स्वतंत्र बातमी

जालना जिल्ह्यात वारंवार उद्भवणाऱ्या दुष्काळी परिस्थितीतही शेतकऱ्यांनी नव्या पिकांच्या प्रयोगातून शेतीला एक नवी दिशा दिली आहे. कृषी तंत्रज्ञान व्यवस्थापन यंत्रणा ‘आत्मा’च्या मार्गदर्शनाखाली जिल्ह्यात चिया या पिकाची मोठ्या प्रमाणावर लागवड करण्यात आली आहे. कमी पाणी, अत्यल्प खर्च आणि भरघोस उत्पन्न या वैशिष्ट्यांमुळे जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांचा या पिकाकडे वाढता कल दिसून येत आहे. सध्या जिल्ह्यात सुमारे आठशे पासष्ट एकर क्षेत्रावर या पिकाची लागवड करण्यात आली असून, अनेक शेतकरी यातून मोठा आर्थिक लाभ मिळवत आहेत.

रब्बी हंगामात घेतल्या जाणाऱ्या या पिकाचे एक मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यावर कीड आणि रोगांचा प्रादुर्भाव अत्यंत कमी होतो. विशेष म्हणजे उग्र वासामुळे वन्य प्राण्यांकडूनही या पिकाला फारसा त्रास होत नाही, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना राखणदारीचा अतिरिक्त खर्च टाळता येतो. अवघ्या शंभर ते शंभर दहा दिवसांत हे पीक पूर्णपणे तयार होत असल्याने अतिशय अल्प कालावधीत चांगले उत्पन्न मिळवणे शक्य होते. त्यामुळे पारंपरिक पिकांच्या तुलनेत चिया हे पीक जालन्यातील शेतकऱ्यांसाठी अधिक फायदेशीर आणि सुरक्षित ठरत आहे.

चिया बियांमध्ये ओमेगा तीन स्निग्ध आम्ल, तंतुमय घटक आणि प्रथिने मोठ्या प्रमाणात असल्यामुळे या पिकाला जागतिक बाजारपेठेत मोठी मागणी आहे. आरोग्यासाठी अत्यंत उपयुक्त असल्यामुळे औषधी आणि खाद्य उद्योगात याचा वापर वाढला आहे. यामुळे स्थानिक व्यापाऱ्यांकडूनही या पिकाला चांगला दर मिळत आहे. परिणामी, जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांचा या पिकाकडे ओढा दिवसेंदिवस वाढत असून, आधुनिक पद्धतीने उत्पादन वाढवण्यावर अधिक भर दिला जात आहे.

आर्थिक गणिताचा विचार करता, या पिकासाठी प्रति एकर सुमारे सात हजार रुपये इतकाच खर्च येतो. एका एकरात सरासरी चार ते सहा क्विंटल उत्पादन मिळते आणि प्रति क्विंटलला सुमारे अठरा हजार रुपये दर मिळतो. अशा प्रकारे एका एकरातून एकूण उत्पन्न सुमारे नव्वद हजार रुपये होते आणि सर्व खर्च वजा जाता निव्वळ नफा सुमारे त्र्याऐंशी हजार रुपये मिळतो. हा नफा इतर कोणत्याही पारंपरिक पिकाच्या तुलनेत अधिक असल्यामुळे संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांना यामुळे मोठा आर्थिक दिलासा मिळत आहे.

मोतीगव्हाण येथील प्रयोगशील शेतकरी दत्ता कदम यांनी आपले अनुभव सांगताना नमूद केले की, ‘आत्मा’ संस्थेच्या मार्गदर्शनामुळे आणि योग्य प्रशिक्षणामुळेच चिया पिकाची लागवड यशस्वी झाली आणि त्यातून चांगला आर्थिक फायदा झाला. तसेच ‘आत्मा’ जालना येथील प्रकल्प संचालक अमोल आगवण यांनीही या पिकामुळे शेतकऱ्यांच्या जीवनमानात सुधारणा होत असून त्यांना चांगले उत्पन्न मिळत असल्याचे स्पष्ट केले आहे. एकूणच, कमी पाण्यात आणि कमी खर्चात अधिक नफा देणारे चिया हे पीक जालन्यातील बळीराजासाठी खऱ्या अर्थाने आशेचा किरण ठरत आहे.