सह्याद्री मराठी वाहिनी

Category: आरोग्य

आरोग्यविषयक बातम्या, घरगुती उपाय, आजारांची लक्षणे, निरोगी जीवनशैली, तज्ज्ञांचा आरोग्य सल्ला, रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्याचे उपाय.

  • ॲड्रेनलिन संप्रेरक – निसर्गदत्त अमोघ शस्त्र  

    ॲड्रेनलिन संप्रेरक – निसर्गदत्त अमोघ शस्त्र  

    आपल्या शरीराच्या आत एक अत्यंत जागृत, धाडसी आणि चपळ रक्षक दडलेला असतो, ज्याचे नाव आहे—’ॲड्रेनालिन’. रोजचे आयुष्य जेव्हा संथ आणि साध्या गतीने चाललेले असते, तेव्हा हा रक्षक अगदी शांत बसून असतो. मात्र, अचानक समोर एखादा मोठा धोका आला, पाठीमागे एखादा हिंस्त्र प्राणी लागला, किंवा एखाद्या उंच पाळण्यात बसल्यावर पोटात भीतीचा मोठा गोळा आला, की हा रक्षक एका सेकंदात जागा होतो. अधिवृक्क ग्रंथीच्या बंदिस्त दारातून बाहेर पडून तो थेट रक्ताच्या प्रवाहात उडी घेतो आणि संपूर्ण शरीराला एका अदृश्य युद्धासाठी तयार करतो.

    अधिवृक्क ग्रंथी (ॲड्रेनल ग्रंथी) आपल्या शरीरात उदर पोकळीत दोन्ही मूत्रपिंडांच्या म्हणजेच किडनीच्या अगदी वरच्या बाजूला टोपीसारख्या बसलेल्या असतात. या ग्रंथीमधून हे संप्रेरक आपल्या रक्तात स्त्रवतं.

    त्याचा रक्तातील प्रवेश म्हणजेच मानवी शरीरातील एका थरारक महानाट्याची सुरुवात असते. तो शरीरात धावून येताच हृदयाचे ठोके प्रचंड वेगाने वाढू लागतात, जणू छातीच्या आत युद्धनौकेवरील ढोल वाजायला लागतात. फुफ्फुसांचे वायू मार्ग तातडीने रुंदावतात जेणेकरून शरीराला जास्तीत जास्त ऑक्सिजनचा पुरवठा व्हावा. याच वेळी डोळ्यांच्या बाहुल्या मोठ्या होतात, जेणेकरून समोरील संकटाचा अंदाज घेऊन स्वसंरक्षणाचा मार्ग स्पष्ट दिसावा.

    या विशिष्ट क्षणी शरीरातील मरगळ आणि जुना थकवा कुठल्या कुठे पळून जातो. मेंदूला धोक्याची पूर्वकल्पना देऊन हा रक्षक हाता-पायांच्या स्नायूंमध्ये एक अद्भूत, अफाट आणि अविश्वसनीय शक्तीचा संचार करतो. जो माणूस एरवी साधी भिंत ओलांडू शकत नाही, तो संकटाच्या वेळी याच शक्तीच्या जोरावर उंच कुंपणही एका उडीत पार करतो. ही किमया केवळ आणि केवळ या एका संप्रेरकामुळेच शक्य होते.

    ॲड्रेनालिन म्हणजे निसर्गाने मानवाला दिलेले ‘लढा किंवा पळा’ चे एक अमोघ अस्त्र आहे. हा केवळ शरीरातील एक रासायनिक स्राव नाही, तर संकटसमयी सामान्य माणसालाही काही काळासाठी ‘सुपरमॅन’ बनवणारा निसर्गाचा जादूचा डोस आहे. जेव्हा समोर ठाकलेले संकट टळते आणि मन शांत होते, तेव्हा हा रक्षकही हळूहळू आपला प्रभाव कमी करतो.

    धोका संपल्यानंतर हृदयाचे वाढलेले ठोके पुन्हा संथ होतात आणि संपूर्ण शरीर पुन्हा एकदा नेहमीसारखे विश्रांतीच्या अवस्थेत जाते. आपल्या दैनंदिन जगण्याच्या संघर्षाला, साहसाला आणि थराराला जिवंत ठेवणारी ही मानवी शरीरातील निसर्गाची सर्वात अनोखी आणि सुंदर किमया आहे.

  •  मेंदूतील आनंदाचा झरा – डोपामाईन

     मेंदूतील आनंदाचा झरा – डोपामाईन

    रोज सकाळी उठल्यावर मोबाईलवर एखादं नवीन ‘नोटिफिकेशन’ पाहिल्यावर चेहऱ्यावर जे हसू उमलतं, किंवा आवडीचं काम पूर्ण झाल्यावर जे समाधान मिळतं, त्यामागे शरीरातलं एक अद्भूत रसायन असतं. त्याला म्हणतात ‘डोपामाईन’. आपल्या मेंदूत पाझरणारं हे एक असं न्यूरोट्रांसमीटर (चेतासंवादाचे माध्यम) आहे, ज्याला सोप्या भाषेत ‘आनंदाचा झरा’ किंवा ‘फील गुड हार्मोन’ म्हटलं जातं. हे केवळ आपल्याला आनंदच देत नाही, तर जगण्याची उर्मी आणि प्रेरणाही टिकवून ठेवतं.

    मेंदूच्या ‘रिवॉर्ड सिस्टम’चा डोपामाईन हा मुख्य कणा आहे. जेव्हा आपण एखादं ध्येय गाठतो, तेव्हा मेंदू आपल्याला शाबासकी म्हणून डोपामाईनची छोटीशी भेट देतो. यामुळेच आपल्याला पुन्हा तेच काम करण्याची इच्छा होते. अभ्यास असो, कला असो वा खेळ, कोणतीही गोष्ट शिकण्याची आणि त्यात सातत्य ठेवण्याची जिद्द याच रसायनामुळे निर्माण होते. जेव्हा शरीरात याची पातळी पुरेशी असते, तेव्हा आपण उत्साही, लक्ष केंद्रित करू शकणारे आणि मानसिकदृष्ट्या सक्षम अनुभवतो.

    जेव्हा डोपामाईनची पातळी खालावते, तेव्हा आयुष्यातील रंग उडाल्यासारखे वाटतात. नैराश्य, आळस, कशातही लक्ष न लागणे आणि सतत थकवा जाणवणे ही त्याचीच लक्षणे आहेत.

    हे आनंदाचं रसायन नैसर्गिक आणि योग्य रित्या वाढवणं आपल्याच हातात आहे. त्यासाठी महागड्या औषधांची गरज नसते, तर आपल्या जीवनशैलीत छोटे बदल करावे लागतात. रोज सकाळी केलेली थोडीशी कसरत, धावणं किंवा योगासने मेंदूतील डोपामाईनचा प्रवाह वेगाने वाढवतात. याशिवाय, पुरेशी आणि शांत झोप घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. जेव्हा आपण गाढ झोपतो, तेव्हा मेंदू स्वतःला रीसेट करतो आणि दुसऱ्या दिवशीसाठी डोपामाईनचा साठा तयार ठेवतो.

    आपला आहारही यात मोठी भूमिका बजावतो. प्रथिनांनी समृद्ध असलेला आहार, जसे की बदाम, अंडी, दूध, दही आणि केळी मेंदूमध्ये डोपामाईन तयार करण्यास मदत करतात. त्यासोबतच, रोजच्या जगण्यात छोटी-छोटी ध्येये ठरवणे आणि ती पूर्ण झाल्यावर स्वतःचे कौतुक करणे, यामुळेही हे रसायन योग्य प्रमाणात स्रवत राहते. संगीत ऐकणे किंवा आपल्या आवडीचा छंद जोपासणे हा तर डोपामाईन वाढवण्याचा सर्वात सोपा आणि सुंदर मार्ग आहे. चला तर मग, छोट्या छोट्या गोष्टींत आनंद शोधूया आणि हा अंतर्गत झरा जपूया!

  • डिस्प्रॅक्सिया समजून घेताना

    डिस्प्रॅक्सिया समजून घेताना

    एखादं मूल चालताना वारंवार अडखळतं, शर्टाची बटणं लावताना गोंधळतं, पेन्सिल नीट पकडू शकत नाही किंवा चेंडू पकडण्याचा साधा प्रयत्नही त्याच्यासाठी कठीण ठरतो, तेव्हा अनेकदा त्याला ‘ढ’ किंवा ‘गबाळं’ ठरवलं जातं. पण या अडचणींच्या मागे केवळ निष्काळजीपणा नसतो; कधी कधी त्यामागे ‘डिस्प्रॅक्सिया’ नावाचा मेंदूच्या विकासाशी संबंधित विकार दडलेला असतो. वैद्यकीय भाषेत याला ‘विकसनात्मक समन्वय विकार’ असे म्हटले जाते. या स्थितीत मेंदूला शरीराच्या हालचाली अचूकपणे नियंत्रित करता येत नाहीत. त्यामुळे चालणे, लिहिणे, कपडे घालणे, जिने चढणे किंवा खेळ खेळणे यांसारख्या दैनंदिन कृतीही मुलांसाठी संघर्षमय बनतात.

    हा विकार बुद्धिमत्तेशी संबंधित नसतो, ही बाब विशेष महत्त्वाची आहे. अनेक मुलांची बौद्धिक क्षमता उत्तम असते; परंतु शरीर आणि मेंदू यांच्यातील समन्वय साधण्यात त्यांना अडचणी येतात. काही मुलांना बोलताना शब्द स्पष्ट उच्चारता येत नाहीत, तर काहींना वेळेचे नियोजन, वस्तूंची मांडणी किंवा साध्या हालचालींची मालिका पूर्ण करणे अवघड जाते. बालपणात रांगणे, बसणे किंवा चालायला लागणे यांसारख्या टप्प्यांमध्ये उशीर होणे हे त्याचे सुरुवातीचे संकेत असू शकतात. मोठं होताना अशी मुलं अनेकदा खेळांपासून दूर राहू लागतात, कारण सतत पडणे, चुकणे किंवा इतरांच्या मस्करीचा सामना करावा लागतो. त्यामुळे त्यांच्या आत्मविश्वासावर खोल परिणाम होतो.

    वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, या विकाराचे नेमके कारण अजून स्पष्ट झालेले नाही. मात्र अकाली जन्म, कमी वजनाने जन्म होणे किंवा कुटुंबात अशा प्रकारच्या आजारांचा इतिहास असणे हे काही महत्त्वाचे धोके मानले जातात. काही संशोधनांनुसार मुलांमध्ये हा विकार मुलींपेक्षा अधिक प्रमाणात आढळतो. लंडन येथील क्वीन मेरी विद्यापीठाशी संबंधित संशोधनात मेंदूतील चेतापेशींच्या अपरिपक्व विकासामुळे शरीराच्या हालचालींचे नियोजन बिघडू शकते, असे नमूद करण्यात आले आहे. अनेक वेळा हा विकार अतिचंचलता विकार, स्वमग्नता किंवा वाचनातील अडचण यांसारख्या इतर स्थितींशीही जोडलेला दिसून येतो. त्यामुळे अचूक निदान करणे अत्यंत आवश्यक ठरते.

    डिस्प्रॅक्सियासाठी ठोस औषधोपचार उपलब्ध नसले, तरी योग्य प्रशिक्षण आणि सातत्यपूर्ण मदतीमुळे मुलांच्या जीवनात मोठा बदल घडवता येतो. हालचालींचे छोटे छोटे टप्पे करून त्याचा सराव करवणे, दैनंदिन कामे सोपी करून देणे, विशेष लेखनसाहित्य वापरणे किंवा शरीर समन्वय वाढवणारे खेळ खेळणे याचा मोठा फायदा होतो. कार्योपचार तज्ज्ञ, बालरोगतज्ज्ञ, मानसशास्त्रज्ञ आणि शारीरिक उपचारतज्ज्ञ यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून मुलांना हळूहळू आत्मविश्वास मिळू लागतो. काही संशोधनांमध्ये घोडेस्वारीसारख्या उपचारात्मक उपक्रमांमुळेही मुलांच्या आत्मभानात आणि सामाजिक वर्तनात सुधारणा झाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

    समाजात मात्र या विकाराविषयी जागरूकता अजूनही मर्यादित आहे. अनेक पालक मुलांच्या या अडचणींना हट्ट, आळस किंवा आपल्या कामाकडे दुर्लक्ष असे समजतात. पण प्रत्येक अडखळणाऱ्या पावलामागे संघर्ष दडलेला असू शकतो. अशा मुलांना सतत दोष देण्याऐवजी समजून घेण्याची गरज आहे. त्यांच्या प्रयत्नांची दखल घेतली, त्यांना वेळ दिला आणि आधार दिला, तर तेही आयुष्याच्या शर्यतीत आत्मविश्वासाने पुढे जाऊ शकतात. कारण काही मुलं धावत नाहीत म्हणून ती मागे नसतात; कधी कधी त्यांना फक्त थोडा अधिक हात धरून चालवण्याची गरज असते.

  • आरोग्यदायी आले

    आरोग्यदायी आले

    आले हे भारतीय स्वयंपाकघरातील एक अत्यंत उपयुक्त आणि औषधी गुणधर्म असलेले मसाल्याचे द्रव्य आहे. त्याचा उपयोग केवळ चव वाढवण्यासाठीच नाही, तर आरोग्यदृष्ट्याही फार लाभदायक आहे. आलेमध्ये जिंजेरॉल नावाचे द्रव्य आढळते, जे सूज, वेदना आणि अपचनावर अत्यंत प्रभावी असते.

    गळ्याच्या खवखव, सर्दी-खोकला, थंडी यावर आलेचा काढा रामबाण उपाय मानला जातो. रोज सकाळी कोमट पाण्यात आलेाचा रस आणि लिंबू टाकून घेतल्यास पचनशक्ती सुधारते आणि शरीरातील विषारी घटक बाहेर टाकले जातात. तसेच आले रक्ताभिसरण सुधारण्यात मदत करते आणि हृदयासाठी हितावह ठरते. त्यामुळे आपल्या दैनंदिन आहारात आलेचा योग्य प्रमाणात समावेश केल्यास अनेक आजारांपासून बचाव करता येतो आणि शरीर तंदुरुस्त राहते.

    त्वचेसाठीही आले फायदेशीर आहे, कारण त्यातील अँटीऑक्सिडंट्स त्वचेला निरोगी आणि चमकदार ठेवतात. मात्र आले गरम प्रकृतीचे असल्यामुळे त्याचे प्रमाणित सेवन करणे आवश्यक आहे. अशा प्रकारे आले हे एक बहुगुणी औषधीय द्रव्य असून शरीराच्या एकूण आरोग्यासाठी उपयुक्त आहे.

  • डोळ्यांचे आरोग्य

    डोळ्यांचे आरोग्य

    बदलत्या जीवनशैलीमुळे अनेकांना चष्मा लावावा लागत आहे. पूर्वी ही समस्या फक्त वयोवृद्धांमध्ये होती. आता लहान वयात चष्मा लावण्याची पाळी येते. कॉम्प्युटर स्क्रीनवर काम करणाऱ्या लोकांना या समस्येचा सामना करावा लागतो. जेव्हा तुमचे डोळे कमकुवत होतात तेव्हा तुमच्या डोळ्यातील बाहुल्यांना त्यांचा आकार बदलण्यास त्रास होतो. अशा स्थितीत चष्मा लावणे काहीसे उपयोगी ठरते. या समस्येवर मात करण्यासाठी काही घरगुती उपाय आहेत.

    आवळा डोळ्यांसाठी वरदान आहे. आवळा भरपूर पोषक आणि ‘सी’ जीवनसत्वयुक्त असून आरोग्यास फायदेशीर आहे. आवळ्याचे अनेक प्रकारे सेवन केले जाऊ शकते. आपण कच्चा आवळा, आवळा मुरंबा, आवळा रस, आवळा कँडी यांचे सेवन करू शकता. याशिवाय आवळ्याच्या पाण्यानेही डोळे धुवू शकता.

    अक्रोड तेल शरीरासाठीच नाही तर डोळ्यांसाठीही खूप फायदेशीर आहे. या तेलाने डोळ्यांना मसाज करावे. यामुळे दृष्टी सुधारण्यास मदत होईल. पोषकतत्वांनी युक्त अक्रोड तेलामध्ये काही गुणधर्म आहेत, जे डोळे चांगले ठेवण्यास मदत करते.

    प्राचीन काळापासून तांब्याच्या भांड्यातील पाणी पिणे खूप फायदेशीर मानले जाते. या भांड्यातील पाणी प्यायल्याने त्वचेशी संबंधित समस्या दूर होतात. तांब्यामध्ये काही घटक असतात, जे दृष्टी सुधारण्यास मदत करतात. हे पाणी पिऊन चष्मा काढण्यास मदत होऊ शकते. यासाठी रात्री तांब्याच्या भांड्यात पाणी ठेवावे. सकाळी उठल्यावर भांड्यातील सर्व पाणी प्यावे. पायाच्या तळव्याचे मसाज करावे.

    प्रत्येक समस्येवर मात करण्यासाठी व्यायाम हा एक प्रभावी मार्ग मानला जातो. वेळोवेळी डोळे मिचकावत रहावे. 2-3 तास सतत काम केल्यानंतर काही वेळ डोळे बंद करावेत. पायाचे बोट डोळ्यांच्या मध्यभागी ठेवून त्यावर लक्ष केंद्रित करावे. असे केल्याने दृष्टीची शक्ती वाढते. याशिवाय रात्री झोपण्यापूर्वी पायांच्या तळव्याला मोहरीच्या तेलाने मसाज करावे. यामुळे डोळ्यांवरील ताण दूर होईल. हिरव्या गवतावर चालण्याचासुद्धा डोळ्यांना फायदा होतो. हिरव्या गवतावर सकाळी अनवाणी चालावे. तुमची दृष्टी झपाट्याने सुधारेल. डोळ्यांव्यतिरिक्त मधुमेहाच्या रुग्णांसाठीही हे खूप फायदेशीर ठरू शकते.

  • आरोग्यदायी पनीर

    आरोग्यदायी पनीर

    पनीर आजकाल लोकांच्या जीवनशैलीचा एक महत्त्वाचा भाग बनला आहे. बर्गर, पिझ्झा, सँडविच अशा अनेक लोकप्रिय खाद्यपदार्थांमध्ये याचा वापर केला जातो. आजकाल लोकांना त्याची चव इतकी आवडू लागली आहे की जवळजवळ प्रत्येक पदार्थामध्ये त्याचा वापर केला जातो. चविष्ट असण्यासोबतच हे आरोग्यासाठीही खूप फायदेशीर आहे. याचे अनेक प्रकार बाजारात उपलब्ध आहेत.

    गाय, मेंढी, शेळी आणि इतर प्राण्यांच्या दुधापासून पनीर बनवता येते. हे विविध पोषकतत्वांनी समृद्ध असून अनेक फायदे प्रदान करते. पनीर खाण्याचे काही फायदे आहेत. हे कॅल्शियम, फॅट आणि प्रोटीनचा उत्तम स्रोत आहे. त्यात झिंक, फॉस्फरस आणि रिबोफ्लेविनसोबतच जीवनसत्व ‘ए’ आणि ‘बी12’ देखील मोठ्या प्रमाणात आढळते. यात हृदयाच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर मानले जाते.

    पनीर आणि दुग्धजन्य पदार्थ सामान्यतः आपल्या दातांना पोकळीपासून वाचविण्याचे काम करतात. एका संशोधनानुसार, ज्या मुलांनी सरासरीपेक्षा कमी दुग्धजन्य पदार्थ खाल्ले त्यांच्यात 3 वर्षांनंतर पोकळीमुक्त होण्याची शक्यता असते. यांनी सरासरीपेक्षा जास्त दुग्धजन्य पदार्थांचे सेवन केले होते. पनीर हे कॅल्शियमचा सर्वोत्तम आहारस्रोत आहे. ते हाडे आणि दात मजबूत राखण्यासाठी महत्वाचे आहे.

    पनीर हे उच्च-गुणवत्तेच्या प्रथिनांचा एक चांगला स्त्रोत आहे. हे स्नायूंच्या वाढीसाठी, दुरुस्तीसाठी आणि शरीराच्या एकूण कार्यासाठी आवश्यक आहे. अशा परिस्थितीत, ते शाकाहारी लोकांसाठी प्रथिनांचा एक चांगला स्त्रोत असल्याचे सिद्ध होऊ शकते. जीवनसत्व ‘बी 12’ चे कार्य, डीएनए संश्लेषण आणि लाल रक्तपेशींच्या निर्मितीसाठी आवश्यक आहे. पनीरमध्ये जीवनसत्व ‘बी 12’ मुबलक प्रमाणात आढळते.

    या कारणास्तव, जे लोक शाकाहारी आहाराचे पालन करतात. त्यांच्यासाठी ते जीवनसत्व ‘बी 12’ चा एक चांगला स्रोत असल्याचे सिद्ध होईल. दूध आणि पनीर काही सामान्य कर्करोग, जसे की कोलोरेक्टल आणि मूत्राशय कर्करोग टाळू शकतात. पनीरमध्ये असलेले कॅल्शियम, जीवनसत्व डी आणि लॅक्टिक ॲसिड या कर्करोगांपासून तुमचे संरक्षण करू शकतात.

  • पाठदुखीला दूर पळवा

    पाठदुखीला दूर पळवा

    मान आणि पाठदुखी ही अलिकडची सार्वत्रिक समस्या झाली आहे. पूर्वी साधारण वयाच्या चाळीशीनंतर या समस्येने अनेकजण त्रस्त असत. आजकाल किशोरवयीन मुलांपासूनच या तक्रारी सुरू होतात. हे दुखणे थंडीमुळे असेल, असा अंदाज बांधला जातो. परंतु यामागे हवामानापेक्षाही स्वत:चे चुकीचे वागणे जास्तकरुन कारणीभूत आहे. कामाच्या ठिकाणी कार्यालयांमध्ये एका खुर्चीवर एकाच अवस्थेत बसल्याने मानदुखी आणि पाठदुखी होणे हे सामान्य आहे, परंतु काळजी न घेतल्यास हे दुखणे वाढू शकते. यापासून आराम मिळवण्यासाठी काळजी घेणे आवश्यक आहे.

    कंबर आणि मान दुखण्याचे मुख्य कारण दीर्घकाळ एकाच स्थितीत बसणे हे आहे. अशा परिस्थितीत जास्त वेळ एकाच ठिकाणी न बसण्याचा प्रयत्न करावा. कार्यालयात असाल, तर क्षणभर विश्रांती घेऊन पाय मोकळे करा. एकाच आसनात बसल्याने मणक्यावर जास्त दाब पडतो, त्यामुळे मान आणि कंबरदुखीची समस्या उद्भवते.

    आपण जेव्हा झोपता तेव्हा आपली स्थिती योग्य असावी. केवळ पालथे झोपणे, एकाच दिशेने झोपणे हेदेखील चुकीचे आहे. जर आपणास मानदुखीचा त्रास होत असेल तर तो जाड उशीमुळे देखील असू शकतो. विशेषत: झोपताना डोक्याखाली उंच उशी ठेवणे टाळले पाहिजे. वारंवार पाठदुखीचा त्रास होत असेल, तर त्यापासून आराम मिळवण्यासाठी आपण भुजंगासन करून पाहू शकता. योगामुळे शरीराची लवचिकता वाढण्यास मदत होत असल्याने या आसनांच्या मदतीने आपल्या स्नायूंवर आलेला ताणही दूर करू शकता.

    अति दारूचे सेवन केल्याने हाडे कमजोर होतात. त्यामुळे यापासून दूर राहून किमान ८ तासांची झोप घ्या. यामुळे तुमच्या शरीराला आराम मिळेल. तसेच तुमच्या आहारात जंक फूडचा समावेश नसावा, हेही लक्षात ठेवा. त्याच वेळी, गर्भाशयाच्या समस्या असल्यास नौकासन आणि भुजंगासनाची मदत घेऊ शकता. मान आणि पाठदुखीच्या बाबतीत, आपल्या आहारात जीवनसत्व ‘डी’ आणि कॅल्शियमचा समावेश करावा. दूध, दही, चीज आणि दुग्धजन्य पदार्थांचे सेवन केल्याने शरीरातील कॅल्शियमची कमतरता पूर्ण होते. हाडांच्या वाढीसाठी हे खूप महत्वाचे आहे.

  • थंड पाण्याची आंघोळ

    थंड पाण्याची आंघोळ

    व्यक्तीची दिवसाची सुरुवात आंघोळ करून होते. काहीजण उन्हाळ्यात थंड पाण्याने व हिवाळ्यात गरम पाण्याने आंघोळ करतात; परंतु थंडीतही थंड पाण्याने आंघोळ करणे फायदेशीर असते. थंड पाण्याची आंघोळ मन आणि शरीरासाठी खूप फायदेशीर आहे. आंघोळीसाठी पाणी किती थंड असावे, तर यासाठी बर्फासारख्या पाण्याची गरज नाही. पाणी इतके थंड असावे की शरीर ते सहन करू शकेल. तज्ज्ञांच्या मते, 21 अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी तापमान असलेले पाणी थंड मानले जाते. अशा थंड पाण्याने आपण आंघोळ करू शकता.

    हा उपाय करून पाहिल्यास आपले वजन लवकर कमी होऊ शकते. थंड पाण्याने अंघोळ केल्याने रक्ताभिसरण गतिमान होते. स्नायूंची सूज आणि वेदनांमध्ये हे फायदेशीर मानले जाते. थंड पाणी वेदना कमी करून स्नायूंचे कार्य वाढवण्याचे काम करते. बहुतेक खेळाडू ही पद्धत वापरतात. आपल्या शरीराची क्षमता कोणत्याही प्रमाणात वाढवता येते. थंड पाण्याने आंघोळ केल्याने मेंदूवर ‘इलेक्ट्रोशॉक’ थेरपीसारखा प्रभाव पडतो. यामुळे व्यक्तीला आनंदी आणि चांगले वाटते. तसेच व्यक्तीची स्मरणशक्ती, मानसिक क्षमता वाढण्यास मदत होते.

    शरीरातील चयापचय क्रिया जलद होते, जी शरीरासाठी आवश्यक आहे. एका संशोधनानुसार थंड पाण्याच्या संपर्कात आल्याने चयापचय दर अनेक पटींनी वाढू शकते.
    हिवाळा जवळ आला की थंड पाण्याने आंघोळ केली की शरीराला थंडीची सवय होते. यामुळे थंडीमुळे होणाऱ्या आजारांपासून संरक्षण होते; पण हळूहळू त्याचा अवलंब करावा. थंड पाण्याने आंघोळीचे हे संभाव्य फायदे मिळविण्यासाठी बेफिकीर राहून उपयोग नाही; कारण याचाही विपरीत परिणाम होऊ शकतो. तुमचे पाणी अतिथंड नसावे. आपण आठवड्यातून 2 ते 3 वेळा 5 मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ आंघोळ करू नये. आजारी असाल तर थंड पाण्याची आंघोळ टाळावी. अधिक माहितीसाठी आणि याचा अवलंब करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

  • सुरळीत श्वसनासाठी

    सुरळीत श्वसनासाठी

    श्वास न घेता जगणे निव्वल अशक्य ! यासाठी आपला श्वसनमार्ग, फुफ्फुसे कार्यक्षम असली पाहिजेत. याकरिता काही कृतींचा अवलंब आपण केला पाहिजे. धुम्रपान टाळलेच पाहिजे. धुम्रपानामुळे श्वसनमार्गावर, तसेच फुफ्फुसांवर विपरीत परिणाम होतो. दरवर्षी लाखो लोकांचा धुम्रपानासंबंधित आजारामुळे मृत्यू होतो. त्यामुळे ही गांभीर्याने घेण्यासारखी गोष्ट आहे.

    हात नेहमी स्वच्छ धुतले पाहिजेत. जेवणापूर्वी, जेवणानंतर, शौचास जाऊन आल्यानंतर, बाळाची शी धुतल्यानंतर तसेच कोणतेही काम केल्यावर हात स्वच्छ धुवावेत. मुलांना तशी सवय लावावी. आपले हात साबण आणि पाण्याने धुवावेत. यामुळे कोणतेही विषाणू पोटात जात नाहीत. फुफ्फुसे हा शरीरातील महत्त्वाचा अवयव आहे.

    दररोज व्यायाम, प्राणायाम करावा. व्यायामामुळे रक्ताभिसरण सुधारते. फुफ्फुसातील ऊतींना बळकटी मिळते. हृदय, फुफ्फुसे आणि स्नायू एकत्रितपणे कार्य करण्यास मदत करतात. श्वासोच्छवास सुरळीत चालू राहतो.
    याशिवाय धावणे, पोहणे हेसुद्धा उत्कृष्ट पर्याय आहेत. नियमित वेगवान चालणेदेखील फुफ्फुसासाठी उत्तम आहे. निसर्गाच्या सान्निध्यात वेळ घालवावा. तेथे प्राणवायू मुबलक मिळतो. त्याचा खूप चांगला परिणाम शरीरावर होतो.

  • उन्हाळ्यात ताक हवेच

    उन्हाळ्यात ताक हवेच

    उन्हाळ्यात सतत थंड पदार्थ खाण्यापिण्याला प्राधान्य दिले जाते. लिंबू सरबत, उसाचा रस, नारळपाणी याबरोबरच आणखी एका पेयाला प्राधान्य दिले जाते, ते म्हणजे ताक. सामान्यपणे ताकाचे सेवन केले जाते; कारण ताक पिण्याचे अनेक फायदे आहेत.

    वजन कमी करण्यासाठी ताकात काळे मीठ मिसळून पिण्याने फायदा होतो. उन्हाळ्यात जीरे पूडसोबत ताकाचे सेवन केल्याने पचनक्रिया व्यवस्थित राहते. उच्च रक्तदाब असल्यास ‘गिलोय’ चूर्ण ताकासोबत सेवन केले पाहिजे. ताक पिण्याने स्मरणशक्ती वाढते.

    मळमळणे, उलटी येणे असे लक्षण असल्यास ताकात जायफळ उगाळून पिण्याने फायदा होतो. शरीराचा एखादा भाग जळल्यावर लगेच ताक लावल्याने फायदा होतो. ताकाचे असे अनेक फायदे आहेत त्याचबरोबर ताकापासून ताकाची कढी, चविष्ट लस्सी असे विविध चवदार पदार्थही बनवता येतात.

  • थकवा पळवा

    थकवा पळवा

    सतत थकवा जाणवण्यामागे कोणतेही एक कारण नाही. नैराश्यात असताना थकवा जाणवतो. भूक कमी होते. यामुळे झोपेवरही दुष्परिणाम जाणवतो. ताण ओळखून नैराश्य दूर करण्याचा प्रयत्न केल्यास थकवा दूर होतो. त्यासाठी समुपदेशन आणि जीवनशैलीतील बदल हे विषयदेखील महत्त्वाचे ठरतात.

    ‘बी-१२’ व ‘डी जीवनसत्व’ ची कमतरता हेदेखील थकव्यामागचे एक मोठे कारण आहे. ‘डी’ जीवनसत्वाची कमतरता भरून काढण्यासाठी सूर्यप्रकाशात फिरण्याचा उपाय अवलंबता येतो. ‘बी’ जीवनसत्वासाठी सुका मेवा, अंडी, चिकन तथा पनीरचे सेवन वाढवायला हवे. ‘सालमन’ माशाचे सेवनही यासाठी परिणामकारक आहे. टॉन्सिल्सचा त्रास असेल, निद्रानाशाचा त्रास असेल, सततच्या सर्दीमुळे नाक बंद राहण्याचा त्रास होत असेल तरी थकवा जाणवतो. याकरिता जास्त पाणी प्यावे. अनेकदा लोक जास्त पाणी पिण्यास आळस करतात. कारण, जास्त पाणी प्यायल्याने वारंवार लघवीस होते. पाणी जास्त प्यायल्याने ते तुमच्या शरीरातील ‘टॉक्सिन्स’ देखील काढून टाकत असते.

    पाणी कमी पिणे शरीरासाठी खूप हानिकारक आहे. नेहमी लक्षात ठेवा, पुरेसे पाणी प्यायल्याने शरीर निरोगी आणि सक्रिय राहते.पौष्टिक अन्न जेवा. आपल्या शरीराला निरोगी राहण्यासाठी अन्नाची गरज असते. पण पौष्टिक अन्न खाण्याऐवजी आपण बाजारात मिळणार्‍या खाद्यपदार्थाला प्राधान्य देतो. त्यामुळे आपल्या शरीरात थकवा आणि कमजोरी वाढते. दुसरीकडे, जर हिरव्या पालेभाज्या आणि प्रथिनेयुक्त अन्न खाल्ले तर तुम्ही निरोगी राहाल.


    नियमित व्यायाम करणे खूप गरजेचे आहे. दररोज एक तास व्यायाम केल्याने दिवसभरातील थकवा दूर होईल आणि निरोगी रहाल. पोषण, तंदुरुस्ती आणि एकूणच आरोग्याची काळजी घेणे आवश्यक आहे.
    सोपे व्यायाम करा. हळू चालणे, प्राणायाम आणि ध्यान करा.
    आपल्या शरीराला विश्रांतीची आवश्यकता आहे. पुरेशी विश्रांती घ्या.
    दररोज सकाळी 30 मिनिटे सूर्यप्रकाश घ्या.
    एक खारीक,बेदाणे,दोन बदाम, रात्रभर पाण्यात भिजत ठेवलेले दोन अक्रोड सकाळी खावे.
    जास्त साखर, तेलकट किंवा प्रक्रिया केलेले अन्न खाणे टाळा.
    पौष्टिक खिचडी एक दिवसाआड खावी.
    आठवड्यातून 2-3 वेळा भाज्यांचे सूप प्यावे.
    जिरे-बडीशेपचा चहा दिवसातून दोन वेळा म्हणजे जेवणानंतर एका तासाने प्यावा.
    रात्री लवकर झोपावे. सकाळी लवकर उठावे. सकाळच्या वेळी चालण्यास जावे.

  • उन्हाळ्यात खावेत असे पदार्थ

    उन्हाळ्यात खावेत असे पदार्थ

    उन्हाळ्यात शरीराला उष्णता देणारे पदार्थ खाल्ले तर आपण आजारी पडू शकतो. या हंगामात, अशी फळे आणि भाज्या खाण्याचा सल्ला दिला जातो, ज्यामुळे शरीराला अतिरिक्त थंडावा मिळतो. उष्माघाताचा प्रभाव कमी होतो. उन्हाळ्यात हे पदार्थ खाणे आपल्या शरीरासाठी फायदेशीर असते.

    नारळ पाणी : उन्हाळ्यात पोषकतत्वांनी युक्त नारळ पाणी पिणे खूप फायदेशीर ठरेल. रोज नारळ पाणी प्यायल्याने पोटाशी संबंधित अनेक समस्यांपासून आराम मिळतो. उन्हाळ्यात नारळ पाणी प्यायल्याने शरीर उत्साही राहते.

    संत्रे : संत्र्याचे सेवन केल्याने अनेक प्रकारे फायदा होतो. संत्र्यामध्ये 88 टक्के पाणी, ‘सी’ जीवनसत्व, कॅल्शियम आणि फायबर असते. त्यामुळे उन्हाळ्यात जास्तीत जास्त याचे सेवन करावे.
    लिंबू : उन्हाळ्यात लिंबाचे सेवन करणे फायदेशीर ठरेल. हे उष्णतेपासून वाचविण्याबरोबरच आतून ताजेतवाने ठेवण्यास मदत करते. उन्हाळ्यात बाहेरून घरी आल्यावर नेहमी लिंबूपाण्याचे सेवन करावे.

    हिरव्या भाज्या : काही हिरव्या भाज्या खाल्ल्याने शरीर थंड राहण्यास मदत होते. पालेभाज्यांमध्ये भरपूर पाणी असते. यामुळे पचनक्रिया सुरळीत राहते. पोटाशी संबंधित समस्यांपासून सुटका होते.

    काकडी : याशिवाय उन्हाळ्यात फायबरयुक्त काकडीचे सेवन करणे देखील फायदेशीर ठरेल. त्यात पाण्याचे प्रमाण जास्त आहे. रोजच्या आहारात काकडीचा समावेश नक्की करावा.
    दही आणि लस्सी : दही आणि लस्सी उष्णतेपासून संरक्षण करते. आपण थेट दही खाऊ शकता; किंवा काकडीसोबत कोशिंबीर बनवून खाऊ शकता.

  • बाळाची आंघोळ

    बाळाची आंघोळ

    बाळाची त्वचा नाजूक असल्याने त्याला आंघोळ घालताना आईला फार भीती वाटत असते. काळजी करू नका. आंघोळीसाठी वापरलेल्या साबणाने तसेच बाळाच्या अंगावरील तेलामुळे हात चटकन निसटू शकतो. त्याबाबत सावध रहा. बाळाला आंघोळीसाठी घेऊन जाण्यापूर्वी त्याला तेलाने छान हलक्या हाताने मसाज करा. आंघोळीसाठी आणि आंघोळीनंतर आवश्यक असलेल्या सर्व गोष्टी एकाच ठिकाणी नेऊन ठेवा.

    बाळाच्या आंघोळीसाठी कोमट पाणी वापरा. बाळाला आंगोळीसाठी नेण्यापूर्वी बादलीत पाणी भरून ठेवा. आंघोळीपूर्वी पाणी किती गरम आहे, हे बघून घ्या. बाळाची त्वचा फुलासारखी नाजूक असते. कुठल्याही रसायनांच्या संपर्कात आल्याने बाळाच्या त्वचेला त्रास होऊ शकतो. त्यामुळे अगदी नैसर्गिक साबण वापरा. वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

    बाळाला आंघोळ घालताना त्याला योग्य पद्धतीने धरणे महत्त्वाचे आहे. सर्वप्रथम आपणास सोयीस्कर पडेल अशा बेताने बाळाला गुडघ्यावर धरा. सावकाशपणे अंगावर पाणी घालून बाळाचे केस धुवा. त्यानंतर त्याचा चेहरा स्वच्छ धुऊन घ्या. बाळाला एका हाताने आधार द्या. दुसऱ्या हाताने आंघोळ घाला. पाटावर बसून समोर पाय सोडून बाळाला पायावर ठेवून आंघोळ घालावी. शांतपणे, धीराने, न घाबरता हे काम करावे.

    जर बाळाला ‘बाथटब’मध्ये आंघोळ घालायची असेल तर त्याच्या डोळ्यात, नाकात आणि कानात पाणी जाणार नाही, याची विशेष काळजी घ्या. चुकूनही बाळाला ‘बाथटब’मध्ये एकटे सोडू नका. बाळाची आंघोळ झाल्यावर सर्वप्रथम बाळाला मऊ सुती टॉवेलमध्ये गुंडाळून घ्या. बाळाचे संपूर्ण अंग हलक्या हाताने मऊ टॉवेलच्या सहाय्याने पुसून कोरडे करून घ्या. सैल सुती स्वच्छ कपडे घाला. आंघोळ केल्यावर बाळाला भूक लागते. यावेळी बाळाला पोटभर स्तनपान करा. बाळाचे पोट भरल्यावर ते छान झोपी जाईल.

  • औषधयुक्त कोथिंबीर

    औषधयुक्त कोथिंबीर

    कोथिंबीर शरीराला अनेक फायदे देते आणि शरीरात अनेक गंभीर आजार होण्यापासून रोखते. कोथिंबीर खाण्याचे काय फायदे आहेत, त्याने कोणते आजार टाळले जातात, याबद्दल महत्त्वाची माहिती इथे जाणून घ्या. कोथिंबीरचे गुणधर्म : कोथिंबीर ही एक नैसर्गिक औषधी वनस्पती आहे. अनेक आरोग्यविषयक समस्यांना आपल्यापासून दूर ठेवते. कोथिंबीरमध्ये दाहक-विरोधी गुणधर्म तसेच रक्तदाब नियंत्रित करणारे गुणधर्म असतात; तसेच ती खनिजसमृद्ध आहे. कोथिंबीर नियमितपणे खाल्ल्याने मज्जासंस्था सुधारते. लघवीशी संबंधित समस्या दूर राहतात. तसेच ‘एपिलेप्सी’ सारख्या आजारातही ती फायदेशीर आहे.

    कोथिंबीर केवळ शारीरिक आजारांपासूनच नाही, तर मानसिक विकारांपासूनही रक्षण करते. जे लोक रोज कोथिंबीर खातात, त्यांच्यावर चिंता, तणाव यासारख्या मानसिक समस्या लवकर आघात करीत नाहीत. कोथिंबीर रोगप्रतिकारकशक्ती वाढविते. म्हणजेच यामुळे रोगांशी लढण्याची शक्ती वाढते. यकृत निरोगी ठेवते. रोजच्या आहारात कोथिंबीर समाविष्ट करावी.

    आमटी, सार, कढी आणि भाज्यांमध्ये बारीक चिरलेली कोथिंबीर मिसळावी. कोणतेही पदार्थ कोथिंबीर घालून शिजविले जात नाहीत; कारण असे केल्याने कोथिंबिरीचे नैसर्गिक गुणधर्म कमी होतात. कोथिंबिरीची चटणी बनवून खावी. ओले खोबरे, हिरव्या मिरच्या, मीठ, चिंच, हिरवी कोथिंबीर एकत्र वाटून चटणी बनवावी. ती पचन सुधारते आणि गॅस, अपचन यांसारख्या समस्या टाळते. तिसरी पद्धत म्हणजे कोथिंबीर ताक, जलजीरा, कैरीचे पन्हे इत्यादीमध्ये मिसळून खावी. कोथिंबिरीची भाजीसुद्धा छान होते. कोथिंबीरीच्या स्वस्त जुड्या बाजारात मिळू लागल्या की बऱ्याच ठिकाणी भाजी बनवून खाल्ली जाते. तसा प्रयोग आपणही करावा.

  • फळांचा रस प्राशन करताना

    फळांचा रस प्राशन करताना

    खूप जणांना सकाळच्या वेळी उपाशीपोटी फळांचा रस घेण्याची सवय असते. ज्यांना फळ खाणे विशेष आवडत नाही, मात्र फळांचा रस आवडतो, अशी मंडळी सकाळी उठल्या उठल्या हा रस प्राशन करतात. आपण जाहिरातींमध्ये किंवा मालिकांमध्ये जेवणाच्या टेबलवर न्याहारीसाठी असे फळांचे रस ठेवलेले पाहतो. त्यामुळे हा रस म्हणजे पोषक न्याहारीचा प्रकार आहे, असे आपल्याला वाटते; पण फळांचा रस कधी प्यायला हवा, हे देखील माहीत असायला हवे.

    योग्य वेळी रस घेतला, तर त्याचा शरीराला नक्कीच फायदा होतो. चुकीच्या वेळी शरीरात रस गेला, तर त्यामुळे आरोग्याच्या अनेक तक्रारी संभवतात. प्रत्येक फळामध्ये काही ना काही ‘ॲसिड’सारखे घटक असतात. मुळात सकाळी उठल्यानंतर आपले पोट रिकामे असते. त्यामुळे हे ‘ॲसिड’ शरीरात विरुद्ध क्रिया करु शकते. त्यामुळे अशा वेळी खूप जणांना अपचनाचा त्रास होऊ लागतो.

    अवेळी प्राशन केलेले रस हे विपरित परिणाम करणारे ठरतात. खूप जणं फळे आणि गाजर-बीट असा मिश्र रस पितात. आपण उपाशीपोटी असे रस घेतलात तर त्यामुळे काही काळासाठी डोके जड झाल्यासारखे वाटेल. काही जणांना भोवळ आल्यासारखीही होते. त्यामुळे असा रस पिऊन आपण लगेचच प्रवास करु शकत नाही.

    फळांचे रस हे पोटाच्या आरोग्यासाठी कितीही चांगले असले, पण त्यांचे सेवन चुकीच्या वेळी झाले; तर त्यामुळे बद्धकोष्ठतेचा त्रासही होऊ शकतो. असा रस घेतल्यानंतर खूप जणांच्या पोटात जळजळ होऊ लागते. पोट साफ होत नाही, अशा तक्रारीदेखील दिसून आलेल्या आहेत. ज्यांना पोटाचे विकार अगदी पटकन होतात, अशांसाठीही उपाशीपोटी रस पिणे चांगले नाही. अशा लोकांना अगदी पटकन रस घेतल्यानंतर पोटदुखीचा त्रास होऊ शकतो. ओटीपोटात दुखू लागते.

    आता जर रस घ्यायचा असेल, तर तो योग्य वेळी घेता आला पाहिजे. फळांचा रस घेण्याची योग्य वेळ ही सकाळी न्याहारीनंतरची आहे. रात्री झोपतानाही रस पिणे चांगले नाही. वैद्यकीय सल्ला अवश्य घ्या.

  • नाभीत तेल घालण्याचे फायदे

    नाभीत तेल घालण्याचे फायदे

    भारतामध्ये प्राचीन काळापासून शरीराच्या काही भागांना मालिश करण्यात येते. हात, पाय आणि नाभी अर्थात बेंबीच्या ठिकाणी तेलाने मालिश केल्यास अनेक फायदे मिळतात. पारंपरिकतेनुसार नाभीमध्ये तेल घालणे हे अधिक योग्य असून आरोग्य उत्तम राखण्यास मदत करते.

    आयुर्वेदात सांगितल्याप्रमाणे नाभीमध्ये तेल घालून मालिश केल्याने पोटातील दुखणे कमी होते. मोहरीच्या तेलामध्ये आल्याचा रस अथवा आल्याचा किस मिसळून बेंबीमध्ये या तेलाचे ३-४ थेंब घालावेत. यामुळे पोटात होणारी मळमळ, उलटीसारख्या समस्या दूर होण्यास मदत मिळते. बरेचदा आंघोळ करताना बेंबीचा भाग हा दुर्लक्षित होतो; मात्र बेंबीमध्ये रात्री तेल घातल्यास स्वच्छ करणे लक्षात राहते. नाभीत साचलेला मळ काढून टाकण्यासाठी याची मदत मिळते. तेलामुळे नाभी स्वच्छ राहते.

    योगा आणि आयुर्वेदानुसार, शरीराचे चक्र हे नाभीपासूनच सुरू होते. त्यामुळे शरीराचे संतुलन राखण्यासाठी नाभीमध्ये तेल घालून मालिश करण्यात येते. नाभीत तेल घातल्याने त्वचेचे आरोग्यही संतुलित राहते. यामुळे त्वचेला अधिक चमक येते, असेही सांगण्यात येते. डोके शांत ठेवण्यासाठीही याचा उपयोग होतो. सांधेदुखीपासून सुटका मिळते. चेहऱ्यावर चमक यायला हवी असेल तर नारळ अथवा बदामाचे तेल नाभीमध्ये घालू शकता. यामुळे त्वचेला अधिक चमक येते. लवकरच कोरडी त्वचाही मऊ आणि मुलायम होते. रोज रात्री ३ थेंब नारळाचे अथवा बदामाचे तेल नाभीमध्ये घातल्यास फायदा होईल.

    पोटातील दुखणे कमी करण्यासाठी, वजन कमी करण्यासाठी आणि कंबरदुखीपासून आराम मिळण्यासाठी बदाम तेलाचा वापर करावा. नाभीत मोहरीचे तेल घातल्याने अनेक गोष्टींपासून सुटका मिळते. फाटलेल्या ओठांसाठी, डोळ्यांच्या चांगल्या दृष्टीसाठी आणि केसांची वाढ होण्यासाठी अथवा डोकेदुखीपासून सुटका मिळविण्यासाठी २-३ थेंब मोहरीच्या तेलाचा वापर रोज रात्री करावा.

  • आरोग्यवर्धक नारळपाणी

    आरोग्यवर्धक नारळपाणी

    नारळपाणी हे एक नैसर्गिक पेय आहे. शरीरासाठी ते अत्यंत गरजेचे आहे. शरीराला ऊर्जा पुरविण्याची क्षमता या पाण्यात असते, म्हणूनच रूग्ण, गरोदर महिलांना नारळपाणी पिण्याचा सल्ला दिला जातो. नारळपाणी हे मानवजातीसाठी एक वरदान आहे, म्हणून ते आवर्जून प्यावे. नारळाच्या पाण्यात रोगप्रतिकारक शक्ती वाढविण्याची क्षमता असते. कोलेस्ट्रॉल वाढण्याची समस्या असणाऱ्यांनी नियमित नारळपाणी प्यावे. कोलेस्ट्रॉलचे प्रमाण कमी झाले तर ह्रदयाचे कार्य नक्कीच सुधारू शकते. नारळपाण्यामुळे रक्तदाब नियंत्रणात राहू शकते.

    व्यायाम अथवा अती प्रमाणात शारीरिक हालचाल केल्यावर त्वरित शक्ती मिळण्यासाठी नारळपाणी प्यावे. व्यायाम आणि मेहनतीमुळे शरीरातील ऊर्जा कमी होते. नारळपाण्यामुळे शरीराला पुरेशी ऊर्जा मिळते. नारळपाण्यामुळे तयार झालेला मूतखडा विरघळण्यासही मदत होते. नारळपाणी पिण्यामुळे ह्रदयाचे विकार होण्याचा धोका टाळता येऊ शकतो.थकवा घालविण्यासाठी नारळपाणी हे नैसर्गिक पेय फायदेशीर आहे. एक कप नारळपाण्यामधून शरीराला ४५ ते ४६ कॅलरीज मिळतात. त्यामुळे नारळपाणी पिणे नक्कीच फायद्याचे ठरते. नारळपाण्यामध्ये नैसर्गिक साखरेचे प्रमाणही कमी असते.

    नारळपाण्यामध्ये पोटॅशिअम आणि इतर अनेक खनिजे असतात. पचनाच्या समस्या असणाऱ्यांनी दिवसभरात एक ग्लास नारळपाणी प्यावे. नियमित नारळपाणी पित असाल तर त्वचेचे योग्य पोषण होते. त्वचेला जीवनसत्व ‘सी’ मिळते. त्यामुळे त्वचा टवटवीत आणि चमकदार होते. नारळपाण्यातील पोषक घटकांमुळे केस मजबूत आणि चमकदार होतात. केस गळणे थांबून केसांची वाढ होते. केसात कोंडा होण्याची समस्या कमी होते. नारळपाणी थंड असल्यामुळे शरीरात अपचन, पित्तामुळे होणारी जळजळ कमी होते. नारळपाण्यामुळे पचनशक्ती सुधारते.

  • आरोग्यवर्धक फळे

    आरोग्यवर्धक फळे

    फळे केवळ चविष्ट आहेत म्हणून ती खाण्यापेक्षा ती आरोग्यवर्धक आहेत म्हणून खावीत. यासाठी फळांमध्ये कोणते गुणधर्म आहेत, हे जाणून घ्यायला हवे, नाही का ? फायबरचे प्रमाण जास्त असलेले सफरचंद बद्धकोष्ठतेवर उपचार करण्यासाठी एक उत्तम उपाय आहे. बद्धकोष्ठतेची समस्या दूर करण्यास ते मदत करू शकते. लोह्समृद्ध असणारे सफरचंद शरीरासाठी खूप उपयुक्त आहे.

    केळे आपल्या यकृत आणि मूत्रपिंडांना शरीरातील कचरा उत्पादने काढून टाकण्यास मदत करते. केळीमध्ये पोटॅशियमचे प्रमाण जास्त असते, म्हणूनच ते मुतखड्याचा त्रास असणाऱ्यांसाठी उत्तम फळ आहे. ते जीवनसत्व ‘बी 6’ ने समृद्ध आहे. लाल चेरी सांधेदुखीसाठी फार उपयोगी आहे. हा त्रास असल्यास आहारात लाल चेरीचा समावेश करावा. या फळामध्ये ‘अँथोसायनीन्स’ नावाची संयुगे असतात, जी सूज कमी करण्यात मदत करतात.

    कलिंगड हे भरपूर पाणी असणारे मोठ्ठे फळ आहे. त्याचा रंग आणि स्वाद पाहूनच ते खावेसे वाटते. कलिंगड पाण्याची कमतरता पूर्ण करते आणि पोट थंड ठेवते. जिममध्ये जाणाऱ्यांसाठी हे व्यायामापूर्वीचे उत्तम अन्न आहे. सर्वच फळांमध्ये आरोग्यवर्धक मात्रा असतात. म्हणून त्यांचे संतुलित प्रमाणात सेवन करायला हवे.

  • अ जीवनसत्वाचे महत्त्व

    अ जीवनसत्वाचे महत्त्व

    ‘अ’ जीवनसत्व शरीरासाठी फार आवश्यक आहे. ‘अ’ जीवनसत्वाच्या अभावामुळे मुलांची दृष्टी कमी होते. रातांधळेपणा होतो. हा अभाव जर खूपच असेल, तर त्यामुळे कायमचे अंधत्वही येऊ शकते.
    ‘अ’ जीवनसत्वाची कमतरता असलेल्या मुलांमध्ये अंधत्व एकदम येत नाही. निदान लवकर झाल्यास ‘अ’ जीवनसत्वाने समृध्द असा आहार देऊनही समस्या दूर करता येते. भारतात ‘अ’ जीवनसत्वाच्या कमतरतेमुळे दरवर्षी 30,000 मुलांची दृष्टी जाते. 1 ते 5 वर्षे वयाच्या मुलांमध्ये ही कमतरता अधिक असल्याचे दिसून येते.

    यामुळे रातांधळेपणासुद्धा येतो. मुलांना कमी उजेड असताना किंवा अंधारात काही दिसत नाही. ही लक्षणे दिसल्यानंतर तात्काळ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. वेळीच उपचार न केल्यास ही स्थिती कायमच्या अंधत्वात रुपांतरित होऊ शकते.

    यासाठी ‘अ’ जीवनसत्व भरपूर असलेले अन्न सेवन करावे. दूध, अंडी, मासे, तेल यात ‘अ’ जीवनसत्व मुबलक प्रमाणात असते. पालेभाज्या, हिरव्या भाज्या, गाजर, पपई, आंबा ही फळे ‘अ’ जीवनसत्वाने समृध्द असतात.

    कुपोषणामुळे मुले खूपच अशक्त असतात. प्रारंभिक टप्प्यात मुलांना अतिसार होतो. त्यांची त्वचा कोरडी होते. उष्मांक, जीवनसत्व आणि प्रथिने यांनी समृद्ध असलेला पोषक आहार मुलांना पुरेशा प्रमाणात दिला पाहिजे. गर्भवती महिलांनी ‘अ’ जीवनसत्व असलेले पोषक अन्न घ्यावे. त्यामुळे गर्भाला आईकडून ते मिळण्यात मदत होते. वाढीच्या वयातील मुलांना पोषक आहाराचे सेवन करणे आवश्यक आहे.

  • डाएटिंग करा पण विचारानेच

    डाएटिंग करा पण विचारानेच

    बदललेली जीवनशैली, चुकीच्या खाण्यापिण्याच्या सवयी यामुळे लोकांमध्ये वजनवाढीची समस्या दिसून येत आहे. वजन कमी करण्यासाठी लोक डाएटिंग करू लागले आहेत. डाएटिंगचे शरीरावर नकारात्मक परिणाम देखील होऊ शकतात, हे लक्षात ठेवा. डाएटिंगमुळे शरीराला अनेक प्रकारे हानी पोहोचते.

    व्यक्ती पुरेसे अन्न खात नाही, उपाशी राहते त्यावेळेस शरीराला ऊर्जा मिळत नाही. थकवा येतो. अशक्तपणा जाणवू लागतो. बहुतांश लोकांच्या स्वभावात चिडचिडेपणा येतो. रक्तातील साखरेची पातळीही कमी होते. स्नायूंमध्ये सैलपणा येऊन शरीराचा आकार बिघडू शकतो. पचनसंस्थेवर परिणाम होऊ शकतो. पचनाशी संबंधित अनेक समस्या निर्माण होतात. अनेकदा उलट परिणाम दिसू लागतो. व्यक्तीचे वजन कमी होण्याऐवजी वाढू लागते.

    त्यामुळे डाएटिंग करताना वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊनच करावे. शरीरास पोषक असणारे कोणते पदार्थ आहारात घ्यावेत, हे विचारून त्याप्रमाणे आहार ठेवावा. योगासने करावीत. प्राणायाम करावा. सकाळ-संध्याकाळी मोकळ्या हवेत चालण्यास जावे. शरीराची हालचाल ठेवावी.

  • हृदयाचे आरोग्य जपावे

    हृदयाचे आरोग्य जपावे

    अलीकडे हृदयविकाराचे प्रमाण खूप वाढलेले आहे. हृदयाचे आरोग्य चांगले ठेवायचे असेल तर आहारात कडधान्य असणे खूप महत्त्वाचे आहे. रोजच्या आहारात गव्हापासून बनविलेली लापशी ते नाचणी, बाजरी यासारख्या गोष्टींचा समावेश करा. ब्रेड आणि पास्ता खाणे पूर्णपणे टाळा. धान्यांमध्ये फायबर तसेच खनिजे आणि जीवनसत्त्वे भरपूर प्रमाणात असतात. ते कोलेस्ट्रॉल, रक्दाब नियंत्रित करतात. खाण्यामध्ये जवस असू द्या. जवस खाल्ल्याने रक्तदाब नियंत्रित राहण्यास मदत होते. दररोज सुमारे 4 चमचे जवसाच्या बिया खाल्ल्याने उच्च रक्तदाब कमी होतो.

    बदाम, शेंगदाणे, अक्रोड हे पदार्थ आहारात असावेत. यांच्यात ‘अनसॅच्युरेटेड फॅट’ असते, जे कोलेस्ट्रॉलची पातळी संतुलित ठेवण्यास मदत करते. यातील फायबर कोलेस्ट्रॉलला रक्तवाहिन्यांमध्ये प्रवेश करण्यापासून प्रतिबंधित करते.
    सोया दूध, सोया बडी यामध्ये कोलेस्ट्रॉलची पातळी कमी करण्याची क्षमता असते. अभ्यासानुसार दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थांच्या तुलनेत सोया दुधात सॅच्युरेटेड फॅटचे प्रमाण कमी असते. त्यामुळे सोया दूधाला फुल फॅट दुधाऐवजी घेतले जाऊ शकते. अर्थात, हे प्रयोग वैद्यकीय सल्ल्यानुसार करावेत.

  • पौष्टिक काळा तांदूळ

    पौष्टिक काळा तांदूळ

    तांदूळ हे भारतीय खाद्यपदार्थांमध्ये समाविष्ट असलेले महत्त्वाचे धान्य आहे. हे जरी खरे असले, तरी पांढरा तांदूळ हा मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी विषासमान मानला जातो. पांढऱ्या तांदूळामुळे शरीरातील साखरेची पातळी वाढू शकते. मधुमेह हा असा आजार आहे, ज्यामध्ये भरपूर आहार टाळावा लागतो.

    मधुमेहींकरिता एक भात असा आहे, जो तुम्ही बिनदिक्कत ते खाऊ शकतात, तो म्हणजे ‘काळा तांदूळ’ ! ‘काळा तांदूळ’ मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी खूप फायदेशीर आहे. त्याचा ‘ग्लायसेमिक इंडेक्स’ कमी आहे. एवढेच नाही तर काळ्या तांदळात प्रथिने, लोह, अँटीऑक्सिडंट आणि फायबर भरपूर प्रमाणात असतात. जर तुम्ही मधुमेहाचे रुग्ण असाल आणि आहारात भात आवडत असेल, तर तुम्ही काळा तांदूळ निवडू शकता. तो तुमच्या रक्तातील साखरेची पातळी वाढू देणार नाही. तुमच्या हृदयाच्या आरोग्याची देखील काळजी घेईल. काळा तांदूळ कोलेस्टेरॉल नियंत्रणात ठेवण्याचे काम करतो. त्यामुळे हृदयविकाराचा धोका कमी होतो. म्हणूनच आहारात काळ्या तांदूळाचा नक्कीच समावेश करा. अनेकांना बद्धकोष्ठतेची समस्या असते. जर आपणास ही समस्या असेल, तर आजपासूनच काळ्या तांदूळाचे सेवन सुरू करा. यामुळे बद्धकोष्ठतेची समस्या दूर होईल आणि पचनाशी संबंधित इतर समस्याही दूर होण्यास मदत होईल.

  • आरोग्यवर्धक लिंबू पाणी

    आरोग्यवर्धक लिंबू पाणी

    लिंबू पाणी पिणे आरोग्यासाठी लाभदायक आहे. लिंबू पाणी मुळातच चवदार असते. या पाण्यात अनेक पोषकतत्त्वे असतात. हे पाणी रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत करते. लिंबू पचनासाठीही खूप प्रभावी मानले जाते. लिंबामध्ये जीवनसत्व-सी भरपूर प्रमाणात आढळते. वजन कमी करण्यासाठीही लिंबू पाणी पिण्याचा सल्ला दिला जातो. अनेकजण सकाळची सुरुवात या पेयाने करतात.

    लिंबाच्या रसामध्ये असलेले जीवनसत्व आणि खनिजे पचनक्रिया व्यवस्थित ठेवतात. कोमट पाण्यात लिंबाचा रस मिसळून ते रिकाम्या पोटी पिण्याचा सल्ला दिला जातो. हे शरीरातील विषारी द्रव्ये काढून टाकते. यामुळे जळजळ कमी होते, वजन कमी करण्यासोबत अपचनाच्या समस्येपासूनही आराम मिळतो.

    लिंबामध्ये जीवनसत्व-सी जास्त असते. लिंबाच्या पाण्यात अँटीऑक्सिडंट्स, पोटॅशियम, फोलेट, जीवनसत्व-बी सारखे पोषक घटक आढळतात. हे घटक तणावामुळे होणारा तीव्र दाह टाळण्यास मदत करतात. यामध्ये असलेले जीवनसत्व-सी अन्नातून लोह शोषण्यास मदत करते. त्यामुळे शरीरातील हिमोग्लोबिनची पातळी सुधारते.

    लिंबू पाण्यात अँटिऑक्सिडंट गुणधर्म आढळतात. त्यामुळे त्वचेशी संबंधित समस्याही कमी होऊ शकतात. लिंबू पेयामध्ये भरपूर जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात. रक्तदाब कमी करण्यासाठी ते फायदेशीर ठरू शकतात. लिंबू पाण्यात कॅल्शियम आणि पोटॅशियम हे दोन्ही घटक मुबलक प्रमाणात आढळतात. उच्च रक्तदाबाच्या रुग्णांसाठी ते फायदेशीर आहेत.
    लिंबू पाण्याचे हे लाभ लक्षात घेऊन वैद्यकीय सल्ल्यानुसार त्याचे नियमित सेवन करण्यास हरकत नाही.

  • यकृतासाठी उपयुक्त पदार्थ

    यकृतासाठी उपयुक्त पदार्थ

    यकृत हा शरीराचा सर्वात महत्वाचा भाग आहे. जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि अगदी कार्बोहायड्रेट्सच्या साठवणुकीपर्यंतची कामे यकृत करते. चांगले आरोग्य राखण्यासाठी यकृत निरोगी असणे अत्यंत आवश्यक आहे. काही नेहमीच्या आहारातील पदार्थ यकृताचे आरोग्य चांगले ठेवण्यात मदत करतात.

    लिंबाचा रस
    लिंबाच्या रसात ‘सी’ जीवनसत्व असते. लिंबू अँटिऑक्सिडंट्सचा समृद्ध स्रोत आहे. हा रस यकृतातील विषारी पदार्थ बाहेर टाकण्यास मदत करतो.
    ग्रीन टी
    ‘ग्रीन टी’ हे यकृताच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर पेय आहे. त्यात ‘कॅटेचिन’ हे अँटिऑक्सिडंट आहे. यकृताचे संरक्षण करण्यास ते मदत करुन जळजळ कमी करते.
    द्राक्षांचा रस
    द्राक्षांमध्ये अँटिऑक्सिडंट्स आणि जीवनसत्व ‘सी’ भरपूर प्रमाणात असते. यकृताचे आरोग्य सुधारण्यास मदत करणारी संयुगेदेखील त्यात असतात.
    गाजर रस
    गाजरामध्ये ‘बीटा-कॅरोटीन’चे प्रमाण जास्त असते. हे यकृताचे आरोग्य चांगले राखते. गाजराचा रस यकृतावरील ताण कमी करू शकतो.
    हळद
    हळदीमध्ये ‘कर्क्युमिन’ हा घटक असतो. हा घटक त्याच्या दाहक-विरोधी आणि अँटिऑक्सिडंट गुणधर्मांसाठी ओळखला जातो. यकृतासाठी आहारातील हळदीचा समावेश चांगला असतो.

    तरीही, एखादा पदार्थ आरोग्यासाठी चांगला आहे म्हणून तो अतिसेवन करणे हे सुद्धा हानिकारकच असते. त्यामुळे या पदार्थांचे औषध म्हणून सेवन करण्यापूर्वी आपल्या वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला आवर्जून घ्यावा.

  • डेंग्यूबाबत सतर्कता गरजेची

    डेंग्यूबाबत सतर्कता गरजेची

    पावसाळा आपल्यासोबत आल्हाददायक वातावरण घेऊन येतो. त्याच वेळी अनेक आजार लोकांना आपला बळी बनवतात. या हंगामात अनेक जलजन्य रोगांचा धोका वाढतो. डेंग्यू अशाच आजारांपैकी एक आहे. याचे रुग्ण सध्या देशात झपाट्याने वाढत आहेत. राजधानी दिल्लीत गेल्या दोन महिन्यांत 900 हून अधिक डेंग्यू रुग्णांची नोंद झाली आहे. अशा परिस्थितीत प्रत्येकाला या आजाराविषयी योग्य माहिती असणे गरजेचे आहे; जेणेकरून त्यापासून परिवाराचे संरक्षण करता येईल.

    डेंग्यु डास चावल्याने होतो. साठलेल्या पाण्यामध्ये डासांची उत्पत्ती होते. हे डास दरवाजे, खिडक्या, किंवा छोट्याशा छिद्रातूनही घरात प्रवेश करून एखाद्या व्यक्तीला संक्रमित करू शकतात. पावसाळ्यात डेंग्यूचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात होतो. डेंग्यू हा वेक्टर-जनित रोग आहे. या रोगांना सामान्यतः असे रोग असतात, जे डास, माश्या आणि पिसू इत्यादींमुळे पसरतात. अशा रोगांमध्ये व्यक्ती जीवाणू, विषाणू आणि परजीवी यांच्यामुळे होणाऱ्या रोगांना बळी पडते. मलेरिया, डेंग्यू, झिका व्हायरस, लाइम रोग आणि चिकुनगुनिया ही या आजारांची सामान्य उदाहरणे आहेत.

    सौम्य ताप, घसा दुखणे, शरीर वेदना, उलट्या, वारंवार अतिसार,सुजलेल्या ग्रंथी, मळमळ, डोळा दुखणे, सौम्य श्वास लागणे, उच्च दर्जाचा ताप, प्लेटलेटची संख्या कमी होणे, निर्जलीकरण, ओटीपोटात वेदना, रक्तदाब कमी होणे, थकवा, अतिसार, पिवळे डोळे ही या आजाराची लक्षणे आहेत. पावसाळ्यात या डासांपासून बचाव करण्यासाठी संरक्षणात्मक कपडे घालावेत. घरी कीटकनाशक वापरावे. घरात किंवा आजूबाजूला पाणी साचू देऊ नये. यामुळे डासांची पैदास होण्यास मदत होईल. घराभोवतीचे नाले वेळोवेळी स्वच्छ करावेत. डेंग्यूचा धोका पावसाळ्यात सातत्याने वाढत आहे. डेंग्यूचे रुग्ण देशभरात झपाट्याने वाढत आहेत. अशा परिस्थितीत या आजाराच्या लक्षणांपासून ते प्रतिबंधापर्यंतच्या सर्व महत्त्वाच्या गोष्टी जाणून घेऊन त्याबाबत सतर्क असणे गरजेचे आहे.