बातम्या

महाराष्ट्राचा प्रेरणादायी ‘विद्यार्थी दिन’ आणि सातारा शाळेचा ऐतिहासिक वारसा

प्रत्येक व्यक्तीच्या आयुष्यात शाळा आणि शिक्षण हे त्याचे भविष्य घडवणारे सर्वात मोठे साधन असते. महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक व सामाजिक इतिहासात ७ नोव्हेंबर हा दिवस एका मोठ्या परिवर्तनाची साक्ष देतो. १९०० च्या याच दिवशी, आधुनिक भारताचे शिल्पकार व भारतीय राज्यघटनेचे मुख्य आर्किटेक्ट डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी सातारा येथील गव्हर्नमेंट हायस्कूलमध्ये पहिल्या इंग्रजी वर्गात प्रवेश घेतला. दलित, शोषित आणि वंचितांच्या उद्धारासाठी ज्ञानाचे महत्त्व किती असीम आहे, हे बाबासाहेबांच्या संपूर्ण जीवनचरित्रातून स्पष्ट होते. याच ऐतिहासिक घटनेची महती लक्षात घेऊन महाराष्ट्र शासनाने २७ ऑक्टोबर २०१७ रोजी अधिकृतपणे ७ नोव्हेंबर हा दिवस ‘विद्यार्थी दिन’ म्हणून घोषित केला.

या दिवसाचे महत्त्व केवळ एका शालेय प्रवेशापुरते मर्यादित नसून, ते तळागाळातील विद्यार्थ्यांपर्यंत शिक्षणाचा दीप पोहोचवणाऱ्या संघर्षाचे प्रतीक आहे. शाळेच्या जुन्या दस्तऐवजांमध्ये ‘भिवा रामजी आंबेडकर’ अशी बालपणीची नोंद आणि त्यांची स्वाक्षरी आजही भावी पिढीला स्वावलंबन आणि शिक्षणाच्या मार्गावर चालण्याची प्रेरणा देते. आजच्या दिवशी राज्यातील शाळा-महाविद्यालयांमध्ये विविध स्पर्धा व उपक्रमांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांमध्ये ज्ञानाची ज्योत तेवत ठेवली जाते. हा दिवस प्रत्येक विद्यार्थ्याला जाणीव करून देतो की, जगात कोणतीही ताकद माणसाला प्रगती करण्यापासून रोखू शकत नाही, जर त्याच्या हातात शिक्षणाचे प्रभावी शस्त्र असेल.

मराठा साम्राज्याच्या रक्षक: महाराणी ताराबाई भोसले (स्मृती: ६ नोव्हेंबर १७६१)
६ नोव्हेंबर १७६१ रोजी मराठा साम्राज्याच्या इतिहासातील अत्यंत वज्रमुठीच्या आणि करारी राज्यकर्त्या महाराणी ताराबाई भोसले यांचे निधन झाले. छत्रपती राजाराम महाराजांच्या अकाली निधनानंतर मुघल बादशाह औरंगजेब संपूर्ण महाराष्ट्र जिंकण्याच्या इराद्याने दख्खनमध्ये तळ ठोकून होता.

अशा अत्यंत बिकट आणि आणीबाणीच्या प्रसंगी महाराणी ताराबाईंनी केवळ ४ वर्षांच्या शिवाजी (दुसरे) यांना छत्रपतींच्या गादीवर बसवून मराठा साम्राज्याची सूत्रे स्वतःच्या हाती घेतली. त्यांनी अत्यंत हुशारीने सरदारांना एकत्र बांधून ठेवले, गनिमी काव्याचा प्रभावी वापर केला आणि मुघलांच्या गोटात फितुरी माजवली.

औरंगजेबाला आयुष्याच्या शेवटापर्यंत महाराष्ट्राची माती जिंकता आली नाही, यात ताराबाईंच्या कुशल नेतृत्वाचा मोठा वाटा होता. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्थापन केलेले स्वराज्य नष्ट होण्यापासून वाचवणाऱ्या महाराणी ताराबाई मराठा इतिहासातील अमर पर्व मानल्या जातात.