⚡ वेधक | जिज्ञासेचा रोमांचक प्रवास निर्जीव पाषाणांचे सजीव चमत्कार पाण्यावर तरंगणारे, रक्त वाहणारे, स्वतःहून चालणारे आणि गाणारे दगड! दगड म्हणजे आपल्याला फक्त कठीण आणि निर्जीव वस्तू आठवते. पण निसर्गाच्या दुनियेत दगडांचेही असे काही अजब प्रकार आहेत, जे ऐकून तुम्ही थक्क व्हाल. आजच्या ‘वेधक’ सदरात…
वेचक | वेळ 📌 वेचक आजचा विषय: ‘वेळ’ (Time) जगातील सर्वात महागडी आणि मर्यादित गोष्ट म्हणजे ‘वेळ’. आजच्या ‘वेचक’ सदरात आपण वेळेच्या संकल्पनेचा वेगवेगळ्या कोनातून घेतलेला हा एक सर्वोत्तम आढावा घेणार आहोत — तत्त्वज्ञान, विज्ञान, व्यवस्थापन आणि इतिहास या चार प्रवाहांतून! 🌊 💡 वेचक तत्त्वज्ञान…
अमेरिकेतील उत्तर कॅरोलिना राज्यात हेलीन नावाच्या प्रचंड वादळामुळे अनेक गावे उद्ध्वस्त झाली आहेत. मुसळधार पावसामुळे पूर आणि भूस्खलन होऊन घरे, रस्ते आणि पूल वाहून गेले. तसेच अनेक भाग बाहेरील जगापासून पूर्णपणे तुटले. या नैसर्गिक आपत्तीनंतर अनेक महिने उलटूनही पुनर्बांधणीची प्रक्रिया अत्यंत धीम्या गतीने सुरू असल्याचे…
सह्याद्रीच्या कड्याकपारींत जेव्हा पावसाचे नर्तन सुरू होते, तेव्हा डोंगरदऱ्यांतून एक वेगळीच सृष्टी आकाराला येते. पाषाणातून झरे फुटतात आणि झाडांच्या पानांवरून ओघळणारे थेंब उतारावरून धावू लागतात. याच जलधारांतून जन्म होतो तो कोकणातील नद्यांचा. रत्नागिरीच्या कुशीतून वाहणारी अशीच एक लाघवी नदी म्हणजे ‘मुचकुंदी’. या नावाचा उच्चार करताच…
रत्नागिरी जिल्ह्यातील सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावर उगम पावणारी काजळी नदी म्हणजे कोकणाच्या जगण्याचा अविभाज्य भाग. डोंगरकपारींमधून वाट काढत, हिरव्या भातशेतींच्या कडेने वळणे घेत ती पश्चिमेकडे झुकत जाते. साधारण पन्नास ते साठ किलोमीटरचा प्रवास करत ती रत्नागिरी शहराजवळ अरबी समुद्राला जाऊन मिळते. तिच्या मुखाशी तयार झालेली विस्तीर्ण…
पृथ्वीच्या कुशीत खोलवर दडलेलं एक रहस्यमय जग आहे — काळ्या रंगाचं, पण जगाला उजळवणारं. कोळसा, ज्याला अनेकदा ‘काळं सोनं’ म्हटलं जातं, हे केवळ इंधन नाही; तो औद्योगिक क्रांतीचा आधार, शहरांच्या उजेडाचा स्रोत आणि अनेक ऐतिहासिक घटनांचा साक्षीदार आहे. जगाच्या विविध भागांत पसरलेल्या कोळशाच्या खाणी म्हणजे…
सह्याद्रीच्या कुशीत नसला तरी दख्खनच्या पठारावर अभिमानाने उभा असलेला नळदुर्ग किल्ला आपल्या भव्यतेइतकाच त्याच्या अद्भुत जलव्यवस्थापनासाठीही ओळखला जातो. काळ्या दगडात कोरलेला हा किल्ला जणू पाण्याशी संवाद साधत उभा आहे. पावसाच्या प्रत्येक थेंबाचे मोल जाणणाऱ्या त्या काळातील कारागिरांनी येथे असा पाणीसाठा उभारला की, आजही तो पाहताना…
दुसऱ्या महायुद्धानंतर अनेक दशके उलटून गेली असली तरी युरोपातील बेल्जियम आणि नेदरलँड्स या देशांमध्ये एक अत्यंत भावनिक आणि प्रेरणादायी परंपरा आजही निष्ठेने जिवंत ठेवली आहे. या दोन्ही देशांमधील स्थानिक कुटुंबे युद्धात आपले प्राण गमावलेल्या अमेरिकन सैनिकांच्या कबरींची जबाबदारी स्वतःहून स्वीकारतात आणि त्यांची निगा राखतात. विशेष…
एकूण छत्तीस बेटं मिळून झालेलं, पृथ्वीची एकाहत्तर ते चौऱ्याहत्तर अंश पूर्व रेखांश आणि बारा ते तेरा अंश उत्तर अक्षांश एवढीच टिचकीभर जागा व्यापलेलं, समुद्रसपाटीपासून फक्त शून्य पूर्णांक पाच ते शून्य पूर्णक सात मीटर एवढ्याच उंचावर असलेलं, भारताच्या पश्चिम किनार पट्टीवर केरळच्या कोचीनपासून सुमारे दोनशे चोवीस…
सह्याद्रीच्या हिरव्यागार डोंगररांगांतून उगम पावणारी कोयना नदी ही महाराष्ट्राच्या निसर्गसौंदर्याची आणि जीवनदायी शक्तीची एक सुंदर ओळख आहे. सातारा जिल्ह्यातील महाबळेश्वरच्या परिसरात, ढगांच्या कुशीत आणि दाट जंगलांच्या सान्निध्यात तिचा जन्म होतो. सुरुवातीला एखाद्या लहानशा झऱ्यासारखी शांतपणे वाहणारी कोयना, पुढे पुढे आपल्या प्रवाहात ताकद आणि वेग घेते….
महाराष्ट्रच्या आकाशात आजकाल काहीतरी वेगळंच घडतंय. उन्हाळ्याच्या तडाख्यातही अचानक काळे ढग दाटून येतात, वारा वेड्यासारखा सुटतो, आणि क्षणार्धात आभाळातून पावसाऐवजी बर्फाचे कठीण दाणे जमिनीवर कोसळू लागतात. शेतात उभ्या पिकांवर, घरांच्या छपरांवर, अंगणात खेळणाऱ्या मुलांच्या भोवती — सर्वत्र या गारांचा सडा पडतो. निसर्गाच्या या अनपेक्षित रूपाला…
सह्याद्रीच्या कुशीतून अलगद उगम पावलेली एक निर्मळ जलधारा, डोंगर-दऱ्या ओलांडत, गावांना जीवन देत, शेत शिवारांना नव्या नवरीप्रमाणे हिरवा शालू नेसवत अखंड प्रवास करत राहते — ती म्हणजे कृष्णा नदी. तिच्या प्रवाहात केवळ पाणी नाही, तर संस्कृती, इतिहास आणि असंख्य जीवांचे जीवन दडलेले आहे. शांतपणे वाहत…
धुक्याच्या पांढऱ्या शालीत अलगद लपेटलेले डोंगर, निळसर छटा घेतलेले उतार आणि वाऱ्याच्या मंद झुळकीत हलकेच डोलणारी चहाची हिरवीगार बागायती…. हे मनोहारी चित्र दिसतं ते नीलगिरी पर्वतावर. निसर्गाने रंगवलेले एक जिवंत चित्र म्हणजे निलगिरी पर्वतरांग. ‘नीलगिरी’ या नावामागेही एक मोहक रहस्य दडलेले आहे. येथे फुलणाऱ्या निळसर…
बदललेले तंत्रज्ञान आणि नवनवीन प्रयोग करून पाहण्याची हौस याच्या जोरावर भंडारा जिल्ह्यातील लाखांदूर तालुक्यातील खेमराज भुते या तरुणाने कोरफडीचे उत्पादन घेतले. खेमराज औषध निर्मिती कंपनीमध्ये नोकरीला होता. नोकरी करताना वडिलोपार्जित जमिनीत काहीतरी नवीन करून बघण्याच्या इच्छेने त्याने कोरफडीची लागवड केली. त्यातील नफा बघता त्याने नोकरी…
केशराचे पीक मुख्यतः काश्मीर राज्यामध्येच मोठ्या प्रमाणावर घेतले जाते. तिथल्या पोषक वातावरणात हे पीक येत असल्याने त्याला जगभरातून चांगली मागणी देखील आहे. मात्र कश्मीरमध्ये मिळणाऱ्या केशराचे यशस्वी उत्पादन घेण्याचा प्रयोग पुण्यात करण्यात आला आहे. आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने शैलेश मोडक या तरुणाने भन्नाट प्रयोग केला आहे….
अवजड उद्योगामध्ये योगदान देणारी खनिजसंपत्तीमहाराष्ट्रातील उदयोग क्षेत्रात खनिजसंपत्तीचे फार मोठे योगदान आहे. महाराष्ट्रातील सर्वसाधारण बारा जिल्ह्यांमध्ये लहानमोठ्या प्रमाणात खनिज संपत्ती सापडते. यामुळे देशाच्या औद्योगिक प्रगतीस मोठा हातभार लागत आहे. पूर्व विदर्भ, कोकण आणि दक्षिण महाराष्ट्र या क्षेत्रात प्रामुख्याने महाराष्ट्राची खनिज संपत्ती केंद्रित झालेली आहे. पूर्व…
गणेशोत्सव म्हणजे एक आनंदी सोहळा असतो. काही ठिकाणचे गणेशोत्सव वैशिष्ट्यपूर्ण असतात. अनेक ठिकाणी आजही सामूहिकरित्या श्री गणेश पूजन केले जाते. पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यात आसनगावमध्ये ‘एक गाव-एक गणपती’ ही संकल्पना राबविली जाते. येथील ग्रामस्थ असा सामूहिक गणेशोत्सव साजरा करीत आहेत. आसनगाव येथील सूर्यवंशी क्षत्रिय समाज…
मुंबईमधील वानखेडे स्टेडियम आणि शतकवीर क्रिकेटपटू सचिन तेंडुलकर यांच्यातील खास नात्याविषयी अधिक काही सांगायला नको ! त्याबाबत सगळेच परिचित आहेत. आपल्या शैलीने सचिनने हे स्टेडियम एके काळी गाजवले आहे. त्याचेच स्मरण म्हणून या स्टेडियमवर आता सचिनचे शिल्प साकारण्यात येणार आहे. १ नोव्हेंबर, २०२३ ला या…
वाघाच्या बछड्यांचे संगोपन करणे म्हणजे किती अवघड काम असेल ! वाघ म्हटले तरीही भीतीने अंगावर शहारे येतात ! छत्रपती संभाजीनगर महानगरपालिकेच्या प्राणिसंग्रहालयातील एक कर्मचारी प्रेमाने बछड्यांचे संगोपन करताना दिसतात. हे प्राणिसंग्रहालय ‘वाघांचे प्राणिसंग्रहालय’ म्हणून ओळखले जाते. या प्राणिसंग्रहालयातील एका व्यक्तीने आतापर्यंत वाघांच्या २६ बछड्यांचे संगोपन…
सिंधुदुर्गातील जिल्हा कारागृहातील कैद्यांनी संपूर्ण महाराष्ट्रासमोर एक आदर्श ठेवला आहे. या कारागृहातील बंदिवानांनी भाजीपाला लागवड केली आहे. कारागृहाच्या आतील परिसरामधील दोन एकर क्षेत्रामध्ये या कैद्यांनी भाजीपाल्याची लागवड केली आहे. याठिकाणी मुबलक प्रमाणावर असलेल्या जमिनीवर लागवड करण्याचा निर्णय् घेण्यात आला. खुल्या कारागृहातील बंदी अहोरात्र या लागवडीसाठी…
गुजरात सरकार समुद्रात बुडालेले द्वारका शहर पर्यटकांना दाखविणार आहे. यामुळे समुद्राच्या तळाशी तीनशे फूट खालवर असलेल्या श्रीकृष्णाच्या द्वारकेचे भाविकांना दर्शन घेता येणार आहे. देशात प्रथमच अशा प्रकारचे धार्मिक पर्यटन होणार आहे. भारतीय पुरातत्व विभागाने पाच हजार वर्षांपूर्वी समुद्रात बुडालेली श्रीकृष्णाची द्वारका नगरी शोधून काढली आहे….
सिंधुदुर्गात गावपळण ही एक पारंपरिक प्रथा आहे. वैभववाडी तालुक्यातील शिराळे गावात ही प्रथा सुरू आहे. सध्या या गावातील गावपळणीला सुरुवात झाली आहे. आता हे गाव पाच दिवस निर्मनुष्य असणार आहे. येथील ग्रामस्थ पाच दिवस वेशीबाहेर वसणार आहेत. हा गाव चारशे पन्नास वर्षांची परंपरा जपत आहे….
अमली पदार्थांच्या दुष्परिणामाबाबत जनजागृती करण्यासाठी तसेच या पदार्थांच्या विक्रीला प्रतिबंध करण्यासाठी ठाणे शहरात नुकत्याच झालेल्या एका चर्चासत्रात शहरातील शाळा, महाविद्यालयाचे प्राचार्य, मुख्याध्यापक, शिकवणी वर्गांचे संचालक आणि सामाजिक संस्थांच्या पदाधिकाऱ्यांनी भयानक सत्य मांडले. विद्यार्थ्यांच्या दफ्तरांमध्ये गुटखा पाकिटे, पानटपरीवर मिळणारी नशेची गोळी, ई-सिगारेट आढळत असल्याचे त्यांनी उपस्थित…
ठाण्यातील अंबरनाथमधील प्राचीन शिवमंदिर आता कात टाकणार आहे. मंदिराच्या परिसराचे सुशोभीकरण करण्यासाठी सुमारे १५० कोटींचा प्रकल्प राबविला जात आहे. या पुरातन मंदिरावरील शिल्प निखळून पडत असल्याने पुरातत्व विभाग खडबडून जागा झाला असून मंदिराची झीज थांबविण्यासाठी काम सुरू केले आहे. मंदिरावरील शिल्पांची झीज थांबविण्यासाठी सलाईनद्वारे केमिकलचा…
मुंबईतील ‘ओशिवरा’ नदी प्रदूषित होत आहे. या प्रवाहात कारखान्यातील टाकाऊ माल सातत्याने टाकला जात असल्याचे स्थानिकांना आढळून आले आहे. येथे सीसीटीव्ही कधी बसवले जातील, असा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे. सीसीटीव्हीमुळे नैसर्गिक स्थळांची होणारी हानी थांबू शकेल, अशा प्रतिक्रिया व्यक्त होत आहेत. पावसाळ्याच्या सुरुवातीला मुंबईमध्ये…