सह्याद्री मराठी वाहिनी

Author: सह्याद्री मराठी वृत्त

  • मुलांमधील नैराश्य पळवा

    मुलांमधील नैराश्य पळवा

    सध्या झपाट्याने बदलणारी जीवनशैली लोकांना अनेक समस्यांना बळी पाडत आहे. वाढत्या कामाचा ताण आणि इतर समस्यांमुळे केवळ शारीरिकच नाही तर मानसिक समस्याही लोकांना सतावत आहेत. नैराश्य ही अशीच यापैकी एक समस्या आहे. यामुळे आजकाल बरेचजण प्रभावित झाले आहेत. लहान मुलेही या दिवसांत नैराश्याची बळी ठरत आहेत. गेल्या काही काळापासून मुलांमध्ये नैराश्याची प्रकरणे झपाट्याने वाढत आहेत. वेळीच नियंत्रण न केल्यास ही समस्या गंभीर बनू शकते.

    थकवा, स्वभाव, झोपेशी संबंधित समस्या, नकारात्मक विचार असणे, नेहमीपेक्षा जास्त किंवा कमी खाणे, अशा गोष्टींमुळे मुलांमध्ये नैराश्य येते. पूर्वी लोक संयुक्त कुटुंबात राहत. आता लोक विभक्त कुटुंबात राहतात. संयुक्त कुटुंबात अनेकदा आई-वडिलांशिवाय मुलांना आजी-आजोबा, काका-काकू, मावशी यांचे प्रेम मिळायचे. तथापि, विभक्त कुटुंबात फक्त आई-वडील आणि मुले राहतात. जे बहुतेक कामासाठी दूर असतात. अशा स्थितीत एकटेपणामुळे मुले नैराश्यग्रस्त होऊ शकतात. पालक अनेकदा आपल्या मुलांना ती चुका करतात, किंवा बरोबर किंवा चूक सांगतात म्हणून त्यांना फटकारतात. अशा परिस्थितीत कधी-कधी पालकांचे हे वागणे मुलांच्या हृदयाला काट्यासारखे टोचते. त्यामुळे त्यांच्या कमकुवत मनाला खूप दुखापत होते. यामुळे ही मुले हळूहळू नैराश्याकडे जातात..

    पूर्वी संयुक्त कुटुंबात राहताना मुलांना त्यांच्या भावना व्यक्त करण्यासाठी अनेक पर्याय उपलब्ध असतात. मुले त्यांचे विचार त्यांच्या पालकांसोबत तसेच आजी-आजोबा, काका-काकू इत्यादींना सांगायची. मात्र, आजकाल विभक्त कुटुंबामुळे मुले खूप एकाकी झाली आहेत. आई-वडीलही बहुतेक कामामुळे दूर राहतात. त्यामुळे मुले त्यांच्या भावना कोणाकडेही व्यक्त करू शकत नाहीत. जुन्या काळात, मुले सहसा घराबाहेर मित्रांसोबत खेळण्यात आपला मोकळा वेळ घालवत असत. याउलट सध्या बहुतांश पालक आपल्या मुलांना घराबाहेर पाठवणे टाळतात. अशा स्थितीत मुले स्वतःचे मनोरंजन करण्यासाठी दिवसभर वेगवेगळे प्रयोग करतात. त्यामुळे त्यांना नैराश्य येऊ लागते. मुलांमध्ये नैराश्य येण्याची काही प्रमुख कारणे असू शकतात. पालकांनी आपल्या मुलांचे त्यापासून संरक्षण करणे गरजेचे आहे.

  • टॅनिंगची समस्या

    टॅनिंगची समस्या

    सूर्यप्रकाशामुळे होणारे टॅनिंग शरीरावर कुठेही चांगले दिसत नाही. ते दूर करण्यासाठी अनेक उपायांचा अवलंब केला जातो. अगदी पार्लरमध्ये जाऊन ‘मॅनिक्युअर’ आणि ‘पेडीक्युअर’ करून घेतले जाते. टॅनिंग सगळ्यांनाच होत असते, पण काहींना कमी तर काहींना जास्त होते. गोरे आणि सुंदर पाय टॅन झाले तर ते चंद्रावरील डागांसारखे होतील. या टॅनिंगच्या समस्येपासून सुटका मिळविण्यासाठी कोरफड जेलमध्ये थोडे बदामाचे तेल मिसळून नंतर ते पायाला लावावे. तासाभरानंतर पाण्याने धुवावे.

    हळद पावडरमध्ये टोमॅटोचा लगदा आणि थोडे दूध मिसळावे. नंतर ते आपल्या पायावर लावावे. पाय कोरडे झाल्यानंतर ते पाण्याने धुवावेत. याचा चांगला लाभ होतो. या समस्येवर संत्र्याची सालसुद्धा लाभदायक आहे. या सालीमध्ये दही मिसळून ते पायाला चांगले लावावे. पायाला लावल्यावर ते चांगले वाळू द्यावे. सुकल्यानंतर पाण्याने धुवावे.

    बदाम तेलामध्ये मध आणि लिंबाचा रस चांगले मिसळून घ्यावे. नंतर हे मिश्रण आपल्या पायाला लावावे. एक तासानंतर पाण्याने धुवावेत. कच्च्या दुधात तांदळाचे पीठ छान मिसळून घ्यावे. या मिश्रणाने पाय घासून घ्यावेत. नंतर कोमट पाण्याने धुवावेत. पायावर खूपच टॅनिंग होत असेल तर धुण्याच्या सोडा पावडरमध्ये दही चांगले मिसळून ते पायाला लावावे. अर्ध्या तासानंतर मसाज करून नंतर कोमट पाण्याने धुवावेत. हे उपाय लाभदायक आहेत. तरीही तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन नंतरच उपाय अवलंबणे कधीही चांगले.

  • कैरी आरोग्यासाठी लाभदायक

    कैरी आरोग्यासाठी लाभदायक

    उन्हाळा म्हणजे आंबा खाण्याचा ऋतू आहे. कच्चे आंबे अर्थात कैरी तर सर्वांनाच प्रिय असते. कैरीवर तिखट आणि काळे मीठ लावून खाणे या कल्पनेनेच आजही तोंडाला पाणी सुटते. ही कैरी आरोग्यासाठीही खूप फायदेशीर आहे. म्हणूनच आंब्याला ‘फळांचा राजा’ म्हटले जाते. यामध्ये ‘क’ जीवनसत्व, ‘ए’ जीवनसत्व, फायबर आणि इतर अनेक पोषक घटक मुबलक प्रमाणात आढळतात. हे शारीरिक आरोग्यासाठी खूप महत्वाचे आहे. कैरी खाल्यामुळे पचनशक्ती वाढते. आतडे निरोगी राहण्यास मदत होते, एवढेच नाही, तर उन्हाळ्यात कैरीचे सेवन करणे आरोग्यासाठी खूप फायदेशीर असते.

    कैरीचे पन्हे, कैरी, पुदिना आणि कोथिंबीरीची चटणी असे अनेक प्रकार बनवून आपण सेवन करू शकता. उन्हाळ्यात शरीरातून जास्त घाम येतो. कमी पाणी प्यायल्याने डिहायड्रेशनची समस्या उद्भवू शकते. अशा परिस्थितीत कच्च्या कैरीपासून बनविलेले कैरीचे पन्हे शरीराला जलसंपृक्त ठेवण्यास मदत करते. कच्च्या आंब्यामध्ये उष्माघात आणि डिहायड्रेशनपासून संरक्षण करणारे गुणधर्म असल्यामुळे ते उन्हाळ्यासाठी अतिशय फायदेशीर पेय मानले जाते.

    हे शरीरातील सोडियमसारख्या इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता दूर करण्यास मदत करते, ज्यामुळे कोलेस्ट्रॉल कमी होण्याबरोबरच ते रक्तदाब नियंत्रित ठेवण्यास देखील मदत करते. यामुळे स्ट्रोक आणि हृदयविकाराचा झटका टाळण्यास मदत होते, कैरीचे सेवन केल्याने वजन कमी होते. यामुळे गॅस्ट्रो-इंटेस्टाइनल विकार कमी होण्यास मदत होते. चरबीचे शोषण वाढते, हानिकारक सूक्ष्मजंतू नष्ट होण्यास मदत होते. त्यामुळे कैरीचे सेवन यकृत आणि आतड्यांसंबंधी समस्या कमी करण्यासाठी उपयुक्त आहे.

  • घड्याळ निर्मिती

    घड्याळ निर्मिती

    घड्याळ निर्मिती उद्योगाने उच्च दर्जाच्या उत्पादनांनी जग जिंकले आहे. हा उद्योग प्रामुख्याने लक्झरी विभागात चालतो. गुणवत्तेच्या बाबतीत स्वित्झर्लंड हा क्लासिक घड्याळांचा जगातील सर्वात मोठा निर्यातदार आहे. इसवी सन पूर्व दोनशे पन्नास पासून कालमापनाचे पुरावे आढळतात. भारतात ‘घटिकापात्र’ अनेक शतकांपासून वापरात होते. त्यात त्रुटी होत्या. जसे ते पाण्यात ठेवावे लागत असे. घड्याळाचा शोध लावण्यासाठी लंबकांच्या आवर्तनांना ठराविकच वेळ लागतो, हा शोध लावला. लंबकाच्या या गुणाचा उपयोग घड्याळाचे नियमन करण्यासाठी केला गेला. यामुळे अचूक वेळ दाखवणारी लंबकाची घड्याळे प्रचारात आली. घड्याळे वेगवेगळ्या प्रकारची असतात. जगभरात घड्याळ उत्पादन करणाऱ्या अनेक कंपन्या कार्यरत आहे.

    मनगटी घड्याळे निर्मिती उद्योग हा रसायने आणि फार्मास्युटिकल्स उद्योग आणि यंत्रसामग्री क्षेत्राच्या मागे होता. दरवर्षी निर्यात होणाऱ्या सोळा दशलक्ष मनगटी घड्याळांपैकी निम्मी घड्याळे आशिया आणि उरलेली अर्धी घड्याळे युरोप आणि अमेरिकेत जातात. बहुतेक घड्याळे अमेरिका आणि चीनला विकली जातात. घड्याळे निर्यातीमध्ये सर्वात मोठा वाटा उचलतात. स्वित्झर्लंड हा घड्याळांचा जगातील सर्वात मोठा निर्यातदार आहे. त्याने हाँगकाँग आणि चीनपेक्षाही लक्षणीय कामगिरी केली आहे. हा घड्याळ उद्योग लाखो लोकांना रोजगार देतो. विक्रीतून अब्जावधींचे उत्पन्न मिळवतो.

    घड्याळ बनवण्याचा उद्योगाचे मूळ पाहिल्यास ते इसवी सन सोळाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत पोहोचते. जिनिव्हामध्ये जेव्हा जीन कॅल्विनने दागिने घालण्यास मनाई केली, तेव्हा या प्रदेशात काम करणाऱ्या सोनार आणि ज्वेलर्सनी त्यांचे लक्ष आणि कौशल्य घड्याळनिर्मितीकडे वळवले. घड्याळ निर्मात्यांनी जागतिक घड्याळ निर्मिती उद्योगावर वर्चस्व गाजवण्यास सुरुवात केली. पहिले मनगटी घड्याळ सन 1926 मध्ये तयार केले गेले. त्यानंतर क्वार्ट्ज आणि वॉटरप्रूफ घड्याळे यासारखी तांत्रिकदृष्ट्या प्रगत घड्याळे आली. सन 1970 आणि सन 1980 च्या दशकात बॅटरीवरील मनगटी घड्याळांचा उदय झाला. कठोर स्पर्धेमुळे मनगटी घड्याळनिर्मिती उद्योग काहीसा संकटात सापडला होता; मात्र, प्रगत तंत्रज्ञानामुळे आजही घड्याळनिर्मिती उद्योग चांगला जम बसवून आहे.

  • सुगंधित मेणबत्त्या

    सुगंधित मेणबत्त्या

    मेणबत्ती बनवणारे व्यवसाय मेणापासून मेणबत्त्या तयार करण्यात माहिर आहेत. मेणबत्त्या वेगवेगळ्या कारणांसाठी वापरल्या जातात, ज्यात घराची सजावट, जेवण, स्व-काळजी उपचार आणि धार्मिक कार्ये यांचा समावेश होतो. मेणबत्ती बनवणे सर्जनशील लोकांसाठी योग्य आहे कारण त्यात विविध रंग, आकार, सुगंध आणि डिझाइनसह प्रयोग करणे समाविष्ट आहे. सुगंधित मेणबत्त्या, डिनर मेणबत्त्या, व्होटिव्ह मेणबत्त्या, सोया मेणबत्त्या आणि स्तंभ मेणबत्त्या यासारख्या वेगवेगळ्या मेणबत्त्या तुम्ही बनवू शकता. तुम्ही तुमच्या मेणबत्त्या सोशल मीडिया, वॉक-इन स्टोअर आणि ऑनलाइन मार्केटप्लेस यांसारख्या विविध माध्यमांद्वारे विकू शकता.

    सर्वाधिक विकल्या जाणाऱ्या मेणबत्त्यांपैकी एक म्हणजे सुगंधित मेणबत्त्या, ज्या तुम्ही मेण, सुगंधी तेल आणि विक्सपासून बनवू शकता. ग्राहकांना इतरत्र सापडणार नाहीत अशा अद्वितीय आणि सानुकूलित सुगंधित मेणबत्त्या विकून तुम्ही स्वतःला इतरांपेक्षा वेगळे करू शकता. मेणबत्ती बनवण्याचा आणखी एक फायदा असा आहे की तुम्ही छोट्या प्रमाणावर सुरुवात करून घरबसल्या तयार करू शकता.

  • स्ट्रॉबेरी शेती

    स्ट्रॉबेरी शेती

    लालचुटुक आंबटगोड स्ट्रॉबेरी पाहून कुणाच्या तोंडाला पाणी सुटणार नाही ! महाराष्ट्रातील लोकप्रिय पर्यटनस्थळ असलेल्या महाबळेश्वरमध्ये स्ट्रॉबेरी हे एक महत्त्वाचे फळ पीक आहे. स्ट्रॉबेरीचे व्यावसायिक उत्पादन देशातील समशीतोष्ण आणि उप-उष्णकटिबंधीय भागात शक्य आहे. भारताचा विचार करता महाराष्ट्र, हरियाणा, पंजाब, पश्चिम बंगाल, हिमाचल प्रदेश, उत्तर प्रदेश, दिल्ली आणि राजस्थानमध्ये स्ट्रॉबेरीची लागवड केली जाते. जम्मूमधील उप-उष्णकटिबंधीय भागात देखील सिंचनाखालील पीक वाढविण्याची क्षमता आहे.

    स्ट्रॉबेरीमध्ये जीवनसत्व ‘सी’ आणि लोह मुबलक प्रमाणात असते. स्ट्रॉबेरीच्या उदा. ‘ओलंपस’, ‘हूड’ आणि ‘शुक्सन’ या काही जाती उच्च चव, लाल रंगाच्या आणि चमकदार असतात. या जाती आइस्क्रीम बनविण्यासाठी योग्य आहेत. मिडवे, मिडलँड, कार्डिनल, हूड, रेडचीफ आणि ब्यूटी यासारख्या इतर जाती प्रक्रियेसाठी चांगल्या आहेत. चँडलर, टियोगा, टोरी, सेल्वा, बेलरुबी, फर्न आणि पाजारो या भारतामध्ये स्ट्रॉबेरीच्या महत्त्वाच्या वाणांची लागवड केली जाते. इतर जातींमध्ये प्रीमियर, रेड कॉस्ट, लोकल जिओलीकोट, दिलपसंद, बंगलोर, फ्लोरिडा नव्वद, कॅट्रेन स्वीट, पुसा अर्ली ड्वार्फ आणि ब्लेकमोर यांचा समावेश आहे.

    स्ट्रॉबेरीमध्ये सहज प्रजनन, लवकर परिपक्वता आणि पाच -नऊ टक्के साखरेसह उच्च उत्पन्न असे फायदे आहेत. ही फळे अत्यंत नाशवंत असल्याने त्याच्या उत्पादनाला चालना देण्यासाठी प्राथमिक बाजारपेठेत उत्पादनाची वाहतूक करण्यासाठी पायाभूत सुविधा विकसित करण्याची गरज आहे. मूल्यवर्धनासाठी प्रमुख उत्पादक राज्यांमध्ये प्रक्रिया सुविधा निर्माण कराव्या लागतील. समशीतोष्ण हवामानात स्ट्रॉबेरी चांगली वाढते. काही वाणांची लागवड उप-उष्णकटिबंधीय हवामानात करता येते. बारा तासांचा प्रकाश आवश्यक असतो. फुल-कळ्या तयार करण्यासाठी कमी आणि मध्यम तापमान महत्वाचे आहे. प्रत्येक जातीची दिवसाची लांबी आणि तापमानाची आवश्यकता वेगळी असते. वालुकामय चिकणमाती लागवडीसाठी आदर्श आहे.

    विषाणूमुक्त वनस्पतींच्या मोठ्या प्रमाणावरील प्रसारासाठी टिश्यू कल्चरचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. डोंगराळ भागात आदर्श काळ सप्टेंबर-ऑक्टोबर आहे. लागवड खूप लवकर केली तर झाडांना जोम मिळत नाही परिणामी फळांची गुणवत्ता आणि उत्पादन कमी होते. डोंगराळ भागात लागवड करण्याचा आदर्श काळ सप्टेंबर-ऑक्टोबर आहे.

  • केशव बालाजी देवस्थान

    केशव बालाजी देवस्थान

    लातुरमधील औसा तालुक्यात केशव बालाजी देवस्थान आहे. आंध्रप्रदेशातील तिरुमलाच्या धर्तीवर हे मंदिर उभारले असून मंदिराला भव्य सभामंडप आहे. वैविध्यपूर्ण बांधकाम आहे. शहराच्या वर्दळीपासून दूर टेकडीवर निसर्गम्य वातावरणात हे मंदिर आहे. वर्षातून दोनवेळा येथे मोठे धार्मिक कार्यक्रम होतात.

    हे मंदिर सर्व दिवस सकाळी 6 वा.पासून रात्री 9 वा.पर्यंत खुले असते. मंदिराला भेट देण्यासाठी ऑक्टोबर ते जानेवारीच्या मध्यापर्यंत कधीही जाणे चांगले. हे मंदिर मानवी वस्तीपासून दूर आहे. पावसाळा तसेच हिवाळ्यात येथे निसर्गरम्यता असते. औसा बसस्थानकावरून खासगी वाहने तसेच मंदिर ट्रस्टचीही खासगी वाहने असतात.

    हे मंदिर लातूर शहरापासून सुमारे वीस किलोमीटर अंतरावर डोंगरांनी वेढलेले आहे. येथे गेल्यास या गावात एक प्राचीन किल्ला आपण पाहू शकता. सुमारे तीनशे वर्षे जुने असणारे वीरनाथ महाराजांचे मंदिर येथे आहे. येथेच भगवान गणेश, भगवान शिव, भगवान विठ्ठल आणि देवी रुक्मिणी यांचीही मंदिरे आहेत. दर शुक्रवारी येथे महाप्रसाद असतो.

  • बेताळभाटी किनारा

    बेताळभाटी किनारा

    बेताळभाटी किनारा हा कोलवा आणि माजोर्डा या किनाऱ्यादरम्यान आहे. पर्यटकांमध्ये हा ‘सनसेट बीच’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. येथे सूर्यास्ताची चित्तथरारक दृश्ये दिसतात. बेताळभाटी किनाऱ्याला भेट देण्यामागचे दुसरे कारण म्हणजे येथे डॉल्फिन पहायला मिळतात. येथे गेल्यावर स्थानिक मच्छिमारांना सुंदर डॉल्फिन स्पॉटिंगसाठी घेऊन जाण्याची विनंती केल्यास ते तुम्हाला दाखवू शकतात. या किनाऱ्यावर अनेक नारळाची झाडे आहेत.

    आपण येथे डॉल्फिन स्पॉटिंग पाहू शकता. येथून मच्छिमारांचे निरीक्षण करु शकतात. तुमच्या छायाचित्रे टिपण्याचा आनंद घेऊ शकता. सूर्यास्ताच्या दृश्यांचा आनंद घेऊ शकतात. समुद्रकिनाऱ्यावरील शॅकवर अस्सल गोव्याच्या खाद्यपदार्थाचा आस्वाद घेऊ शकतात. नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी हा बेतालभाटी किनाऱ्याला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ आहे. हे हवामान आनंददायी आणि उत्तम वेळ घालविण्यासाठी योग्य आहे.

    बेतालभाटी किनाऱ्यावर जाण्यासाठी तुम्ही गोव्याची राजधानी असलेल्या पणजी येथून टॅक्सी भाड्याने घेऊ शकता. ज्यासाठी तुम्हाला ४० मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ लागणार नाही. तुम्ही गोवा आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून थेट कॅब भाड्याने घेऊन देखील पोहोचू शकता, ज्यासाठी तुम्हाला सुमारे 35 मिनिटे लागतील.

  • बिष्टा किल्ला

    बिष्टा किल्ला

    नाशिक जिल्ह्यातील बागलाण भागात बिष्टा, कर्हा , दुंधा, अजमेरसारखे किल्ले आहेत. सटाणा तालुक्यातील दुंधेश्वर डोंगररांगेवर हे किल्ले आहेत. या किल्ल्याचा वापर चौकीचा किल्ला म्हणून जात होता. ‘बिष्टा’ किल्ला ‘बिजोट्याचा किल्ला’ या नावानेही ओळखला जातो. हा किल्ला ‘कोटबेल’ गावापासून जवळ आहे.

    ‘कोडबेल’ हे गाव ‘बिष्टा’ किल्ल्याच्या पायथ्याशी असणारे गाव आहे. या गावातील बस स्थानकाच्या चौकातून बिष्टा किल्ल्याकडे जाण्याचा मार्ग आहे. येथून कच्चा रस्ता चालू होतो. या रस्त्यावर डाव्या बाजूला सागाची झाडे आहेत. पुढे चालत जाताना अधुनमधून विरळ घरे, ओढा मिळतो. नदीच्या पात्रात बांधलेले धरण आहे. धरणाच्या भिंतीवरुन पलीकडे चालत गेल्यावर बिष्टा किल्ल्यासमोरचा डोंगर मिळतो. तो चढून गेल्यावर बिष्टा किल्ल्याच्या पायथ्यापाशी आपण पोहोचतो. बिष्टा किल्ला दक्षिणोत्तर पसरलेला आहे .

    या किल्याष्वर पाण्याचे टाक आणि गुहा आहेत. हा गडमाथा लांबवर पसरलेला असून माथ्यावर सहा उद्ध्वस्त वास्तू दिसतात. ते पाहून परत टाक्यांपाशी आल्यावर गडफ़ेरी पूर्ण होते. गडमाथ्यावरुन कऱ्हा किल्ला, फ़ोपीरा डोंगर आणि अजमेरा किल्ला दिसतात. ‘कोडबेल’ गावातून किल्ला पाहून परत येण्यास चार ते पाच तास लागतात. किल्ल्याच्या पायथ्यापर्यंत पोहोचण्यास एक ते दीड तास, किल्ला चढण्यास अर्धा ते पाऊण तास आणि किल्ला पाहण्यास अर्धा तास लागतो.

  • कपिलधार धबधबा

    कपिलधार धबधबा

    बीड जिल्ह्यातील काही पर्यटनस्थळांपैकी श्री क्षेत्र कपिलधार हे एक मनोहर ठिकाण आहे. बीड शहराच्या दक्षिणेला १९ किमी. अंतरावर मांजरसुभा हे गाव आहे. बीड, अहमदनगर उस्मानाबाद व अंबेजोगाईस जाणारे रस्ते याठिकाणी एकत्र येतात. येथे टेकड्यांच्या परिसरात ‘कपिलधार’ नावाचा धबधबा आहे.


    कपिलधार येथे मन्मथस्वामी यांची संजीवन समाधी आहे. पावसाळ्यात येथील बरेच नदीनाले ओसंडून वाहू लागतात. निसर्गाच्या सौंदर्यात भर टाकणारे धबधबे देखील खळखळून वाहतात. कपिलधार धबधबा उंचावरून कोसळत असल्याने येथे पर्यटकांची मोठी गर्दी असते. कपिलधार धबधबा हा धुळे-सोलापूर राज्य महामार्गालगत आहे.

  • समुद्रातील द्वारका पाहण्याची सुवर्णसंधी

    गुजरात सरकार समुद्रात बुडालेले द्वारका शहर पर्यटकांना दाखविणार आहे. यामुळे समुद्राच्या तळाशी तीनशे फूट खालवर असलेल्या श्रीकृष्णाच्या द्वारकेचे भाविकांना दर्शन घेता येणार आहे. देशात प्रथमच अशा प्रकारचे धार्मिक पर्यटन होणार आहे. भारतीय पुरातत्व विभागाने पाच हजार वर्षांपूर्वी समुद्रात बुडालेली श्रीकृष्णाची द्वारका नगरी शोधून काढली आहे. पाणबुडीच्या माध्यमातून ही सफर घडविली जाणार आहे. श्री कृष्ण जन्माष्टमी किंवा दिवाळीपर्यंत द्वारका दर्शन सेवा सुरू करण्याचा गुजरात सरकार प्रयत्न करीत आहे.

    गुजरात सरकाराने द्वारका दर्शनासाठी अरबी समुद्रात ‘प्रवासी पाणबुडी’ सेवा सुरू करण्याची घोषणा केली आहे. या पर्यटनासाठी भारत सरकारची कंपनी माझगाव डॉक शिपयार्डसोबत गुजरात सरकारने करार केला. जानेवारीतील व्हायब्रंट संमेलनात याबाबती अधिकृत घोषणा केली जाणार आहे. राज्य पर्यटन विभागाचे प्रमुख सचिव हारित शुक्ला यांनी याबाबतची माहिती दिली.

  • भुवया व पापण्यांचे सौंदर्य

    भुवया व पापण्यांचे सौंदर्य

    सुंदर डोळे चेहऱ्याच्या सौंदर्यात भर घालतात. भुवया आणि पापण्या हलक्या किंवा अगदी बारीक असतील तर आपल्या डोळ्यांचे सौंदर्य कमी होणे स्वाभाविक आहे. ‘थ्रेडिंग’ आणि ‘प्लकिंग’मुळे काही महिलांच्या भुवया आणि पापण्यांवरील केस कमी होतात, किंवा काही महिलांचे केस कमी होतात. मुळातच कमी केस असल्यास ते पेन्सिलने गडद केले जातात. कधी-कधी ते अनैसर्गिक दिसते. चेहऱ्याचे सौंदर्य वाढण्याऐवजी ते खराब होते. भुवया काळ्या आणि घट्ट करण्यासाठी काही घरगुती उपाय करणेही फायदेशीर असते. कांद्यामध्ये असलेले सल्फर केसांना नैसर्गिकरित्या पोषण देते. भुवया लांब, काळ्या आणि जाड बनवते. म्हणून, कांद्याचा रस कापसात शोषून घेऊन भुवयांवर हलकेच लावावा. या उपायाने दोन आठवड्यांत फरक जाणवतो.


    कोरफडीचा द्रवही यासाठी चांगला असतो. हा द्रवही कापसाने भुवया आणि पापण्यांवर लावावा. तो जवळपास तासभर राहू द्यावा. नंतर सामान्य पाण्याने धुवावा. यामुळे पापण्या आणि भुवया लवकर काळ्या आणि जाड होतील. कापसानेच पापण्या आणि भुवयांवर कच्चे दूध हलक्या हाताने चोळावे. पंधरा -वीस मिनिटांनी कोमट पाण्याने धुवावे. तसेच ग्रीन टीमध्ये असलेले अँटी-ऑक्सिडंट पापण्या आणि भुवयांना पुरेसे पोषण देऊन वाढण्यास मदत करते.
    रात्री मेथीदाणे भिजवून सकाळी बारीक करून घ्या. त्याचे वाटण बनवून आपल्या भुवया आणि पापण्यांवर लावावे. त्यानंतर पंधरा मिनिटांनी कोमट पाण्याने धुवावे. या उपायांचे फायदे काही दिवसात दिसतील. आपल्या ब्युटीशिअनचा सल्ला घेऊन केल्यास चांगले !

  • मॅग्नेशियम समृध्द अन्नपदार्थ

    मॅग्नेशियम समृध्द अन्नपदार्थ

    मॅग्नेशियमने समृध्द अन्न आपल्या शरीरासाठी पोषक आहे. मॅग्नेशियमची कमतरता व्यक्तीला लवकर वृद्धत्वाकडे घेऊन जाते. प्रथिने, कॅल्शियम, लोह, मॅग्नेशियम शरीराच्या विकासासाठी, शरीरास शक्ती मिळण्यासाठी आणि हाडे मजबूत करण्यासाठी देखील आवश्यक आहे. त्यामुळे त्यांची कमतरता लवकरात लवकर पूर्ण करणे आपल्या आरोग्यासाठी खूप महत्वाचे आहे. ही कमतरता आपण संपूर्ण धान्य, शेंगा, बिया, काजू आणि हिरव्या पालेभाज्यांसह भरून काढू शकतो.


    पालेभाज्यांमध्ये भरपूर मॅग्नेशियम असते. यापैकी पालक हा मॅग्नेशियमचा चांगला स्रोत आहे. याच्या सेवनाने आपण मॅग्नेशियमच्या कमतरतेवर मात करू शकतो. पालक कोशिंबीरीत वापरुन कच्चा किंवा भाजी म्हणून शिजवून खाऊ शकता. काजू आणि बदाम हे मॅग्नेशियमसाठी चांगले पर्याय आहेत. बदाम रात्रभर भिजवून सकाळी खाणे खूप चांगले आहे. दररोज मूठभर काजू खाल्ल्याने केवळ मॅग्नेशियमच नाही तर कॅल्शियम, प्रथिने, जीवनसत्त्वे आणि फायबरची कमतरता देखील पूर्ण होते.


    तीळ, सूर्यफूल आणि भोपळ्याच्या बिया देखील मॅग्नेशियमचे चांगले स्रोत आहेत. हे कोशिंबीर किंवा कोणत्याही अन्नात मिसळून वापरता येतात. अक्रोड, चेरी आणि टोमॅटो सॅलडमध्ये मुबलक प्रमाणात मॅग्नेशियम असते, त्यामुळे त्याचे सेवन आपल्यासाठी फायदेशीर आहे. ज्वारीच्या पिठात मीठ मिसळून रोट्या बनवितात, त्यात मॅग्नेशियम भरपूर असते. याशिवाय, त्यात ग्लूटेन नसल्यामुळे ते मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी देखील फायदेशीर ठरतात. राजमा हा एक पंजाबी पदार्थ आहे, ज्यामध्ये मॅग्नेशियम भरपूर आहे. राजमा खाऊन मॅग्नेशियमची कमतरता पूर्ण करता येते.

  • पिठाचे स्वादिष्ट लाडू

    पिठाचे स्वादिष्ट लाडू

    साहित्य : गव्हाचे पीठ – एक कप, देशी तूप – एक कप, पिठीसाखर – कप, सुका मेवा – अर्धा कप, वेलची पावडर अर्धा लहान चमचा.

    कृती : पिठाची पिन्नी बनविण्यासाठी प्रथम एका कढईत देशी तूप टाकावे. मध्यम आचेवर गरम करावे. आता त्यात पीठ घालावे. आणि सतत ढवळत रहावे. पिठाचा रंग सोनेरी झाला आणि छान वास येऊ लागला म्हणजे ते खरपूस भाजल्याचे समजावे. पीठ थंड झाल्यावर त्यात पिठीसाखर घालावी. यानंतर त्यामध्ये सुका मेवा घालून छान मिसळावे. हाताला थोडे तूप लावून लाडू बांधायला सुरुवात करावी. स्वादिष्ट पिठाचे लाडू तयार आहेत.

  • सकारात्मकता महत्वाची

    सकारात्मकता महत्वाची

    नकारात्मकतेने भरलेल्या वातावरणात स्वत:ला शांत आणि सकारात्मक ठेवणे फार कठीण आहे. अशा वातावरणात जास्त वेळ राहिल्याने मानसिक आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे त्यावर उपाय शोधणे महत्त्वाचे आहे.
    सकारात्मक वातावरणात आपण अधिक आनंदी आणि अधिक उत्साही राहू शकता. नकारात्मकतेपासून दूर राहण्यासाठी वेळ काढून अशा गोष्टी कराव्यात, ज्यामुळे आनंद मिळतो, आपले मन ताजेतवाने होते आणि आराम मिळतो. मग ते वाचन असो, गिटार वाजवणे असो किंवा मोठ्या आवाजात गाण्यांवर नृत्य करणे असो. मनाला तणावमुक्त ठेवणे, त्याचे महत्त्व समजून घेणे खूप गरजेचे आहे.

    जेव्हा तुम्हाला नकारात्मक वाटेल, तेव्हा अशा लोकांशी बोला ज्यांच्याशी बोलणे तुम्हाला चांगले वाटते, तुम्हाला प्रेरणा मिळते. ही पद्धत देखील खूप उपयुक्त आहे. यामध्ये तुमचा मित्र, नातेवाईक किंवा कुटुंबातील सदस्य देखील असू शकतो. अनेकवेळा लोक त्यांचे सुख-दु:ख फक्त मित्रांसोबत व्यक्त करण्यावर विश्वास ठेवतात, परंतु अशा वातावरणातून बाहेर पडण्यासाठी तुमचे पालकही तुम्हाला मदत करू शकतात.

    याचा अर्थ, जर पालक तुमच्या रागाचे आणि दुःखाचे कारण बनले तर तुमच्यातही काहीतरी कमतरता आहे हे मान्य करा. यासाठी स्वत:ला मानसिकदृष्ट्या मजबूत करा. यासाठी ध्यान तुम्हाला खूप मदत करू शकते. प्रत्येक वेळी कोणाचा तरी सहवास घेण्याची गरज नाही, त्याऐवजी थोडा वेळ एकांतात घालवावा. याचेही फायदे आहेत. एकटे असताना तुम्हाला त्रास देणाऱ्या गोष्टींचा विचार करा, आणि त्यापासून दूर कसे रहायचे याचे नियोजन करा.

  • हवाई सेविका बनायचे आहे

    हवाई सेविका बनायचे आहे

    हवाई सेविका’ विषयी मुलींना फार कुतूहल असते. त्यांचे दिसणे, बोलणे, राहणीमान अशा अनेक गोष्टी शिकण्यासारख्या असतात. त्यामुळे ‘हवाई सेविका ‘ बनणे हे हजारो मुलींचे स्वप्न असते. ‘हवाई सेविका ‘ ही केवळ करिअरच्या दृष्टीनेच नव्हे तर पगाराच्या दृष्टीनेही उत्तम नोकरी आहे. ‘हवाई सेविका ‘ ची मागणीही वाढत आहे. ‘हवाई सेविका ‘ होण्यासाठी कोणती पात्रता आवश्यक आहे? त्यांना किती पगार मिळतो? याचा सर्व तपशील जाणून घेऊया.

    सर्वप्रथम ‘हवाई सेविका’ प्रशिक्षण केंद्रामधून प्रशिक्षण घेणे आवश्यक आहे. यासाठी अर्ज करणाऱ्या उमेदवाराची उंची किमान ५ फूट २ इंच असावी. उमेदवार शारीरिकदृष्ट्या तंदुरुस्त असणे महत्त्वाचे आहे. उमेदवाराचे वय सतरा ते सव्वीस वर्षांदरम्यान असावे. अर्जाच्या वेळी अविवाहित उमेदवारांना प्राधान्य दिले जाते. ‘एअरलाइन्स’ तर्फे या पदाच्या भरतीसाठी जाहिरात काढण्यात येते. लेखी चाचणी, गटचर्चा आणि वैयक्तिक मुलाखतीच्या आधारे उमेदवारांची निवड केली जाते.

    ‘हवाई सेविका ‘ होण्यासाठी तुम्ही यासंबंधीत प्रशिक्षण घेऊ शकता. त्यासाठी पदवी, पदविका अभ्यासक्रम उपलब्ध आहेत. बारावीनंतर हे अभ्यासक्रम करता येतात. प्रमाणपत्र आणि पदविका अभ्यासक्रमाचा कालावधी सहा महिने ते एक वर्षाचा असू शकतो. पदवी अभ्यासक्रम तीन ते चार वर्षांचा असतो. नवीन ‘हवाई सेविके’ ला सुरुवातीला सरासरी चार ते पाच लाख रुपये वार्षिक पगार मिळतो. जसजसा अनुभव वाढत जातो, तसतसा तो तेरा ते पंधरा लाखांपर्यंत पोहोचतो.

    प्रवाशांना अभिवादन करणे, त्यांना जागेवर बसण्यासाठी मार्गदर्शन करणे, उड्डाणादरम्यान प्रवाशांच्या प्रश्नांची उत्तरे देणे, प्रवाशांना अन्न आणि पाणी पुरविणे, अहवाल तयार करणे, आवश्यक असल्यास प्रवाशांना वैद्यकीय सेवा पुरविणे,
    प्रवाशांना सुरक्षिततेच्या प्रक्रियेबद्दल सूचना देणे ही कामे ‘हवाई सेविके’ स करावी लागतात.

  • रामदास स्वामी मंदिर

    रामदास स्वामी मंदिर

    जालना जिल्ह्यातील घनसावंगी तालुक्‍यात जांबसमर्थ येथे संत रामदास स्‍वामी यांचा जन्‍म झाला. रामदास स्वामींचे गाव पाहण्यासाठी भाविकांची पाऊले आपोआप इकडे वळतात. या गावात रामदास स्वामींचे मंदिर आहे.

    रामदास स्वामींच्या घरात राम मंदिर आहे. येथे दररोज भाविक मोठ्या संख्येने हजर असतात. शिवाय दरवर्षी रामनवमीस यात्रा भरते. रामदास स्वामींच्या स्मरणार्थ येथे समर्थ मंदिर बांधण्यात आले आहे.

    एक संस्था या मंदिराचे व्‍यवस्‍थापन करते. सन 1943 साली या मंदिराची स्थापना करण्यात आली. येथे लांबून येणाऱ्या भाविकांसाठी संस्‍थेमार्फत राहण्‍याची सुविधा उपलब्‍ध करून देण्‍यात आली आहे. ही निवासी इमारत देवी अहिल्‍याबाई होळकर यांनी दिलेल्‍या देणगीमधून बांधण्‍यात आली आहे.

    या मंदिरांमध्ये भाविकांची नेहमी गर्दी असते. येथे जाण्यासाठी विमान प्रवास करू इच्छिणाऱ्यांसाठी सर्वात जवळचे विमानतळ औरंगाबाद हे आहे. जालनापासुन येथे जाण्यासाठी नियमित बस असतात. रेल्वेने प्रवास करीत असल्यास परतुर हे रेल्वे स्थानक जवळ आहे.

  • डोना पॉला समुद्रकिनारा

    डोना पॉला समुद्रकिनारा

    पणजीपासून फक्त 7 किमी अंतरावर ‘डोना पॉला’ समुद्रकिनारा आहे. ‘झुआरी’ आणि ‘मांडवी’ नद्यांचा मिलनबिंदू म्हणजे हा समुद्रकिनारा आहे. पर्यटकांना शांत क्षण घालवण्यासाठी हा किनारा अप्रतिम आहे. येथील चमकणारी वाळू, हिरवेगार पाम वृक्ष यामुळे येथील दृश्य मनमोहक असते. हा समुद्रकिनारा ‘लव्हर्स पॅराडाईज’ नावाने देखील लोकप्रिय आहे. या नावाशी अनेक दंतकथा जोडल्या गेल्या आहेत. एक लोकप्रिय आख्यायिका अशी आहे की डोना पॉला डी मेंझेस भारताच्या व्हाईसरॉयपैकी एकाची मुलगी होती. तिचे स्थानिक मच्छिमाराशी प्रेम नव्हते. लग्न करण्याची परवानगी नसल्याने तिने समुद्रात उडी मारली होती. इतरही अनेक दंतकथा आहेत.

    गोव्याच्या राज्यपालांचे अधिकृत निवासस्थान असलेले काबो राजभवन हे लोकप्रिय आकर्षणांपैकी एक आहे. ‘नॅशनल ओशनोग्राफी इन्स्टिट्यूट’ हे आणखी एक पाहण्यासारखे ठिकाण आहे. सागरी जीवशास्त्र संग्रहालय आणि वर्गीकरण संदर्भ केंद्र ही प्रमुख आकर्षणे आहेत.
    पोहण्याबरोबरच इतर अनेक जल क्रिया देखील येथे आहेत. या बीचवर कायकिंग, मोटरबोट राइडिंग, विंडसर्फिंग, पॅरा सेलिंग, वॉटर-स्कीइंग, टोबोगन स्की-बिस्किट, यॉटिंग, स्किबॉब, स्पोर्ट्स फिशिंग, स्नॉर्कलिंग आणि हार्पून फिशिंग या जलक्रीडा येथे चालतात.

  • मनोहर-मनसंतोष गड

    मनोहर-मनसंतोष गड

    सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात ‘मनोहर-मनसंतोष गड’ हा एक सुंदर किल्ला आहे. सह्याद्रीच्या घाटमाथ्यावरून कोकणात उतरण्यासाठी जे चार घाट आहेत, त्या सर्व घाटांवर किल्ले आहेत. यातील आंबोली घाटात मनोहर-मनसंतोष हा एक बलदंड किल्ला आहे.

    या गडावर जाण्यासाठी सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पेठशिवापूर आणि शिरशिंगेजवळून रस्ता आहे. यातील पेठशिवापुरास जाण्यासाठी सावंतवाडीहुन मुक्कामास जाणाऱ्या एस.टी. ची सोय आहे. या गाडीने रात्रीच गावात जाता येते. सकाळी गड चढता येतो. दुसरा रस्ता सावंतवाडी-आंबोली रस्त्यावरील शिरशिंगे या गावातून जातो. येथे पोहोचताच मनोहर आणि मनसंतोष गडाचे मोहक दर्शन होते. मोठा असणारा मनोहरगड असून लहान असणारा मनसंतोषगड आहे.
    जसेजसे आपण गड चढू लागतो, तसतसे आंबोली खोऱ्यामधील विहंगम दृश्य पहायला मिळते. साधारण तेथून दीड तासाच्या चढाईनंतर मध्येच पेठशिवापुराहून येणारी वाट येऊन मिळते. त्यानंतर अर्ध्या तासाच्या चढाईनंतर आपण किल्ल्याच्या तटबंदीपाशी पोहचतो.

    Manohar-Mansantoshgad

    मनोहरगडावर साधारण पन्नास पायऱ्या चढून गेल्यावर किल्ल्याचा उद्ध्वस्त दरवाजा दिसतो. आत शिरल्यावर एक भक्कम बुरुज दिसतो. इथे तटामध्ये एक गुप्त दरवाजा आहे. डावीकडील वाटेने गेल्यास भलामोठा चौथरा आणि त्यावर बांधलेली इमारत दिसते. या इमारतीच्या जवळ औदुंबराचे एक झाड आहे. या झाडाच्या खाली भैरोबांच्या मूर्ती आहेत. याला लोक ‘गडाचा चाळा’ म्हणतात. येथे स्थानिक युवक आवर्जून एकत्रितपणे फिरायला जातात.

  • पवई तलाव

    पवई तलाव

    पवई हा मुंबईतील एक कृत्रिम तलाव आहे. येथे पूर्वी झोपड्यांचा समूह असलेले पवई गाव अस्तित्वात होते. आता पवई हे नाव शहराचे व तलावाचे नाव दर्शविते. पवई तलाव ‘मिठी’ नदीवरील ‘विहार’ तलावाच्या खाली आहे. बांधकामावेळी तलावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 520 एकर होते.

    ‘इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी-बॉम्बे’ ही संस्था भारतातील विज्ञान आणि तंत्रज्ञानातील प्रमुख संस्थांपैकी एक असून या तलावाच्या पूर्वेस स्थित आहे. आणखी एक प्रसिद्ध असणारी राष्ट्रीय औद्योगिक अभियांत्रिकी संस्था ही देखील या तलावाजवळ आहे. सरोवराच्या परिसरात गृहनिर्माण संकुल आणि आलिशान हॉटेल्स विकसित झाली आहेत. या सरोवराभोवतीची लोकसंख्या गेल्या काही वर्षांत लक्षणीयरीत्या वाढली आहे.
    पवई तलावाच्या पाण्याची गुणवत्ता अनेकवेळा ढासळली आहे. तलावातील पाणी पिण्यास अयोग्य असल्याचे घोषित करण्यात आले आहे. मात्र, हे तलाव पर्यटकांचे आकर्षण आहे.

    ब्रिटिशांनी तलाव बांधण्यापूर्वी, सन 1799 मध्ये आता तलाव असलेली जागा डॉ. स्कॉट यांना वार्षिक भाड्याने दिली होती त्यांच्या मृत्यूनंतर सरकारने ही जागा ताब्यात घेतली. त्यानंतर ती फ्रामाजी कावसजी यांना भाड्याने दिली गेली.

    प्रदूषण, जलकुंभ आणि तण, प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी आणि मोठ्या गाळाच्या साठ्यामुळे पाण्याची खराब गुणवत्ता लक्षात घेऊन हा तलाव ‘वेस्टर्न इंडिया फिशिंग असोसिएशन’ला भाड्याने देण्यात आला. पुढे येथे सन 1936 मध्ये ‘बॉम्बे प्रेसिडेन्सी अँग्लिंग असोसिएशन’ची स्थापना झाली. सन 1955 मध्ये सोसायटी नोंदणी कायदा 1860 अंतर्गत, त्याची नोंदणी ‘महाराष्ट्र राज्य अँग्लिंग असोसिएशन’ म्हणून करण्यात आली. आता तलाव त्यांच्या नियंत्रणाखाली आहे.

  • महाबळेश्वरमधील पंचगंगा मंदिर

    महाबळेश्वरमधील पंचगंगा मंदिर

    महाराष्ट्रातील लोकप्रिय मंदिरांच्या यादीमध्ये महाबळेश्वरमधील पंचगंगा मंदिर हे एक पवित्र स्थळ आहे. थंड हवेच्या ठिकाणावरील हे मंदिर भाविकांसाठी एक छान अनुभूती आहे. येथे पर्यटकांची नेहमीच प्रचंड गर्दी असते. कृष्णा, वेण्णा, कोयना, सावित्री आणि गायत्री या पाच नद्यांच्या संगमावर बांधलेले हे प्राचीन मंदिर फारच सुंदर आहे. या मंदिराचे मुख्य आकर्षण म्हणजे या नद्यांचे पाणी मिसळून गायमुखाच्या मूर्तीतून बाहेर पडते, लोक हे पाणी बाटल्यांमध्ये भरुन घरी नेतात. मुळात हे मंदिर 13 व्या शतकातील आहे. 16व्या आणि 17व्या शतकात त्यात अनेक सुधारणा करण्यात आल्या. तेव्हा छत्रपती शिवाजी महाराज आणि चंद्रराव मोरे यांनी या मंदिराचा जीर्णोद्धार केला.

    या मंदिराबाबत पौराणिक कथा सांगितल्या जातात. हे मंदिर म्हणजे सुंदर स्थापत्यकलेचे वैशिष्ट्य आहे. पंचगंगा मंदिरात या पाच पवित्र नद्यांचे शुद्ध आणि थंड पाणी असलेले दोन संगमरवरी तलाव आहेत.

    दोन्ही तलावांवरील गाईची मूर्ती ‘गायमुख’ म्हणूनही ओळखली जाते, सर्व वयोगटातील लोकांना किमान एकदा तरी पंचगंगा मंदिरात जाण्यास प्रोत्साहित करते. येथे भगवान विष्णूच्या मूर्तीसह पाच लहान सभागृहदेखील आहेत.जी पर्यटकांना आकर्षित करतात.

  • सांस्कृतिक कार्य संचालनालय

    सांस्कृतिक कार्य संचालनालय

    महाराष्ट्रातील पारंपरिक कलेची जोपासना करुन कलेचा विकास करण्यासाठी शासकीय स्तरावर अनेक उपक्रम, योजना, कार्यक्रम राबविले जातात. राज्य स्तरावर या कार्यक्रमांच्या यशस्वितेसाठी सांस्कृतिक कार्य संचालनालय, मुंबई कार्यरत आहे. या संचालनालयामार्फत कला व सांस्कृतिक क्षेत्रात विविध कार्यक्रम राबविले जातात. महाराष्ट्र राज्य निर्मितीवेळी तत्कालीन मुख्यमंत्र्यांनी रंगमंचीय कलांचा विकास करण्याची जबाबदारी शासनाची आहे, या गोष्टीस मान्यता दिली. सन १९७० मध्ये मनोरंजन समितीचे सांस्कृतिक कार्य संचालनालयामध्ये रुपांतर करण्यात आले.सांस्कृतिक कार्य संचालनालयातर्फे शासकीय पातळीवर सांस्कृतिक कार्यासंबंधीच्या योजना, उपक्रम कार्यान्वित करण्यात येतात. राज्यातील संस्कृतीची लोकांना माहिती व्हावी, कलाप्रकारांचा विकास व प्रसार व्हावा, तसेच या क्षेत्रात काम करणाऱ्या संस्थांना प्रोत्साहन मिळावे या हेतूने महोत्सवांचे आयोजन करण्यात येते. संचालनालय राज्यातील वयोवृद्ध, अपंग, आर्थिक स्थैर्य नसलेल्या कलाकारांना आर्थिक मदत प्रदान करते. सांस्कृतिक क्षेत्रात कार्य करीत असलेल्या संस्थांना सहाय्यक अनुदान देते.

    कला क्षेत्रात उल्लेखनीय कार्याबद्दल कला क्षेत्रातील व्यक्तींना राज्य सांस्कृतिक पुरस्कार देऊन गौरविण्यात येते. संगीत व गायन क्षेत्रातील प्रदीर्घ काळ उल्लेखनीय कार्याबद्दल एका ज्येष्ठ कलाकारास ‘गानसम्राज्ञी लता मंगेशकर’ पुरस्कार प्रदान केला जातो. मराठी चित्रपट क्षेत्राच्या उत्कर्षाकरिता दिर्घकाळ आयुष्य वेचलेल्या, तसेच चित्रपटसृष्टीत अभिनय, संगीत, निर्मिती, दिग्दर्शन इत्यादी गुणांनी उल्लेखनीय कामगिरी केलेल्या ज्येष्ठ कलाकारास ‘चित्रपती व्ही. शांताराम जीवनगौरव’ पुरस्कार प्रदान केला जातो. मराठी चित्रपटसृष्टीत विशेष योगदान देणाऱ्या एका कलाकारास ‘चित्रपती व्ही. शांताराम विशेष योगदान’ पुरस्काराने गौरविण्यात येते. मराठी रंगभूमीची प्रदीर्घ सेवा केलेल्या एका ज्येष्ठ नाट्य कलाकारास ‘नटवर्य प्रभाकर पणशीकर रंगभूमी जीवनगौरव’ पुरस्कार प्रदान करण्यात येतो. मराठी संगीत रंगभूमीची प्रदीर्घ सेवा केलेल्या एका ज्येष्ठ नाट्य कलाकारास ‘संगीताचार्य अण्णासाहेब किर्लोस्कर संगीत रंगभूमी जीवनगौरव’ पुरस्काराने गौरविण्यात येते.

    हिंदी चित्रपट क्षेत्राच्या उत्कर्षाकरीता दिर्घकाळ आयुष्य उल्लेखनीय कामगिरी केलेल्या ज्येष्ठ कलाकारास ‘स्व. राज कपूर जीवनगौरव’ पुरस्काराने गौरविण्यात येते. तसेच हिंदी चित्रपटसृष्टीत विशेष योगदान देणाऱ्या एका कलाकारास ‘स्व. राज कपूर विशेष योगदान’ पुरस्काराने गौरविण्यात येते. तमाशा क्षेत्रातील ज्येष्ठ कलाकारास ‘तमाशासम्राज्ञी विठाबाई नारायणगावकर जीवनगौरव’ पुरस्काराने गौरविण्यात येते. संत साहित्यावर लेखन किंवा संतांना अभिप्रेत असलेले मानवतावादी कार्य करणाऱ्या एका लेखकास अथवा मान्यवरास ‘ज्ञानोबा तुकाराम’ पुरस्काराने गौरविण्यात येते. शास्त्रीय गायन व वादन या क्षेत्रात प्रदीर्घ काळ उल्लेखनीय कार्य करणाऱ्या एका कलाकारास ‘भारतरत्न पं. भीमसेन जोशी शास्त्रीय संगीत जीवनगौरव’ पुरस्काराने गौरविण्यात येते. संचालनालयामार्फत राज्याच्या कला-संस्कृतीचे प्रदर्शन करणारा चित्ररथ दरवर्षी राजपथ, नवी दिल्ली येथे पाठविण्यात येतो. राज्य नाट्य महोत्सव, राज्य चित्रपट महोत्सव, संगीत, नृत्य, तमाशा, कीर्तन, भजन, लोककला, शाहिरी आणि दशावतार महोत्सव इत्यादी महोत्सव आयोजित करण्यात येतात. याशिवाय संचालनालय नाट्य, तमाशा, कीर्तन व शाहिरी प्रशिक्षण शिबिरेही आयोजित करते.

  • श्रीवर्धन समुद्रकिनारा

    श्रीवर्धन समुद्रकिनारा

    श्रीवर्धन हे कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील तालुक्याचे ठिकाण असून तीर्थक्षेत्र म्हणून व समुद्रकिनारा लाभलेले निसर्गरम्य पर्यटन स्थळ म्हणून प्रसिद्ध आहे. श्रीवर्धन या नावाविषयी कथा सांगितली जाते. गावातील लक्ष्मीनारायणाच्या मंदिरातील विष्णूच्या हातात एका विशिष्ट क्रमाने पद्म, चक्र, गदा व शंख ही आयुधे आहेत. म्हणूनच या विष्णूला ‘श्रीधर’ म्हटले जाते. त्या ‘श्री’ च्या अस्तित्वामुळे वधर्न (वाढ) झालेले गाव म्हणजे ‘श्रीवर्धन’. या निसर्गरम्य गावाच्या उत्तरेस तांबडीचा डोंगर व पश्र्चिमेकडे समुद्र आहे. तर दक्षिणेस असलेल्या खाडीत हे गाव आखीव-रेखीव असे नटलेले आहे.

    3 किलोमीटर लांब, अतिशय स्वच्छ आणि अतिशय शांत आहे. हे श्रीवर्धनचे मुख्य आकर्षण आहे. समुद्रकिनाऱ्याभोवतीचा परिसर फिरायला खूप उत्साही वाटते. तेथील वातावरण देखील शांत आहे. या परिसरात फिरत असताना अधूनमधून येणारी लाट तुमचे पाय धुवून टाकेल. येथील सूर्यास्त विशेषतः आकर्षक आहे. याठिकाणी डुबकी मारणारा सूर्य, सोनेरी येणाऱ्या लाटा आणि अधूनमधून लाटा ओलांडणारी बोट हे पाहण्यासारखे आहे.

    श्रीवर्धनमधला एक वीकेंड तुम्हाला खूप खास बनवता येईल कारण इथे पुणे आणि मुंबई जवळील तीन उत्तम किनारे आहेत – श्रीवर्धन, हरिहरेश्वर, दिवेआगर एक मागे एक इतर एकमेकांपासून सुमारे 15 किमी अंतरावर आहेत.

  • विकटगड किल्ला

    विकटगड किल्ला

    नेरळ रेल्वे स्टेशनपासून साधारण 13 किमी अंतरावर विकटगड किल्ला आहे. अतिशय जुना गड असून पावसाळ्यात हायकिंग करण्यासाठी इथे नेहमी लोक येतात. 2100 फूटावर असणारा हा गड नेहमीच सुंदर दिसतो. यालादेखील ऐतिहासिक ओळख असून इथे स्वामी समर्थांचे निवासस्थान होते आणि स्वामी समर्थ इथे ध्यानधारणा करायचे असं म्हटलं जातं. विकटगडचा आकार हा गणपतीबाप्पाप्रमाणे असून हायकिंगसाठी मोठे आकर्षणाचे ठिकाण आहे. माथेरानच्या डोंगराच्या कुशीमध्ये विकटगड असून हा गड सर करायला साधारण 2 तास लागतात. तर उतरण्यासाठी 1 तास लागतो. तुम्ही उतरून डायरेक्ट माथेरानच्या रेल्वे ट्रॅकमधून चालत येऊ शकता.

    किल्ला चढताना वाटेत लागणारा धबधबा हे एक मोठे आकर्षण आहे. किल्ल्यावरील गुहेसमोरून पावसाळ्यात सुंदर देखावा दिसतो. या गडावर कोणत्याही ऋतूत जाता येते. पनवेलच्या ईशान्येला मुंबई-पुणे मार्गावरील नेरळपासून पश्चिमेला तीन-चार किलोमीटर अंतरावर हा किल्ला आहे. हा किल्ला चढताना लागणारे जंगल घनदाट आहे. पेबच्या किल्ल्याचे विकटगड असे देखील नाव आहे.

  • लिंगमळा धबधबा

    लिंगमळा धबधबा

    गर्द झाडी, दाट धुकं आणि मस्त बरसणारा रिमझिम पाऊस या वातावरणाचा अनुभव घेत आपण सारं काही विसरुन जातो. पावसाळी पर्यटनाचा मुख्य भाग म्हणजे महाबळेश्वरचा प्रसिद्ध लिंगमळा धबधबा आणि लिंगमळा डोह. या काळात लिंगमळा धबधबा परिसराला भेट देणं ही पर्यटकांसाठी खास पर्वणीच असते. मुख्य लिंगमळा धबधबा, त्याच्या सुरुवातीला डोह, घनदाट डोह, घनदाट वृक्षराजीमधून जंगल भ्रमंतीचा येत असलेला सुखद अनुभव आणि सभोवतालच्या निसर्ग सौंदर्याची भुरळ या हंगामात या धबधबा परिसराला भेट देणा-या पर्यटकांना होतेच. मुसळधार पावसामुळे ६०० फूट उंचीवरुन वेण्णा नदीत कोसळणारा लिंगमळा धबधबा महाबळेश्वर – वाई रस्त्यालगत लिंगमळा धबधबा पर्यटकांचं खास आकर्षण आहे पण सहजासहजी त्याचं दर्शन होत नाही.

    दोन किलोमीटर पायपीट केली की धबधब्याचं असं नयनरम्य दृष्य नजरेस पडत. निसर्गाचं वरदान असलेला लिंगमळा धबधबा तीन टप्प्यात कोसळतो. असा तीन टप्प्यात कोसळणारा हा देशातला पहिलाच धबधबा आहे. पहिला टप्पा अडीचशे फूट, दुसरा टप्पा दोनशे फूट, तर तिसरा टप्पा दीडशे फूटाचा आहे. या प्रवासानंतर हा फेसाळणारा धबधबा वेण्णा आणि कृष्णा नदीत सामावतो.