गोदावरी नदीकाठच्या परिसरात पूरस्थिती
दि. 08दि. 08 । जुलै । 2026
नाशिक जिल्ह्यात पहाटेपासून मुसळधार पावसाने जोरदार हजेरी लावली आहे. सतत कोसळणाऱ्या या मुसळधार पावसामुळे गोदावरी नदीच्या पाणी पातळीत प्रचंड वाढ झाली आहे. रामकुंडावरील प्रसिद्ध दुतोंड्या मारुती मूर्तीच्या गुडघ्यांपर्यंत पाणी पोहोचले असून नदीकाठच्या परिसरामध्ये पूरस्थिती निर्माण झाली आहे.
२०० मिलिमीटर
इगतपुरीतील चोवीस तासांतील पाऊस
७२९ मिलिमीटर
इगतपुरीतील एकूण एकूण पाऊस
६२० क्युसेक
पालखेड धरणातून कादवा नदीतील विसर्ग
चार नद्या
जिल्ह्यात पूर आलेल्या प्रमुख नद्या
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
नाशिकमध्ये पहाटे दोन वाजेपासून सुरू असलेल्या मुसळधार पावसामुळे गोदावरी नदीची जलपातळी झपाट्याने वाढली आहे. पाणी पातळीचे मुख्य मापक असलेल्या दुतोंड्या मारुती मूर्तीच्या गुडघ्यांपर्यंत पूर आले असून जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्यात मुसळधार पावसाने संपूर्ण जनजीवन विस्कळीत झाले आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
जलसंपदा विभाग, पालखेड पाटबंधारे उपविभाग, नाशिक जिल्हा आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा आणि स्थानिक महापालिका प्रशासन या पूरस्थितीवर लक्ष ठेवून आहेत. विभागीय अभियंत्यांच्या वरिष्ठ पातळीवरील बैठकीत पालखेड धरणातून पाण्याचा विसर्ग करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
तात्कालिक परिणाम
मुसळधार पावसामुळे नाशिक शहरातील सखल भागात पाणी साचले आहे. कादवा आणि गोदावरी नदीकाठच्या नागरी वस्त्यांमध्ये सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला असून नदीपात्रात नागरिकांना जाण्यास बंदी घालण्यात आली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
पालखेड पाटबंधारे उपविभागाच्या सहायक कार्यकारी अभियंत्यांनी अधिकृत पत्रक काढून नदीकाठच्या नागरिकांना पशुधन आणि शेतीचे मोटारपंप सुरक्षितस्थळी हलवण्याचे आदेश दिले आहेत. महसूल आणि आपत्कालीन पथके पूरप्रवण क्षेत्रात तैनात करण्यात आली आहेत.
धरण क्षेत्रातील पाणीसाठा आणि विसर्ग प्रक्रिया
नाशिक जिल्ह्यातील घाट माथ्यावर आणि धरण पाणलोट क्षेत्रात पावसाची संततधार सुरू आहे. पालखेड धरण पूर्ण भरत आल्याने जलसंपदा विभागाने पाण्याचा विसर्ग सुरू केला आहे.
- पालखेड धरणातून कादवा नदीमध्ये बुधवारी सकाळी नऊ वाजता ६२० क्युसेक वेगाने विसर्ग सुरू करण्यात आला.
- धरण क्षेत्रात पाण्याची आवक पाहून आगामी काळात टप्प्याटप्प्याने विसर्ग वाढवण्याचा निर्णय प्रशासनाने घेतला आहे.
इगतपुरी तालुक्यातील अतिवृष्टी आणि नद्यांची पूरस्थिती
नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्यात मुसळधार पावसाने धुमाकूळ घातला आहे. सोमवारी रात्रीपासून सुरू झालेल्या या पावसाने चोवीस तासांत तब्बल दोनशे मिलिमीटर इतकी विक्रमी नोंद केली आहे. या मुसळधार कोसळधारेमुळे तालुक्यातील कोरड्या पडलेल्या नद्यांना अचानक पूर आला आहे. दारणा, वाकी आणि भाम या प्रमुख नद्या दुथडी भरून वाहत असून नजीकच्या परिसरातील जनजीवन पूर्णपणे कोलमडले आहे. या जोरदार पावसामुळे तालुक्यातील भावली आणि भाम धरणाच्या पाणीसाठ्यात अत्यंत झपाट्याने वाढ होत आहे. हवामान विभागाने पुढील काळात नाशिक, धुळे, नंदुरबार आणि घाट परिसरात ताशी चाळीस ते पन्नास किलोमीटर वेगाने सोसाट्याचा वारा वाहण्याची शक्यता वर्तवली आहे. गंगापूर धरणातून अद्याप थेट विसर्ग सुरू केला नसला तरी शहरातील नाल्यांचे पाणी गोदावरीत आल्याने रामकुंडावरील पूरस्थिती गंभीर बनली आहे.
“पालखेड धरण पाणलोट क्षेत्रात पावसाची संततधार सुरू आहे. कादवा नदीकाठच्या नागरिकांनी नदीप्रवाहात उतरू नये आणि आपली जनावरे सुरक्षित ठिकाणी हलवावीत.
— सहायक कार्यकारी अभियंता, पालखेड पाटबंधारे उपविभाग.- इगतपुरी तालुक्यात यंदाच्या हंगामात आतापर्यंत एकूण ७२९ मिलिमीटर पावसाची नोंद झाली आहे.
- गेल्या वर्षी दोन जुलै रोजी झालेला २४० मिलिमीटर पावसाचा विक्रम यंदा अद्याप अबाधित आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| गोदावरी जलपातळी | दुतोंड्या मारुतीच्या गुडघ्यांपर्यंत | नोंदवले |
| पालखेड विसर्ग वेळ | सकाळी नऊ वाजता | कार्यरत |
| इगतपुरी एकूण पाऊस | ७२९ मिलिमीटर | नोंदवले |
| हवामान इशारा | ताशी ४०-५० किमी वेगाने वारे | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
नाशिकमधील गोदावरी नदीच्या पूरस्थितीची पार्श्वभूमी काय?
नाशिक शहरातील रामकुंड परिसर आणि गोदावरी नदीला दरवर्षी मान्सूनमध्ये पुराचा वेढा बसतो. नदीपात्रात असलेली दुतोंड्या मारुतीची मूर्ती ही नाशिकमधील पुराचे मुख्य मापक मानली जाते. पावसाळ्यात जेव्हा या मूर्तीच्या छातीपर्यंत किंवा पूर्ण मूर्ती पाण्याखाली जाते तेव्हा शहरात पूर आल्याचे घोषित केले जाते. त्र्यंबकेश्वर आणि इगतपुरी या घाट माथ्यावरील भागात मुसळधार पाऊस झाल्यास गंगापूर आणि दारणा धरणातून गोदावरीत लाखो क्युसेक पाणी सोडले जाते. यामुळे गोदावरी काठच्या जुन्या नाशिक परिसरातील घरांमध्ये आणि बाजारपेठेत पाणी शिरते. यंदा जुलैच्या पहिल्याच आठवड्यात नद्या दुथडी भरून वाहू लागल्याने प्रशासनाने पूर नियंत्रण कक्ष कार्यान्वित केला असून पुढील चोवीस तास अत्यंत सतर्कतेचे राहतील.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन जिल्हाधिकारी कार्यालयाने महसूल आणि आपत्ती व्यवस्थापन पथके नदीकाठावर तैनात केली आहेत. पोलिसांनी रामकुंड आणि गोदावरी घाटाकडे जाणाऱ्या रस्त्यांवर तात्पुरते बॅरिकेड्स लावून नागरिकांच्या सुरक्षेसाठी चोवीस तास गस्त सुरू केली आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर सखल भागातील दुकानांचे नुकसान होण्याची भीती निर्माण झाली आहे. गोदावरी काठच्या सराफा बाजार आणि भांडी बाजार परिसरातील व्यावसायिकांनी आपला माल सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यास सुरुवात केली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम झाला असून शहरातील वाहतूक संथ गतीने सुरू आहे. सखल भागातील नागरी वस्त्यांमध्ये पाणी साचल्याने नागरिकांना सुरक्षित स्थळांचा आश्रय घ्यावा लागत आहे.
बाधित शेतकरी आणि नदीकाठचे रहिवासी
नदीकाठचे शेतकरी आणि रहिवासी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून शेतातील मोटारपंप आणि पशुधन सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यासाठी त्यांची धावपळ सुरू आहे. महसूल विभागाने पिकांच्या नुकसानीचे प्राथमिक अंदाज घेण्यास सुरुवात केली आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
नाशिक शहर आणि जिल्ह्यात झालेली मुसळधार पावसाची सुरुवात धरणांमधील पाणीसाठा वाढवण्यासाठी अत्यंत आशादायक आहे. धरण क्षेत्रात पाण्याचा येवा वाढल्याने पालखेड धरणातून तातडीने विसर्ग करावा लागला आहे. गोदावरी नदीची पाणी पातळी वाढल्याने प्रशासनाने दाखवलेली तत्परता कौतुकास्पद आहे. शहरांमधील सखल भागात पाणी साचणे हे नागरी ड्रेनेज यंत्रणेच्या अपयशाचे लक्षण आहे. केवळ धरणांच्या विसर्गावर अवलंबून न राहता शहरातील नाल्यांची स्वच्छता पावसाळ्यापूर्वी पूर्ण करणे गरजेचे होते. हवामान विभागाने दिलेला वेगवान वाऱ्याचा इशारा पाहता प्रशासनाने वीज पुरवठा आणि झाडे पडण्याच्या दुर्घटना रोखण्यासाठी अधिक सतर्क राहण्याची गरज आहे. नागरी सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य देणे हेच सध्या मुख्य उद्दिष्ट असावे.