रत्येक मुलीविषयी मनात चिरंतन आदर व सन्मान असू द्या.

    मैत्री हलकीफुलकी आनंदी ठेवण्याचा दृष्टीकोन ठेवा.
    कोणत्याही मुलीसोबत बोलण्याची सुरूवात करताना ‘हॅलो’ म्हणा. चेहऱ्यावर स्मित हास्य ठेऊन ‘हॅलो’ म्हणा. स्वत:चे नाव सांगा आणि मुलीस तिचे नाव विचारा, तुम्हाला हे शक्य नसेल तर काही काम किंवा एखादा प्रश्न विचारून तुम्ही बोलायला सुरुवात करू शकता. तुम्ही जेव्हा तुमच्या आवडीच्या मुलीशी मैत्री करण्याचा प्रयत्न करता तेव्हा स्वत:ची ओळख गमावू नका. मुलींना खोट्या पद्धतीने वागणारी मुले अजिबात आवडत नाहीत. तुम्ही जर खूप पादर्शन मांडलेत, तर मुली तुमच्याकडे दुर्लक्ष करू शकतात.

    मुलींना प्रश्न विचारून त्यांचे मत जाणून घेण्याचा प्रयत्न करा. खोटी प्रशंसा करू नका.
    कोणत्याही मुलीसोबत मैत्री करण्यापूर्वी तिला तुमच्यामध्ये रुची आहे की नाही हे जाणून घेणे गरजेचे आहे. तुमचे बोलणे तिला आवडते का याचा अंदाज घ्या.
    जेव्हा मुलगी तुमच्यासोबत सुरक्षित असेल तेव्हाच तुमची मैत्री होईल. त्यानंतर तुम्ही तिच्या कुटंबाबाबत जाणून घेऊ शकता; आणि आपल्या कुटुंबाबाबत बोलू शकता.

  • भावंडांमधील प्रेमासाठी

    भावंडांमधील प्रेमासाठी

    भाऊ आणि बहिणीचे नाते सर्वात मौल्यवान आहे. या नात्यामध्ये एकमेकांबद्दल प्रेम आणि आपुलकीसोबतच आदराची भावना असणे आवश्यक आहे. अनेकवेळा कळत-नकळत कुटुंबातील वातावरण बिघडून जाते.
    हे सुंदर नाते कटुतेने भरू लागते. जर भाऊ-बहिणींमध्ये एकमेकांबद्दल आदराची भावना नसेल, तर ते एकमेकांचे महत्त्व तितक्या गांभीर्याने समजत नाहीत. म्हणूनच लहानपणापासूनच काही सवयी भाऊ-बहिणीत रुजवायला हव्यात. या सवयी अंगीकारून ते या नात्याचा आदर तर वाढवतीलच; शिवाय इतरांसाठी प्रेरणाही बनतील.

    ‘ताई’ किंवा ‘दादा’ बोलण्याची सवय लावा. मुले नेहमी मोठ्यांचे अनुकरण करतात. अनेक घरांमध्ये असे घडते की, घरातील वडिलधारी मंडळी, मुलांना ज्या नावाने हाक देतात, तेच नाव घेण्याची सवय मुलांना लागते.

    तुलना टाळण्याची सवय लावा. घरात दोन मुले असतील तर त्यांची तुलना करणेही घातक ठरू शकते. देखावा, अभ्यास, खेळ यांची कोणतीही तुलना चुकीची आहे. प्रत्येक मूल वेगळे असते, आणि प्रौढांनी हे समजून घेतले पाहिजे. तुलना केल्यास लहानपणापासूनच एखाद्या व्यक्तीमध्ये न्यूनगंड, निराशा आणि राग यासारख्या भावना घर करु शकतात. त्यामुळे भाऊ-बहिणीचे नाते बिघडते. मोठे झाल्यावरही कधी-कधी त्यांच्या मनात एकमेकांबद्दल द्वेष निर्माण होतो. मुलांना एकमेकांच्या चांगल्या गोष्टींबद्दल सांगा. एकमेकांकडून चांगल्या गोष्टी शिकण्यास प्रवृत्त करा.

    कामाच्या वाटपात समानता ठेवा. मुलगा असेल तर तो घरची कामे करणार नाही; आणि मुलगी असेल तर बाहेरचे काम करायला जाणार नाही. या भेदभावामुळे भावंडांमध्ये संघर्ष आणि लैंगिक असमानता निर्माण होऊ शकते. विशेषत: आजच्या वातावरणात जेव्हा मुले केवळ शहरातूनच नव्हे, तर देशाबाहेरही अभ्यास आणि नोकरीसाठी जातात, तेव्हा त्यांना आवश्यक ती सर्व कामे शिकवणे अधिक महत्त्वाचे होते. मुलाने कणीक भिजवणे असो; किंवा मुलीला गाडीची ‘स्टेफनी’ बदलायला शिकवणे असो, हे काम त्यांच्यासाठी भविष्यात फायदेशीर ठरेल. त्यांना स्वावलंबी होण्यास मदत होईल. थकून घरी आलेल्या भावाला एक ग्लास पाणी देण्याची सवय तुम्ही बहिणीला लावत असाल तर तीच सवय भावालाही लावा.

    प्रेम सारखेच असावे. अनेक घरांमध्ये असे घडते की, मुलीचे लग्न होऊन ती दुसऱ्या घरात जाईल, म्हणून तिला अतिरिक्त सुविधा देऊन तिचे लाड केले जातात. यासाठी भावाला गैरसोय सहन करावी लागली तरी चालेल. दुसरीकडे, अविवाहित भावांना जेव्हा मुलगी लग्नानंतर तिच्या माहेरच्या घरी येते तेव्हा त्यांच्या दिनचर्येशी आणि सोयी-सुविधांसह सर्व प्रकारची तडजोड करण्यास सांगितले जाते. या परिस्थितीमुळे भावंडांमधील अंतर वाढू शकते. मुले एक-दोनदा तडजोडही करतात; पण जेव्हा ही परिस्थिती पुन्हा-पुन्हा उद्भवते, तेव्हा मनात कटुता येऊ लागते. त्यामुळे लहानपणापासूनच दोन्ही मुलांमध्ये समान प्रेमाची सवय लावा. तुमचे प्रेम दोघांसाठी समान आहे, हे त्यांना समजावून सांगा. ज्या काही सुविधा आहेत, त्या दोघांसाठी समान असाव्यात हेही लक्षात ठेवा.

    रक्षाबंधन-भाऊबीज यासारख्या सणांचे महत्व समजावून सांगा. सण हे केवळ धार्मिक किंवा सांस्कृतिक भावनांशी निगडित नसतात. सण माणसाची विचारसरणी, सर्जनशीलता, अभिव्यक्ती तसेच व्यक्तिमत्त्वात सकारात्मकता आणतात. आजच्या धावपळीच्या जीवनात मानवी मूल्यांचा अभाव ही एक मोठी चिंतेची बाब आहे. त्यामुळे रक्षाबंधनाचे तसेच भाऊबीज या सारख्या सणांचे महत्त्व मुलांना समजावून सांगा. त्यांना सांगा की हा सण केवळ रक्ताच्या नात्याशी जोडलेला नाही तर मानवी मूल्यांशीही जोडलेला आहे. यामध्ये सुरक्षेची आणि नातेसंबंधांची जबाबदारी दोन्ही भावंडांना बरोबरीने पार पाडावी लागते. ही भावना लहानपणापासून मुलांमध्ये ठेवली तर मोठी झाल्यावरही ही भावना मनात ठेवून ते एकमेकांशी जोडले जातील.

  • मार देण्यापेक्षा प्रेम द्या

    मार देण्यापेक्षा प्रेम द्या

    मुले ऐकत नाहीत, हट्ट करतात, अभ्यास नीट करीत नाहीत, उलटून बोलतात म्हणून आई-बाबांचा संताप होतो. त्या संतापातून मुलांना मारले जाते. मुले तात्पुरती ऐकतात, हट्ट सोडतात.. पण म्हणून मुलांना मारल्याने शिस्त लागली असे होत नाही. मुलांना मारण्याचे परिणाम त्यांच्या मानसिकतेवर होऊन त्याचा परिणाम मुलांच्या वर्तनावर, त्यांच्या विकासावर आणि सामाजिक वर्तनावर होतो; म्हणून तज्ज्ञ मंडळी मुलांना मारण्याऐवजी प्रेमाने समजून सांगण्याचा, समजून घेण्याचा सल्ला देतात.

    तज्ज्ञ म्हणतात, मुलांना मारणे हा कुठल्याच समस्येवरचा उपाय नाही. याचा चांगला परिणाम होणे दूरच राहते. दुष्परिणामच जास्त होतात. मुलांना मारुन, त्यांच्यावर चिडून-ओरडून त्यांना शिस्त लावता येते, हा चुकीचा समज आहे. उलट मुलांना मारुन, त्यांच्यावर ओरडून पालक मुलांना असेच वागण्याचा जणू परवाना देत असतात. मुलांना आपल्या लहान भावंडांना मारण्याची सवय लागते. छोट्या चुका झाल्या तरी मुले आई-बाबा मारतील या शंकेने घाबरतात; आणि लहान भावंडांना मारुन, मारण्याची भीती दाखवून घाबरवतात. काही झाले की मारणे हाच योग्य पर्याय आहे, असा समज मुलांंच्या मनावर पक्का होतो आणि मुले मारकुटी, भांडकुदळ होतात.

    मुलांना मारण्याचा परिणाम केवळ शारीरिक पातळीपुरताच मर्यादित राहत नाही; तर त्याचा मानसिक आणि भावनिक परिणामही होतो. मुलांकडून काहीही चुका झाल्यास पालक मुलांना मारत असतील, तर मुलांना आपण वाईट मुलगा अथवा वाईट मुलगी असल्याची जाणीव होते. या जाणिवेचा परिणाम म्हणजे त्यांच्यात न्यूनगंड निर्माण होतो. मुलांचा आत्मविश्वास कमी होतो.

    मारल्यानंतर मुले ऐकतात, हा पालकांचा गैरसमज आहे. छोट्या-छोट्या गोष्टींसाठी मुलांना मारले गेले तर मुले स्वत:ला दोषी समजायला लागतात, पालकांना घाबरतात. त्यांना छोट्या-छोट्या गोष्टी सांगण्याचे टाळतात. मुलांना मारल्याचा परिणाम नात्यावर होतो. मुले आणि पालक यांच्यात दुरावा निर्माण करतो. मुलांना सतत शारीरिक शिक्षा केल्याने मुले काही काळ घाबरतात, दबकून राहतात. पण आई-बाबा काहीही झाले तरी मारतातच, असा समज करुन कोडगी होतात. थोडे मोठे झाल्यावर आई-बाबांना विरोध करणे, त्यांचे काहीच न ऐकणे , घरात-बाहेर चुकीचे वागणे अशा भूमिकेतून एक प्रकारचा विद्रोह पुकारतात. ही विद्रोही भूमिका मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर विपरित परिणाम करते.

    मुलांना मारल्या ने त्यांच्यात नकारात्मक भाव निर्माण होतात. आई-बाबा मारतात म्हणून आतल्या आता चडफडतात. सतत मनात राग साचत राहिल्याने हा राग नकारात्मक पध्दतीने बाहेर काढतात. मुले सतत मार खाऊन चिडचिडी आणि रागीट होतात.

  • त्रासदायक नात्यातून बाहेर पडताना

    त्रासदायक नात्यातून बाहेर पडताना

    विवाहानंतर घटस्फोट होणे, प्रेमजीवनात अपयश येणे या घटना अलीकडे वाढू लागल्या आहेत. यामुळे नैराश्य येते. मानसिक तणाव वाढतो. जेव्हा आपण एखाद्या नवीन व्यक्तीबरोबर नाते जुळवतो, तेव्हा सहवासाने हळुहळु आपण अपेक्षाही करू लागतो. अपेक्षाभंग होऊ लागला की वाद होऊ लागतात. तरीही हे नाते टिकविण्याचा खूपजण प्रयत्न करतात. काही वेळा असे घडते की समोरची व्यक्ती खूप हेकेखोर असते. त्या व्यक्तीमुळे आयुष्य खराब होते. अशा वेळी समोरच्या माणसाला काही कठोर निर्णय घेऊन त्या नात्यातून बाहेर पडावे लागते. जरी मनाला माहित असले की हे हेकेखोर नाते तोडणे आवश्यक होते, तरीही नाते तुटल्यावर अपयशी वाटू लागते; कारण माणसाला कायम एकटे राहण्याची भीती वाटत असते. या परिस्थितीला तोंड देणे खूप कठीण होऊन बसते. जीवनात पुढे जाण्यासाठी त्रासदायक नात्यातून बाहेर पडणे आवश्यक आहे, हे लक्षात घ्यायला हवे.

    स्वतःच्या भावनांना वेळ द्या. आपण नेहमी स्वतःच्या भावना स्वीकारण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे; कारण जर आपण त्या स्वीकारल्या नाहीत तर आयुष्यात पुढे जाणे कठीण होते. काहीवेळा भूतकाळाची आठवण झाल्याने वाईट वाटणे यात काहीही चुकीचे नाही; स्वतःच्या भावना व्यक्त करा. त्यांच्याबद्दल बोला आणि प्रामाणिक रहा. त्यांना लपविण्याची घाई केल्याने परिस्थिती आणखी वाईट होऊ शकते. स्वत: चे दुःख स्वीकारा आणि त्यापासून लांब पळणे टाळा. समाजमाध्यमांपासून लांब रहा. जेव्हा आपण एखाद्या वाईट गोष्टीतून बाहेर पडत असतो, अशा वेळी समाजमाध्यमांपासून लांब राहणे हा योग्य निर्णय आहे; कारण समाजमाध्यमावरील काही गोष्टी वाचून, बघून तुमच्या भावना दुखावू शकतात. त्यामुळे त्यापासून लांब राहणे शहाणपणाचे आहे.

    स्वतःची काळजी घ्या. एखाद्या नात्यातून बाहेर पडल्यानंतर स्वतःची काळजी घेणे आवश्यक आहे, कारण जर तुम्हीच स्वतःची काळजी घेतली नाही तर इतर कोण घेईल? स्वतःच स्वतःची काळजी घेणे ही उपचारांची सर्वात महत्वाची पायरी आहे. विशेषत: या काळात मानसिक ताण तुमच्या आरोग्यावर परिणाम करू शकतो. म्हणून स्वतःकडे दुर्लक्ष करू नका. चांगल्या आरोग्यासाठी योग्य पोषण आणि चांगली झोप मिळणे खूप महत्वाचे आहे. आवडेल ते पौष्टिक पदार्थ खा, फिरायला जा. जवळच्या मित्रमैत्रिणींबरोबर वेळ घालवा. स्वत: चा आवडता छंद जोपासा. आवडत्या लोकांना भेटा. आपल्या आवडीची माणसे आपल्याबरोबर असली तर आपली मन:स्थिती सुधारण्यास मदत होते. आवडत्या लोकांबरोबर घालवलेले क्षण तुमचे मानसिक आरोग्य आणि शेवटी तुमचे शारीरिक आरोग्य सुधारण्यास मदत करतील. आवडता छंद जोपासा. आपल्या सर्वांनाच कुठला ना कुठला छंद असतो. हे जीवनात पुढे नेणारे उपक्रम आहेत.

    छंद पुन्हा नव्याने जोपासल्याने मानसिक आरोग्य सुधारेल. मग ते वाचन असो, पोहणे असो किंवा कुटुंबासोबत वेळ घालवणे असो. तुम्ही नवीन छंद जोपासू शकता; जेणेकरून तुमचा वेळ सकारात्मक पद्धतीने घालवता येईल. तुम्हाला नैराश्याचा त्रास होत असल्यास तज्ज्ञांची मदत घेतल्यास या परिस्थितीला सामोरे जाण्यास मदत होऊ शकते. हा बरे वाटण्याचा आणि समस्या सोडविण्याचा एक उत्तम मार्ग आहे. कोणतेही बंधन तोडणे सोपे नाही; पण तरीही भूतकाळ मागे सोडून पुढे जा.

  • नात्याला असावा आपुलकीचा स्पर्श

    नात्याला असावा आपुलकीचा स्पर्श

    प्रेम-आपुलकीचे बंध लाभलेले नातेसंबंध व्यक्तीला आनंदी जीवन प्रदान करतात. एकदा नात्यात अविश्वास निर्माण झाला की, ते परत जुळविणे खूप अवघड होऊन बसते. जरी ते कसे तरी जोडले गेले तरी ते आता पूर्वीसारखे राहिले नाहीत. मैत्री, भाऊ-बहीण, नवरा-बायको अशा कोणत्याही नात्यात असे मतभेद पहायला मिळतात. पती-पत्नीच्या नात्यावर त्याचा वेगळाच परिणाम होतो. एकदा विश्वास तुटला की पुन्हा त्या व्यक्तीवर विश्वास ठेवणे खूप कठीण होऊन बसते. त्यामुळे समोरच्या व्यक्तीच्या मनात विश्वास संपादित करता आला पाहिजे.

    नात्यातील कटुता जीवनात अस्वस्थता निर्माण करते. परस्परांतील संबंध बिघडवते. त्यामुळे आनंद नाहीसा होऊन दु:ख पसरते. याचा परिणाम मनाबरोबरच शरीरावरही होतो. मानसिक स्वास्थ्य बिघडते; परिणामी शारीरिक समस्याही सुरू होतात. कोणतीही व्यक्ती कायमस्वरुपी एकांतात राहू शकत नाही. आनंदी जीवनासाठी नाती फार महत्त्वाचे असतात. हे महत्त्व लक्षात घेऊन नाती सांभाळता आली पाहिजेत. शक्य तिथे कमीपणा घेता यायला हवा. परस्परांचा आदर करता यायला हवा. यामुळे नाती सशक्त होतात.

    काही कारणास्तव समोरची व्यक्ती आपल्यावर पूर्ण विश्वास ठेवू शकत नसेल, किंवा समोरासमोर बसून एकमेकांशी बोलत नसाल, तर अशा वेळी नाती अधिक बिघडतात. जेव्हा कधी आपल्याकडून चूक होते, तेव्हा ती पुन्हा-पुन्हा करण्यापेक्षा ती सुधारण्याचे काम करा. कोणत्याही प्रकारची माहिती लपवून तुमच्या समोरच्या व्यक्तीच्या मनात शंका निर्माण करू नका. परिस्थिती सुधारण्यासाठी तुम्हाला आतून स्वतःशी प्रामाणिक असले पाहिजे.

    आजकालच्या जीवनात स्वतःसाठी वेळ काढणे खूप अवघड झाले आहे. इतरांसाठी तर ते त्याहूनही जास्त आव्हानात्मक आहे. जर तुमच्या जवळची व्यक्ती एकटी असेल तर त्याला सहाय्य द्या. कधी-कधी एकटेपणा आणि अनावश्यक चिंता यामुळे निर्माण होऊ शकते. एखाद्या व्यक्तीला चुकीची पावले उचलण्यास भाग पाडते. अशा परिस्थितीत तुमचा पाठिंबा त्यांना मानसिकदृष्ट्या मजबूत बनवण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतो.

  • जीवनात कुटुंबाची भूमिका

    जीवनात कुटुंबाची भूमिका

    व्यक्तीला घडविण्यात कुटुंब मोलाची भूमिका बजावत असते. व्यक्ती जेव्हा कुटुंबात राहत असते, तेव्हा आयुष्य खूप सोपे असते. जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर व्यक्तीसाठी कौटुंबिक संबंध महत्त्वाचे असतात. जेव्हा जीवन कठीण होते, स्वतःच्या नियंत्रणापासून दूर जाऊ लागते, तेव्हा आईचे, भावंडांचे, जोडीदाराचे दयाळू शब्द मनाला शांत करतात. जीवनाला पुढे नेण्याचे सामर्थ्य आणि धैर्य देतात. म्हणून कौटुंबिक महत्त्व, त्याची वैशिष्ट्ये समजून घ्यावीत.

    कुटुंबातील सदस्यांसोबत मजबूत नातेसंबंध निर्माण करावेत. कुटुंबातील सदस्यांमध्ये भावनिक बंध आणि समान मूल्ये असतात. कुटुंबातील सदस्य जन्म, विवाह किंवा दत्तक प्रक्रियेने एकत्र आलेले असतात. कोणत्याही कुटुंबात पालक, मुले, जोडीदार,भावंडे यांचा समावेश होतो. आजी-आजोबा, भाऊ, काकू आणि काका, पुतणे, भाची असा सगळा नात्यांचा गोतावळा असतो. कुटुंबे वेगवेगळ्या आकाराची असतात. यामध्ये विभक्त, संयुक्त, मिश्रित हे प्रकार येतात. व्यक्तीची मानसिक-शारीरिक वाढ, कल्याण आणि स्थिरता या सर्व गोष्टी कुटुंबावर अवलंबून असतात. कुटुंब सर्व सदस्यांना सुरक्षित वाटत असते. कठीण काळात पाठीशी उभे राहते. तणावाचे व्यवस्थापन करण्यास मदत करते.

    कुटुंबे ही मूलभूत एकके आहेत, जी मुलांना नातेसंबंधांबद्दल शिकवतात. निरोगी कुटुंबात वाढलेली मुले त्यांच्या घराबाहेर चांगले बंध निर्माण करण्यास सक्षम असतात. मजबूत नातेसंबंध आपल्याला इतरांवर विश्वास कसा ठेवायचा, हे शिकवतात; कारण कुटुंबातील सदस्य चांगले आणि वाईट या दोन्ही गोष्टी करीत असल्याने अनुभव समृद्ध होत असतो. कौटुंबिक संघर्ष भविष्यातील समस्या सोडविण्याचा चांगला मार्ग मुलांना शिकवतात. एखाद्या व्यक्तीला जीवनात आत्मविश्वास प्रदान करण्यासाठी एक मजबूत कुटुंब आवश्यक आहे.

  • कुटुंबातील नोकरदार महिला

    कुटुंबातील नोकरदार महिला

    चूल आणि मुल या साचेबंदातून मुली बाहेर पडल्या आहेत. त्यातही पत्नी म्हणून नोकरी करणाऱ्या मुलीचा विचार आजकालचे तरुण करीत असल्यास स्वतः घरातील सगळी कामे करण्यासाठी त्यानी तयार रहायला शिकले पाहिजे. घरातील इतर माणसांनीही तिला समजून घेतले पाहिजे. विशेषतः सासूने तिच्याकडून कामाची किती अपेक्षा ठेवायची याचा विचार केला पाहिजे. जसे पुरुष दिवसभर काम करून रात्री घरात येत असतात, तशीच स्त्री सुद्धा काम करून रात्री घरी येत असते. त्यामुळे प्रत्येक काम तिनेच करावे असे म्हणणे चुकीचे आहे. पत्नी जर नोकरी करत असेल तर घरची सगळी कामे परंपरेने तिने एकटीनेच करावीत हा पतीचा अट्टाहास सर्वस्वी चुकीचा आहे. त्याने तिला घरच्या कामात मदत केली पाहिजे.

    पतीच्या आयुष्यात, घरात एक नवीन व्यक्ती आली आहे. ती तुमची नोकर नाही त्यामुळे कामे वाटून घ्या. असे केल्याने नोकरी करणार्यान पत्नीशी तुमचे संबंध नेहमीच चांगले राहू शकतात. मुलाची जबाबदारी दोघांनीही एकत्रितपणे उचलावी. बहुतेक पुरुष मुलांना सांभाळण्यास सक्षमता दाखवीत नाहीत. पण पत्नीदेखील दिवसभर काम करून घरी येत आहे, हे लक्षात ठेवायला हवे. सासू सासऱ्यांनीही बाळाला प्रेमाने सांभाळले पाहिजे. अर्थात, पती आणि पत्नीने सासू सासऱ्यांबाबत कृतज्ञता व्यक्त केली पाहिजे. अनेक वेळा असे घडते की पुरुष नोकरी करणाऱ्या महिलांशी विवाह करतात. कालांतराने तिला काम सोडण्यास सांगतात. असे केल्याने महिल्यांना त्यांच्या स्वप्नांचा त्याग करावा लागतो. त्यांना अपमानित करू नका. प्रेमासोबत त्यांचा आदरही करा. लग्न झाल्यावर अनेक गोष्टी बदलतात. त्यामुळे कोणताही निर्णय एकट्याने घेऊ नये. यामुळे वाद होऊ शकतात. कुटुंबातील निर्णयप्रक्रियेत तिला सहभागी करून घ्यावे

  • बाप-लेकीचे गोड नाते

    बाप-लेकीचे गोड नाते

    बाप-लेकीचे नाते फार गोड असते. वडील हे मुलींसमोरील आदर्श असतात. वडील म्हणजे आपली सुरक्षा, विश्वास आणि प्रेम असल्याचे त्यांच्या मनानेच ठरविलेले असते. जेव्हा वडील मुलीच्या शिक्षणात, मुलीच्या कोणत्याही गोष्टीत रस घेतात तेव्हा तिचा विश्वास दुणावतो. करिअरच्या बाबतीतही वडिलांची साथ मिळाल्यास मुलींना प्रगती करणे शक्य होते. प्रेमळ वडील मुलीला आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावर साथ देतात.

    मुलगी वयात येत असताना वडील आणि मुलीमध्ये लहानसहान गोष्टींवरून वादविवाद निर्माण होऊन दुरावा येण्याची शक्यता असते. अशा वेळी वडिलांनी संवाद साधणे आणि मुलीला विश्वासात घेऊन तिला योग्य निर्णय घेण्यास मदत करणे गरजेचे असते. याच वयात मुलीस लाभणाऱ्या संगतीबाबत वडिलांनी जागरूक असायला हवे. मुलीला तिच्या आयुष्यात महत्त्व देणारे कोणीतरी आहे, याची जाणीव वडिलांचे नाते करून देत असते. अशा मुली वागण्यात आणि संवादाच्या बाबतीही आत्मविश्वास असणाऱ्या असतात.

    ज्या मुलीचे वडिलांसोबतचे नाते खेळकर असते, त्यांना आयुष्यातील समस्या सोडविताना कोणताही त्रास होत नाही. त्यांच्यात भीती आणि एखाद्या समस्येला टाळण्याची वृत्ती कमी असते. मुलीच्या मानसिक आणि भावनिक विकासात आईप्रमाणेच बाबांचाही तेवढाच वाटा असतो. लग्न ठरताना किंवा करिअर निवडताना तिला आईसोबत वडिलांचीही सगळ्यात जास्त गरज असते. मुलीचे लग्न ठरविताना वडिलांची भूमिका सर्वात जास्त महत्त्वाची असते. चांगल्या नात्यांमुळे मुले नेहमीच प्रगतशील बनतात. आपल्या मुलीला योग्य जोडीदार निवडण्यासाठी मदत करणे किंवा त्याबाबत योग्य मार्गदर्शन करणे गरजेचे असते.

    आईवडिलांचे नाते खेळकर, सामंजस्याचे असेल तर मुलीचे वैवाहीक जीवनही चांगला आकार घेते. घटस्फोट किंवा आईवडिलांमधील दुरावा यामुळे नकळतपणे मुले पालकांपासून दूर जाऊ शकतात. वडिलांशिवाय मुली कमी आत्मविश्वास असणाऱ्या, स्वतःचे महत्त्व न समजणाऱ्या आणि अबोल होतात. आपल्या लाडक्या लेकीला सासरी पाठविताना वडीलांनाही फार त्रास होत असतो.

  • घटस्फोट घेताय मुलांनाही समजून घ्या

    घटस्फोट घेताय मुलांनाही समजून घ्या

    अलीकडे पती-पत्नीमधील घटस्फोटाची प्रकरणे सध्या सामान्य झाली आहेत. विभक्त होण्याचा वाईट परिणाम केवळ जोडप्यांवरच होत नाही, तर मुलांवरही होतो. अशा प्रसंगी आई-वडिलांनी मुलांनाही त्यांच्या भावनांशी समरस होऊन हाताळण्याची गरज आहे; अन्यथा ते तणाव व नैराश्याचे बळी ठरू शकतात. त्यांच्या भावना समजून घ्या. मुले समजूतदार असतील तर घटस्फोटाचा जास्त विचार करू लागतात. त्यामुळे त्यांच्या वागण्यात अनेक बदल दिसून येतात. अशा वेळी त्यांना ओरडण्यापेक्षा त्यांची परिस्थिती समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. स्वतःला त्यांच्या जागी ठेवून त्यांना सध्या कसे वाटत असेल, याची कल्पना करुन बघा. यामुळे त्यांना समजावणे सोपे जाईल.

    घटस्फोटानंतर एकल पालकांवरही बऱ्याच जबाबदाऱ्या येतात. त्यांचे व्यवस्थापन करणे खूप कठीण होऊन जाते. अशा वेळी पालकांना संयमाने घ्यावे लागेल. मुलांसोबत पूर्वीपेक्षा थोडा जास्त वेळ घालवावा लागेल; जेणेकरून त्याचा मुलावर वाईट परिणाम होणार नाही. मुलांशी आपले नाते खेळीमेळीचे, विश्वासाचे, आपुलकीचे ठेवण्यासाठी मुलांसोबत वेगवेगळ्या उपक्रमात भाग घ्या. यामुळे मुले व्यस्त राहतील. ती जास्त विचार करणार नाहीत. असे केल्याने तुम्ही मुलांना मोठ्या प्रमाणात आधार देऊ शकता. त्यांच्यावर कोणताही निर्णय लादू नका.

    घटस्फोटानंतर जर मूल एका पालकाची खूप आठवण काढत असेल, परंतु आपण त्या व्यक्तीवर रागावत असाल, किंवा त्यांच्याशी कोणत्याही प्रकारचे संभाषण करण्याची इच्छा नसेल तर हा निर्णय तुमचा आहे, तो मुलांवर लादण्याचा प्रयत्न करू नका. सर्वप्रथम, आपल्या घटस्फोटामुळे मूल दुःखी आहे. तुमची ही जबरदस्ती त्याला अधिक त्रास देऊ शकते, हे लक्षात ठेवा. जर मुलाला पालकांपैकी एकासह थोडा वेळ घालवायचा असेल तर त्याला मनाई करू नका. मुलाला हाताळण्याचा हा योग्य मार्ग आहे. घटस्फोटानंतर दांपत्य मोकळी होऊ शकतात, अधिक आनंदी राहू शकतात, आयुष्याचे निर्णय स्वतः घेऊ शकतात; परंतु जर तुम्ही पालक असाल तर घटस्फोटानंतर मुलांच्या मानसिक स्थितीचाही विचार आपण करायला हवा. त्यांच्यावर कोणत्याही परिस्थितीत अन्याय होऊ देऊ नये.

  • एक तरी बहीण हवी

    एक तरी बहीण हवी

    बहीण म्हणजे जगातील प्रत्येकासाठी एक वरदायी असे नाते आहे. काहींना मोठ्या बहिणी तर काहींना लहान बहिणी असतात. बहीण आपल्या भावंडांवर सारखेच प्रेम करते. मोठ्या बहिणीचा आशीर्वाद आणि लहान बहिणीच्या शुभेच्छा बहुमोल असतात. आपली बहीण सख्खी, चुलत किंवा नात्यातील असू शकते. मोठ्या बहिणीला ‘ताई’, ‘दीदी’, ‘दी’ असे म्हणण्याची परंपरा आहे. ती आपल्या आयुष्यातील मदतनीस व्यक्ती असते. भावंडाना अभ्यासात, कामात मदत करणारी, चुका पोटात घालून मोठ्या मनाने माफ करणारी एक व्यक्ती असते. तिच्या भावंडांबद्दल तिचा नेहमी चांगला दृष्टिकोन असतो. आईवडील आजूबाजूला नसताना भावंडांची विशेष काळजी घेणारी बहीण असते. भावंडांमधील विशेष बंधन प्रेमाने विणलेले असते.

    बहिणीकडून आपोआप मागची भावंडे बरेच काही शिकतात. बहीण ही आयुष्यातील अशी व्यक्ती असते, जी आयुष्यभर भावंडांना आधार देते, त्यांची काळजी घेते, प्रसंगात धावून जात मदत करते. ती नेहमी भावंडांवर प्रेम करते. त्यांना चुकीच्या वर्तनांपासून दूर ठेवते. इतरांची काळजी घेणारी ही व्यक्ती असते. तिला नेहमी संपूर्ण कुटुंबाची काळजी असते. बहीण ही अशी व्यक्ती असते, की तिच्यासोबत सर्व रहस्ये भावंडे ‘शेअर’ करतात. तिच्या सोबत असण्यात एक सुरक्षितता असते. म्हणून, बहीणभावाच्या नात्याला धार्मिक संस्कारही लाभले आहेत. रक्षाबंधन, भाऊबीज आपल्याकडे आनंदाने आणि उत्साहाने साजरे केले जातात. या नात्यात होणारी भांडणे खेळकर असतात. ती कधीच चिरकाल टिकणारी नसतात. म्हणून आयुष्यात प्रत्येकाला खूप प्रेम करणारी, रागावणारी, प्रसंगी दटावणारी एक तरी बहीण हवी !

  • मुलांना पोहण्यास पाठविताना

    मुलांना पोहण्यास पाठविताना

    पालक मुलांच्या बाबतीत सतर्क असतात. मुलांना शिक्षणाबरोबर इतर आवश्यक कौशल्येही यायला हवीत यासाठी पालक सुट्टीत मुलांना विविध प्रशिक्षण वर्गाना पाठवितात. पोहण्याचे प्रशिक्षण हा याचाच एक भाग आहे. पोहण्यामुळे मुलांना उष्णतेपासून आराम मिळतो. त्यांच्या शारीरिक विकासातही मदत होते. पोहण्यामुळे मुलांच्या संपूर्ण शरीराचा व्यायाम होतो. पालकांनी मुलांना या वर्गात सहभागी होण्यापूर्वी विशेष खबरदारी घेणे आवश्यक आहे.

    तलावाच्या स्वच्छतेकडे लक्ष द्यायला हवे. लक्ष न दिल्यास मुलाला त्वचेशी संबंधित संसर्ग होऊ शकतो. तलावाचे पाणी नियमितपणे बदलले जाते की नाही, हे पहा. नियमांनुसार सर्व प्रथमोपचार सुविधा जलतरण तलावात असणे आवश्यक आहे. आपत्कालीन परिस्थितीत त्या व्यक्तीला प्रथमोपचार कक्षात नेऊन गरजेनुसार प्रथमोपचार देता यायला हवेत. प्रशिक्षक कसे आहेत, हे पहायला करिता गर्दी नसलेला पूल निवडणे कधीही चांगले होईल.

    मुले ज्या तलावात पोहणार आहेत, त्या पाण्यात क्लोरीनचे प्रमाण कसे आहे, हे पहावे. कधी कधी ते खूप जास्त असते. त्यामुळे मुले प्रशिक्षणाला जाण्यापूर्वी त्वचा संसर्ग, डोळा, नाक, घसा आणि कानाची तपासणी करून घ्या. याशिवाय जर तुमच्या मुलाचे वजन सामान्यपेक्षा कमी किंवा जास्त असेल, तर डॉक्टरांकडून पोहण्यासंबंधीचा सल्ला देखील घेणे गरजेचे आहे.

  • वृद्ध आई-वडिलांना सांभाळताना

    वृद्ध आई-वडिलांना सांभाळताना

    वृद्धत्व हा जीवनाचा निर्विवाद भाग आहे. हे सत्य आहे की जसजसे वय वाढत जाते तसतशी शरीराची ताकद कमी होते. याचा परिणाम आई-वडिलांच्या स्वतःची काळजी घेण्याच्या क्षमतेवर होतो. त्याचा परिणाम अवलंबित्व वाढण्यातही होतो; वृद्ध पालकांना दैनंदिन कामांसाठी मुलांची मदत घ्यावी लागते. वृद्धापकाळ म्हणजे जेव्हा पालकांना त्यांच्या मुलांची प्रेम आणि आदराने काळजी घेण्याची आवश्यकता असते, असा काळ होय.

    वृद्ध आईवडिलांची काळजी घेण्यामागील भावना ही प्रेम आणि काळजीतून निर्माण होत असली तरी असे करणे नेहमीच सोपे नसते. त्यासाठी कौशल्याची, वेळेची आवश्यकता असते.स्वतःची काळजी घेण्यास असमर्थ असलेल्या तुमच्या पालकांची काळजी घेताना जबाबदारी तुमच्यावर येते. तुमचे पालक आरामदायी आहेत याची खात्री करावी लागते.

    वृद्ध पालकांची काळजी घेताना त्यांना भेडसावणाऱ्या समस्या समजून घ्याव्यात. वृद्ध पालकांची काळजी घेताना अन्य परिस्थितींचा सामना कसा करता येईल, याचा विचार करावा. आपली आर्थिक स्थिती चांगली असल्यास त्यांच्या सेवेसाठी परीचर किंवा परिचारिका ठेवावी. त्यांच्या दैनंदिन कार्यांमध्ये त्यांना मदत करावी. त्यांच्या आरोग्याकडे लक्ष द्यावे. त्यांना काही हवे-नको ते पहावे. त्यांच्याकडून कोणतीही अपेक्षा न ठेवता त्यांच्याशी प्रेमाने वागावे. आदराने वागावे. आई वडिलांनी आपल्या बालपणी जसे आपणास वाढविले त्याचे चित्र डोळ्यासमोर ठेवावे. कारण अलीकडे वृद्धांच्या समसया चिंताजनक झलेल्या आहेत.

  • मैत्री ठेवावी जपून

    मैत्री ठेवावी जपून

    आयुष्यात अनेक मित्र-मैत्रिणी असतात. त्यातील एक किंवा दोनच खास असतात. आपली खास मैत्री जपून ठेवणे आयुष्यात फार गरजेचे असते. मैत्रीला मोठे महत्त्व आहे. ती जपून ठेवली पाहिजे. एकमेकांच्या सहकार्यासाठी, भावना व्यक्त करण्यासाठी मैत्री हवीच ! मैत्री जपून ठेवण्यासाठी मित्र किंवा मैत्रिणीस कधीतरी घरी बोलवा. किंवा बाहेर कुठेतरी भेटण्यास सांगा. स्वत:च्या हातांनी छानसा पदार्थ बनवा. टेबल सुंदरपणे सजवा. मग हसतखेळत, मस्करी करत जेवणाचा आनंद घ्या. कधीतरी जिवलग मित्र किंवा मैत्रिणीसोबत दिवसभर बोहर जाण्याची योजना आखा. यामुळे तुमचे मैत्रीचे बंध आणखी मजबूत होतील.

    संगीत हा भावना आणि आठवणी जागृत करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग आहे. मैत्रीशी संबंधित गाण्यांची यादी बनवा. मित्र-मैत्रिणीसोबत बसून बोलण्यासोबतच संगीताचाही आनंद घ्या. मित्रासोबत छायाचित्रे घ्या. तुमच्या मैत्रीच्या प्रवासाचे चित्रण करा. तुमचा जिवलग मित्र एका शहरात नसून दुसऱ्या शहरात असेल तर संपर्कात रहा. मित्र किंवा मैत्रिणीला तुमच्या आयुष्यात किती अर्थ आहे ते कधीतरी सांगा. त्याच्या उपस्थितीत कधीही एकटेपणा जाणवू देवू नका. मित्रत्व हे आयुष्यभर मनुष्याच्या सोबतीला असते, हे लक्षात असू द्या.

  • मायलेकीचे नाते

    मायलेकीचे नाते

    आई आणि मुलीचे नाते जितके सुंदर असते, तितकेच ते गुंतागुंतीचे असते. मुली त्यांच्या आईच्या सर्वात जवळच्या असतात, मात्र तेवढाच स्वतःच्या आईशी सर्वात जास्त संघर्षही असतो. जेव्हा मुलगी किशोरवयीन होते तेव्हा हे नाते अधिक गुंतागुंतीचे होते. हा गुंता सोडवून हे नाते छान खेळकर करण्यासाठी आपल्या किशोरवयीन मुलीची मैत्रीण बनून तिच्या भावना समजून घ्या. आपल्या मुलीची तुलना तिच्या मैत्रिणी, शेजारी किंवा भावंडांशी करू नका. प्रत्येकाची पौगंडावस्था वेगळी असते. अशा परिस्थितीत तुम्ही तुमच्या मुलीची दुसऱ्याशी तुलना करून तिच्यावर दबाव निर्माण करू शकता. यामुळे ती चिडचिड करु शकतात. त्याच वेळी, त्यांना असेही वाटू शकते की तुम्ही त्यांच्या गुणांचा आदर करत नाही. यामुळे ते तुमच्यापासून दूर राहू शकतात.

    त्यांचे ऐकून घ्या. कधीकधी असे होते की, तुमची मुलगी तुमच्याशी काहीही ‘शेअर’ करीत नाही. त्यांना असे वाटते की तुम्ही त्यांचे ऐकू नये. म्हणूनच, केवळ सल्ला देण्यासाठी नव्हे तर त्यांचा दृष्टिकोन समजून घेण्यासाठी त्यांचे ऐकण्याचा प्रयत्न करावा. बऱ्याच वेळा तुमच्या मुलीला फक्त तिच्या भावना तुमच्यासमोर मांडता याव्यात असे वाटते. यामुळे तुमच्या दोघांच्या संवादातील अंतरही कमी होईल. मोकळेपणाने बोला. पौगंडावस्थेत तुमच्या मुलीच्या शरीरात अनेक बदल होतात. ज्यामुळे तिचे मन गोंधळून जाते. बऱ्याच वेळा त्यांना कसे सामोरे जावे हे माहीत नसते. म्हणूनच तुम्ही त्यांचे मित्र बनणे महत्त्वाचे आहे. पौगंडावस्थेत होणाऱ्या शारीरिक आणि मानसिक बदलांबद्दल त्यांच्याशी मनमोकळेपणाने बोला. यासोबतच त्यांच्याशी मासिक पाळी, शारीरिक संबंध इत्यादी सर्व गोष्टींबद्दल देखील बोला; जेणेकरून त्यांच्या मनातील संभ्रम दूर होईल. त्यांचा तुमच्यावर विश्वास बसेल की त्यांच्या समस्यांमध्ये तुम्ही त्यांच्यासोबत आहात.

    जर तुमच्या मुलीने तुम्हाला काही सांगितले असेल तर ते इतर कोणाशीही शेअर करू नका. विशेषत: तिचे मित्र आणि शेजारी यांना काही सांगू नका. तसे केल्यास ती तुमच्यावर विश्वास ठेवणार नाही. पुढे कधीही कोणत्याही समस्येचा सामना करावा लागला तरी यामुळे ती आपले विचार तुमच्याशी शेअर करू शकत नाही. तुमच्या मुलीचे छंद तुमच्यापेक्षा बरेच वेगळे असू शकतात, म्हणून तिच्या आवडींमध्ये रस घेण्याचा प्रयत्न करा. हे तुम्हाला त्यांच्यासोबत वेळ घालवण्याची संधी देखील देऊ शकते. अशा परिस्थितीत तिच्या आवडी-निवडी जाणून घेण्याचा प्रयत्न करा. या गोष्टी आपल्या नात्यातील बंध मजबूत करण्यात मदत करू शकते.