स्वतंत्र बातमी

दुसऱ्या महायुद्धानंतर अनेक दशके उलटून गेली असली तरी युरोपातील बेल्जियम आणि नेदरलँड्स या देशांमध्ये एक अत्यंत भावनिक आणि प्रेरणादायी परंपरा आजही निष्ठेने जिवंत ठेवली आहे. या दोन्ही देशांमधील स्थानिक कुटुंबे युद्धात आपले प्राण गमावलेल्या अमेरिकन सैनिकांच्या कबरींची जबाबदारी स्वतःहून स्वीकारतात आणि त्यांची निगा राखतात. विशेष म्हणजे, ही कुटुंबे त्या सैनिकांचे रक्ताचे नातेवाईक नसून, केवळ त्यांच्या बलिदानाबद्दल वाटणाऱ्या कृतज्ञतेच्या भावनेतून ही निस्वार्थी सेवा करत आहेत. ते नियमितपणे कबरींची स्वच्छता करतात, त्यावर ताजी फुले अर्पण करतात आणि त्या सैनिकांची नावे तसेच त्यांच्या स्मृती विस्मरणात जाणार नाहीत याची काळजी घेतात.

ही आगळीवेगळी परंपरा महायुद्ध संपल्यानंतर लगेचच सुरू झाली होती. त्या भीषण काळात स्थानिक नागरिकांनी स्वयंस्फूर्तीने एकत्र येत अमेरिकन सैनिकांच्या कबरींची काळजी घेण्यास सुरुवात केली. कालांतराने ही केवळ एका व्यक्तीची भावना न राहता, ती एक संघटित आणि पिढ्यान्‌पिढ्या चालणारी कौटुंबिक परंपरा बनली आहे. अनेक कुटुंबांमधील तरुण पिढी आजही त्यांच्या पूर्वजांनी अनेक वर्षांपूर्वी स्वीकारलेल्या या कबरींची जबाबदारी तितक्याच आदराने पुढे नेण्याचे काम करत आहे.

नेदरलँड्समधील मारग्रातेन येथे असलेली अमेरिकन युद्ध स्मशानभूमी ही या परंपरेचे सर्वात ठळक उदाहरण आहे. सुमारे पासष्ट पूर्णांक पाच एकर क्षेत्रावर पसरलेल्या या स्मशानभूमीत सुमारे आठ हजार दोनशे अठ्ठ्याऐंशी सैनिकांच्या कबरी आहेत, तर सुमारे एक हजार सातशे बावीस बेपत्ता सैनिकांची नावे स्मारक भिंतीवर कोरलेली आहेत. येथे प्रत्येक कबर स्थानिक कुटुंबाने दत्तक घेतलेली आहे. या कुटुंबांकडून वर्षभर त्या कबरींची निगा राखली जाते. काही कुटुंबांनी त्या सैनिकांच्या नातेवाईकांशी संपर्क साधून संबंध प्रस्थापित केले आहेत, ज्यामुळे दोन भिन्न देशांतील लोकांमध्ये एक अनोखा मानवी दुवा निर्माण झाला आहे.

त्याचप्रमाणे बेल्जियममधील  हेन्री-शापेल येथेही अमेरिकन युद्ध स्मशानभूमी आहे. जर्मनीच्या सीमेच्या जवळ असलेल्या या ठिकाणी सुमारे सत्तावन्न एकर क्षेत्रावर पसरलेल्या या स्मशानभूमीत सुमारे सात हजार नऊशे ब्याण्णव सैनिकांच्या कबरी आहेत, तर सुमारे चारशे पन्नास बेपत्ता सैनिकांची नावे येथे नोंदवलेली आहेत. येथील स्थानिक नागरिकही मोठ्या आदराने या कबरींची देखभाल करतात आणि स्मरणदिनांना विशेष कार्यक्रम आयोजित करून त्या वीरांना श्रद्धांजली अर्पण करतात.

युद्धातील बलिदानामुळे निर्माण झालेली ही भावनिक बांधिलकी आजही जगासमोर मानवतेचे एक उत्तम उदाहरण म्हणून टिकून आहे. दोन देशांमधील हे ऋणानुबंध या परंपरेमुळे अधिकच घट्ट झाले आहेत. ही परंपरा केवळ ऐतिहासिक नोंदींपुरती मर्यादित न राहता, ती आता बेल्जियम आणि नेदरलँड्सच्या सांस्कृतिक आणि नैतिक मूल्यांचे एक महत्त्वाचे प्रतीक बनली आहे.

बेल्जियम आणि नेदरलँड्समधील ही अनोखी परंपरा युद्धानंतरच्या मानवी कृतज्ञतेचे आणि जागतिक एकात्मतेचे एक जिवंत उदाहरण आहे. परकीय सैनिकांनी दिलेल्या सर्वोच्च बलिदानाची आठवण या स्थानिक कुटुंबांनी एखाद्या मौल्यवान वारशाप्रमाणे जपली आहे. त्या सैनिकांच्या स्मृती कधीही पुसल्या जाणार नाहीत, याची खात्री ही कुटुंबे आपल्या कृतीतून जगाला पटवून देत आहेत. ही परंपरा खऱ्या अर्थाने सीमांच्या पलीकडील शुद्ध मानवता आणि वीर सैनिकांच्या सन्मानाचे एक वैश्विक प्रतीक म्हणून ओळखली जाते.