मुंबईतील पूर्व आणि पश्चिम उपनगरांना जोडणाऱ्या गोरेगाव-मुलुंड जोडरस्ता प्रकल्पांतर्गत भूमिगत बोगद्यांच्या खोदकामात प्रगती झाली आहे. संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाखालून जाणाऱ्या दुहेरी बोगद्यांसाठी ‘तुळशी’ आणि ‘विहार’ ही अत्याधुनिक बोगदा खनन यंत्रे प्रत्यक्ष कामाला लागली आहेत.
६,६७५ मीटर
लांबी
१३ मीटर
व्यास
५,३४० मीटर
TBM खोदकाम
६
मार्गिका निर्मिती
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
गोरेगाव-मुलुंड जोडरस्ता प्रकल्पाच्या दुहेरी भूमिगत बोगद्यांच्या खोदकामाला वेग मिळाला आहे. पहिल्या यंत्राने निर्धारित टप्पा यशस्वीरीत्या पार केला असून दुसऱ्या ‘विहार’ यंत्राने देखील जमिनीखालील बोगदा खोदण्याचे काम सुरू केले आहे. राष्ट्रीय उद्यानाच्या पर्यावरणाला कोणतीही हानी पोहोचवता आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून हे काम अत्यंत नियोजनबद्ध पद्धतीने पुढे नेण्यात येत आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
मुंबई महानगरपालिका (बृहन्मुंबई महानगरपालिका) प्रशासनाच्या नियंत्रणाखाली हा प्रकल्प साकारला जात आहे. महानगरपालिका आयुक्त, विविध वरिष्ठ अभियांत्रिकी अधिकारी आणि प्रकल्पाचे कंत्राटदार या कामावर बारीक लक्ष ठेवून आहेत.
तात्कालिक परिणाम
बोगद्याच्या कामामुळे परिसरातील दळणवळण यंत्रणा अधिक सक्रिय झाली आहे. भूमिगत खोदकामाच्या हालचालींमुळे प्रकल्प क्षेत्राजवळ तांत्रिक हालचाली वाढल्या आहेत. वाहतूक व्यवस्थेला शिस्त लावण्यासाठी स्थानिक पातळीवर आवश्यक ती मार्गदर्शक तत्त्वे अमलात आणली गेली आहेत.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
राज्य सरकार आणि महानगरपालिकेने प्रकल्पाची कामे निश्चित मुदतीत पूर्ण करण्याचे निर्देश दिले आहेत. वन्यजीव संरक्षण आणि पर्यावरणीय संवर्धनाचे सर्व नियम पाळूनच बोगद्याचे खोदकाम चालू ठेवण्याची अधिकृत भूमिका प्रशासनाने घेतली आहे.
गोरेगाव-मुलुंड जोडरस्त्याच्या बोगदा कामाला वेग
मुंबईच्या पूर्व व पश्चिम उपनगरांमधील वाहतूककोंडी सोडवण्यासाठी गोरेगाव-मुलुंड जोडरस्ता प्रकल्प अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे. संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाखालून जाणारे हे दुहेरी भूमिगत बोगदे आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून खोदले जात आहेत. प्रशासनाने कामाचा वेग वाढवल्यामुळे नियोजित वेळेत हा टप्पा पूर्ण होण्याचे संकेत मिळाले आहेत.
- अत्याधुनिक बोगदा खनन यंत्रांद्वारे जमिनीखालील कठीण खडकात खोदकाम चालू
- दोन्ही बोगद्यांच्या माध्यमातून पूर्व-पश्चिम जोडणी अधिक सुलभ
भूमिगत प्रकल्पाची तांत्रिक रचना आणि प्रगती
मुंबईकरांचा प्रवास सुकर करण्यासाठी गोरेगाव ते मुलुंड असा १२.२० किलोमीटर लांबीचा विस्तृत जोडरस्ता प्रकल्प चार टप्प्यांत राबवला जात आहे. या प्रकल्पाचा कणा असलेल्या जुळ्या भूमिगत बोगद्यांची लांबी प्रत्येकी ६,६७५ मीटर आहे. यातील ५,३४० मीटर भाग बोगदा खनन तंत्रज्ञानाद्वारे (TBM) खोदला जात असून उर्वरित भागात बॉक्स बोगदा आणि प्रवेश मार्गिकांचा समावेश आहे. दोन्ही बोगद्यांचा अंतर्गत व्यास १३ मीटर असून प्रत्येक बोगद्यातून तीन अशा एकूण सहा मार्गिका वाहनांच्या फेऱ्यांसाठी उपलब्ध होणार आहेत. पर्यावरणीय समतोल राखत प्राण्यांच्या नैसर्गिक अधिवासाला बाधा पोहोचू नये म्हणून हा बोगदा जमिनीपासून कैक फूट खोल भूभागातून नेण्यात येत आहे. महानगरपालिका प्रशासनाकडून दररोजच्या कामाच्या वेगावर सतत देखरेख ठेवली जात असून येत्या काही वर्षांत हा प्रकल्प पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
“मुंबईच्या दळणवळणात क्रांती घडवणारा हा प्रकल्प असून निर्धारित वेळेत गुणवत्तापूर्ण काम पूर्ण करण्यासाठी संपूर्ण यंत्रणा युद्धपातळीवर काम करत आहे.”
— वरिष्ठ अधिकारी, महानगरपालिका“पर्यावरणाचा समतोल राखून आधुनिक तंत्रज्ञानाद्वारे सुरू असलेले हे बोगदा खोदकाम देशातील पायाभूत सुविधांच्या विकासाचे उत्तम उदाहरण आहे.”
— पायाभूत सुविधा तज्ज्ञ- प्रकल्पाच्या प्रत्येक टप्प्यावर तांत्रिक तपासणी अनिवार्य
- आधुनिक यंत्रसामग्रीच्या वापरामुळे कामाच्या गतीत वाढ
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| बोगदा लांबी | ६,६७५ मीटर प्रत्येक | कार्यरत |
| खनन यंत्रे | तुळशी व विहार टीबीएम | कार्यरत |
| मार्गिका संख्या | प्रत्येक बोगद्यात ३ | नियोजित |
| प्रशासन यंत्रणा | महानगरपालिका अंतर्गत | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
मुंबईतील गोरेगाव आणि मुलुंड दरम्यानचा प्रवास करण्यासाठी पूर्वी वाहनचालकांना लांबचा वसाहत मार्ग किंवा गर्दीच्या मार्गाचा वापर करावा लागत असे. यावर शाश्वत उपाय म्हणून महापालिकेने गोरेगाव-मुलुंड जोडरस्ता प्रकल्पाची संकल्पना प्रत्यक्षात आणली. विविध पर्यावरणीय मंजुरी, कायदेशीर प्रक्रिया आणि वन्यजीव मंडळाच्या परवानगीची कागदपत्रे पूर्ण केल्यानंतर या प्रकल्पाच्या कामाला अधिकृत सुरुवात झाली. भविष्यात हा मार्ग पूर्ण झाल्यानंतर मुंबईच्या पूर्व आणि पश्चिम पट्ट्यातील वाहतुकीचे चित्र पूर्णपणे पालटणार असून नागरिकांचा बहुमूल्य वेळ वाचणार आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन महापालिका आयुक्त व वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी प्रत्यक्ष कामाच्या ठिकाणी भेट देऊन सुरक्षा व यंत्रणेच्या तयारीचा आढावा घेतला आहे. कोणत्याही प्रकारची तांत्रिक अडचण निर्माण होऊ नये म्हणून सुरक्षा यंत्रणांना सतर्क ठेवण्यात आले आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर मुंबईच्या पूर्व आणि पश्चिम उपनगरांमधील दळणवळण जलद होणार असल्याने मालवाहतूक व व्यावसायिक उलाढालीस मोठा वेग मिळणार आहे. रिअल इस्टेट क्षेत्रात देखील या पट्ट्यामध्ये नवीन गुंतवणूक वाढण्याची चिन्हे निर्माण झाली आहेत.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट सकारात्मक परिणाम होऊन दोन्ही बाजूंच्या प्रवासाचा वेळ चोवीस तासांच्या तानावरून अवघ्या काही मिनिटांवर येणार आहे. मुंबईकरांचा रोजचा नाहक त्रास आणि वाहतूक कोंडीचा मानसिक ताण यामुळे काफी प्रमाणात कमी होणार आहे.
संबंधित वर्ग
नोकरदार वर्ग आणि विद्यार्थी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून, रोजच्या कार्यालयीन व शैक्षणिक प्रवासातील वेळेची बचत होऊन वेळेवर पोहोचणे सुलभ होणार आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
मुंबईच्या दळणवळणाला नवी गती देणारा महत्त्वाचा बोगदा प्रकल्प
गोरेगाव-मुलुंड जोडरस्ता प्रकल्पांतर्गत सुरू असलेले दुहेरी बोगद्याचे काम मुंबईच्या पायाभूत सुविधांच्या इतिहासातील एक मैलाचा पत्थर आहे. वाढत्या शहरीकरणाला तोंड देण्यासाठी अशा प्रकारच्या मोठ्या अभियांत्रिकी प्रकल्पांची नितांत आवश्यकता असते. संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानासारख्या संवेदनशील परिसराखडून बोगदा नेताना पर्यावरणाची हानी टाळण्यासाठी वापरलेले आधुनिक TBM तंत्रज्ञान कौतुकास्पद आहे. प्रशासनाने केवळ कामाची घोषणा न करता वेळेत आणि दर्जेदाररीत्या हे प्रकल्प पूर्ण करणे गरजेचे आहे. हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यावर मुंबईच्या आर्थिक विकासाला आणि वाहतूक व्यवस्थेला नवी गती प्राप्त होईल यात शंका नाही.
गोरेगाव-मुलुंड जोडरस्ता प्रकल्पांतर्गत सुरू असलेले दुहेरी बोगद्याचे काम मुंबईच्या पायाभूत सुविधांच्या इतिहासातील एक मैलाचा पत्थर आहे. वाढत्या शहरीकरणाला तोंड देण्यासाठी अशा प्रकारच्या मोठ्या अभियांत्रिकी प्रकल्पांची नितांत आवश्यकता असते. संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानासारख्या संवेदनशील परिसराखडून बोगदा नेताना पर्यावरणाची हानी टाळण्यासाठी वापरलेले आधुनिक TBM तंत्रज्ञान कौतुकास्पद आहे. प्रशासनाने केवळ कामाची घोषणा न करता वेळेत आणि दर्जेदाररीत्या हे प्रकल्प पूर्ण करणे गरजेचे आहे. हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यावर मुंबईच्या आर्थिक विकासाला आणि वाहतूक व्यवस्थेला नवी गती प्राप्त होईल यात शंका नाही.
