जालना जिल्ह्यात वारंवार उद्भवणाऱ्या दुष्काळी परिस्थितीतही शेतकऱ्यांनी नव्या पिकांच्या प्रयोगातून शेतीला एक नवी दिशा दिली आहे. कृषी तंत्रज्ञान व्यवस्थापन यंत्रणा ‘आत्मा’च्या मार्गदर्शनाखाली जिल्ह्यात चिया या पिकाची मोठ्या प्रमाणावर लागवड करण्यात आली आहे. कमी पाणी, अत्यल्प खर्च आणि भरघोस उत्पन्न या वैशिष्ट्यांमुळे जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांचा या पिकाकडे…
छत्तीसगडच्या बस्तर प्रदेशातील घनदाट जंगले, आदिवासी संस्कृती आणि निसर्गाच्या कुशीत एका माणसाची कहाणी उगवली — जी केवळ यशाची नाही, तर मातीशी असलेल्या अतूट नात्याची, स्वप्नांची आणि असामान्य धाडसाची कहाणी आहे. छत्तीसगडच्या कोंडागाव जिल्ह्यातील डॉ. राजाराम त्रिपाठी यांनी एक सुरक्षित सरकारी नोकरी सोडून शेतीची वाट धरली…
उन्हाळ्याची चाहूल लागताच बाजारपेठेत पिकलेल्या आंब्यांचा सुवास दरवळू लागतो आणि त्या सुवासात दडलेली असते एका व्यवसायाची सोन्यासारखी संधी. आमरस हा फक्त पदार्थ नसून तो महाराष्ट्राच्या चवीचा अविभाज्य भाग आहे. घराघरात सणासुदीला, लग्नसमारंभात किंवा खास पाहुणचारासाठी आमरसाला मानाचे स्थान असते. याच भावनेला व्यवसायाचे रूप दिले, तर…
रत्नागिरी जिल्ह्यातील दापोली परिसरात हवामान बदलाचा मोठा परिणाम हापूस आंब्याच्या उत्पादनावर होत आहे. यावर्षी मोठ्या प्रमाणात मोहोर येऊनही समाधानकारक फळधारणा न झाल्याने शेतकरी चिंतेत असतानाच, दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाने ‘बॅगिंग’ तंत्रज्ञानाचा यशस्वी प्रयोग केला आहे. या नाविन्यपूर्ण तंत्रज्ञानामुळे हापूस आंब्याची गुणवत्ता…
शहराच्या गजबजाटात, उंच इमारतींच्या सावलीत आणि कमी होत चाललेल्या मोकळ्या जागेत शेती करणे ही एकेकाळी अशक्य वाटणारी गोष्ट होती. पण काळ बदलला, तंत्रज्ञान पुढे आले आणि शेतीनेही नवे रूप धारण केले. त्यातूनच जन्माला आली हायड्रोपोनिक शेती — मातीशिवाय, स्वच्छ आणि आधुनिक पद्धतीची शेती. या नव्या…
आंबापोळी बनवण्याचा व्यवसाय हा कमी गुंतवणुकीत सुरू करता येणारा आणि चांगला नफा मिळवून देणारा एक उत्कृष्ट लघुउद्योग मानला जातो. विशेषतः उन्हाळ्याच्या हंगामात आंब्यांची उपलब्धता जास्त असल्यामुळे या व्यवसायाला मोठी मागणी असते. ग्रामीण तसेच शहरी भागातही हा व्यवसाय सहजपणे घरातून सुरू करता येतो. चविष्ट, नैसर्गिक आणि…
कापडी स्लिंग पर्स आजच्या महिलांची आवडती वस्तू आहे. बाजारात किंवा जवळच्या ठिकाणीच नाही लग्नसमारंभासारख्या कार्यक्रमांना जाताना मोबाईल, पैसे, चावी अशा वस्तू ठेवण्यासाठी स्लिंग पर्सना पसंती देतात. आपल्या खांद्यात अडकवून डाव्या किंवा उजव्या हाताकडे वळणाऱ्या या पर्स कुठेही वावरताना सहज वापरता येतात. प्लास्टिक, चामडी किंवा रेक्झीनच्या…
आपले पूर्वज हे कोणत्याही शिजवलेल्या अन्नावर नाही तर जंगलात नैसर्गिक पद्धतीने उगवणाऱ्या कंदमुळांवर आपल्या आहारासाठी अवलंबून होते. कालांतराने अग्नीचा शोध लागून आपण अन्न, मांस शिजवून खाऊ लागल्यावर कंदमुळं आपल्या आहारातून हद्दपार झाली. मात्र आता जसजशी लोकांमध्ये पूर्वीच्या खाण्याची माहिती समोर येत आहे आणि त्यासाठी शिबिरं,…
शेंगदाण्याचे लोणी तयार करण्याचा व्यवसाय हा आजच्या काळात कमी भांडवलात सुरू करता येणारा आणि चांगला नफा देणारा उद्योग म्हणून उदयास येत आहे. आरोग्याबाबत वाढती जागरूकता, प्रथिनयुक्त आहाराची वाढती मागणी आणि तरुण पिढीचा बदलता आहार यामुळे या उत्पादनाला मोठी मागणी निर्माण झाली आहे. त्यामुळे योग्य नियोजन…
विड्याच्या पानाची शेती ही भारतातील पारंपरिक आणि नफ्याची शेती मानली जाते. विशेषतः महाराष्ट्र, पश्चिम बंगाल, ओडिशा आणि बिहार या राज्यांत पानाची लागवड मोठ्या प्रमाणावर केली जाते. पानाचा वापर पूजाविधी, पाहुणचार तसेच रोजच्या खाण्यात केला जात असल्यामुळे त्याला बाजारात सतत मागणी असते. विड्याच्या पानाची शेती प्रामुख्याने…
आजच्या वेगवान आणि धावपळीच्या युगात सकस तसेच घरगुती चवीच्या अन्नाची गरज मोठ्या प्रमाणावर वाढली आहे. नोकरीनिमित्त शहरात आलेले तरुण, शिक्षण घेणारे विद्यार्थी आणि व्यस्त जीवनशैलीमुळे स्वयंपाकासाठी वेळ देऊ न शकणारे नोकरदार वर्ग यांना नेहमीच स्वच्छ आणि रुचकर जेवणाची ओढ असते. अशा परिस्थितीत घरगुती जेवणाचा डबा…
कृत्रिम कर्णफुलांच्या म्हणजेच कानातील दागिन्यांची निर्मिती हा अलंकार उद्योगातील वेगाने वाढणारा व्यवसाय मानला जातो. कमी खर्चात आकर्षक आणि फॅशननुसार बदलणारे दागिने तयार करता येत असल्यामुळे या उद्योगाला मोठी मागणी आहे. विशेषतः तरुणांमध्ये आणि महिलांमध्ये विविध प्रकारच्या कानातील कृत्रिम दागिन्यांचा वापर वाढला आहे. त्यामुळे लघुउद्योग आणि…
संगणक प्रशिक्षण केंद्र (कॉम्प्युटर प्रशिक्षण संस्था) हा महाराष्ट्रातील तरुणांसाठी चांगला लघुउद्योग मानला जातो. आज जवळजवळ प्रत्येक क्षेत्रात संगणकाचे ज्ञान आवश्यक असल्यामुळे या व्यवसायाला सतत मागणी असते. संगणक प्रशिक्षण केंद्रात विद्यार्थ्यांना संगणक वापरणे, विविध सॉफ्टवेअरचे प्रशिक्षण आणि डिजिटल कौशल्ये शिकवली जातात. शाळा-कॉलेजचे विद्यार्थी, नोकरी शोधणारे युवक…
आजच्या काळात वाढते शहरीकरण आणि बदलती जीवनशैली यामुळे कचऱ्याची समस्या रौद्र रूप धारण करत आहे. या समस्येवर ‘सेंद्रिय कचरा व्यवस्थापन’ हा केवळ उपायच नाही, तर एक उत्कृष्ट व्यावसायिक संधी देखील आहे. निसर्गाकडून घेतलेले निसर्गालाच परत देणे, या तत्त्वावर हा उद्योग आधारित आहे. ज्या कचऱ्याचे नैसर्गिकरीत्या…
उन्हाळा म्हटला की डोळ्यासमोर येते ती पाण्याची टंचाई आणि वाढते तापमान. अशा परिस्थितीत पारंपरिक शेती करणे अनेकदा तोट्याचे ठरते. मात्र, शेतीला जर नियोजनाची जोड दिली, तर कडक उन्हातही शेतीतून चांगले उत्पन्न मिळवता येते. उन्हाळ्यातील वातावरण लक्षात घेता, कमी पाण्यात तग धरणारी आणि उष्णतेला सहनशील असणारी…
काजू प्रक्रिया उद्योग हा एक महत्त्वपूर्ण उद्योग बनला आहे. प्रक्रिया केलेले काजू विविध प्रकारच्या अन्नपदार्थात वापरले जातात. काजू हे हंगामी फळ आहे. सर्वात महत्वाची गोष्ट म्हणजे आपण काजू खाण्याआधी त्यावर प्रक्रिया करावी लागते. डिंक असल्याने कच्च्या स्वरूपात काजू कोणीही खाऊ शकत नाही. काजू हे ऊर्जा,…
शुन्यातून आकार घेणारे छोटे व्यवसाय कधी मोठ्या उद्योगाचे रूप धारण करतील, सांगता येत नाही. महाराष्ट्रातील विदर्भात कापसाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर घेतले जाते. हा कापूस शेतकरी विकतात. या कच्च्या मालावर आधारित प्रक्रिया उद्योग आपल्याकडे हवेत तेवढे उपलब्ध नाहीत; परंतु अलिकडे कापसाच्या वाती, वस्त्रे, गळ्यातील हार तसेच…
सायकलचे महत्त्व आजही अबाधित आहे. शाळा, महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांसाठी सायकल गरजेची असते. अलीकडे बाजारात भारतीय आणि परदेशी बनावटीच्या वेगवेगळ्या सायकल दिसतात. सायकल विक्री आणि सायकल दुरुस्ती हा व्यवसाय आजही गरजेचा आहे. पर्यावरणविषयक जनजागृती होत असल्याने आधुनिक सायकलींचा वापर वेगाने वाढत आहे. त्यामुळे सायकल दुरुस्ती शिकून सायकल…
ससेपालन हा एक शेतीपूरक व्यवसाय आहे. जगभरात तो मोठ्या प्रमाणात केला जातो. फ्रान्स, इटली, स्पेन, जर्मनी, रशिया, चीन,हंगेरी, ब्रिटन, अमेरिकासारख्या देशात मांस, फर,लोकर उत्पादनासाठी सशांचे संगोपन आधुनिक प्रगत पद्धतीने मोठ्या प्रमाणावर केले जाते. मात्र आपल्या भारतात या व्यवसायाकडे तेवढेसे लक्ष दिले जात नाही. ससा मुळचा…
गुलाब हे वर्षभर मागणी असलेले एक सुंदर फुल आहे. युरोपात तर गुलाब विशेष लोकप्रिय आहे. जगभरात होणाऱ्या फुलांच्या उलाढालीत एकट्या गुलाबाचा वाटा हा ३५ ते ४० टक्के आहे. गुलाबाच्या जवळपास २० हजारहून अधिक जाती आहेत. गुलाब प्रेमाचे प्रतीक आहे. लग्नसमारंभ, वाढदिवस, धार्मिक कार्यक्रमात गुलाबास मोठा…
पदार्थांना रुचकर बनविणाऱ्या तिळाचे तेल स्वयंपाकासाठी वापरले जाते. तीळ आरोग्याच्या दृष्टीनेही उत्तम आहेत. सौंदर्यप्रसाधनातही हे तेल मोलाची भूमिका बजावते. तीळ लागवडीत राजस्थान अग्रेसर आहेच; परंतु महाराष्ट्रातही तिळाचे उत्पादन विशेषत्वाने घेतले जाते. खरीप हंगाम तीळ लागवडीसाठी सर्वात योग्य असल्याचे मानले जाते. या पिकाचे वैशिष्ट्य म्हणजे तिळाची…
भारत अन्नधान्याच्या बाबतीत स्वयंपूर्ण आहे. येथे गळीत धान्यापासून पारंपरिकपणे तसेच यंत्रांच्या सहाय्याने खाद्य तेल तयार केले जाते. मोहरी, सोयाबीन, कापूस, भुईमूग बियांपासून काढलेले तेल 2 वेळा शुद्ध करून बाजारात आणले जाते. सर्व समाजातील लोकांच्या दैनंदिन आहारात तेलाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. कच्चे सोयाबीन तेल…
पदार्थाला तडका देऊन चव वाढविणारी मोहरी फोडणीच्या तेलात तडतडली की सुरेख वास दरवळतो. मोहरीला हिंदीत ‘राई’, ‘बनारसी राय’, ‘काले सरसों’ म्हणतात. गुजरातीत ‘राई’, काश्मिरीत ‘सरिसा’, तेलुगुमध्ये ‘अवलु’, तमिळमध्ये ‘कडुगो’, मल्याळममध्ये ‘ कडुकू’, तर कन्नडमध्ये ‘सावे’ या नावाने ओळखली जाते. भारत मोहरी तेलाच्या लागवडीत जगातील चौथ्या…
भारतीय रेल्वेचा आशिया खंडात पहिला आणि जगात दुसरा क्रमांक लागतो. देशातील बहुतांश लोकसंख्या रेल्वेद्वारे प्रवास करते. भारतातील रेल्वे इंग्रजांनी सन 1853 मध्ये त्यांच्या प्रशासकीय सोयीसाठी सुरू केली होती. आज ती अपवाद वगळता भारतातील बहुतेक भागात विस्तारित झाली आहे. रेल्वे हे भारतातील वाहतुकीचे प्रमुख साधन आहे….
देशाच्या प्रगतीत बांधकाम विभाग महत्त्वाची भूमिका बजावत असतो. या व्यवसायातून पायाभूत सुविधा निर्माण केल्या जाऊन अर्थव्यवस्थेस चालना दिली जाते. यामध्ये रस्तेनिर्मिती, टोलेजंग इमारतींचे बांधकाम तसेच लहानमोठी घरे, धरणे, पूल बांधकाम यांचा समावेश होतो. बांधकाम व्यवसाय हा एक फायदेशीर असणारा व्यवसाय असला तरीही या व्यवसायाचे उत्तम…