तूर हे एक लोकप्रिय कडधान्य पीक असून प्रथिनांनी समृद्ध आहे. उष्णकटिबंधीय आणि अर्धउष्णकटिबंधीय प्रदेशात याची लागवड केली जाते. तूर लागवडीसाठी हलकी अल्कधर्मी, खोल आणि ओलसर माती लागते. तुरीचे बियाणे जून महिन्यात पेरणे आवश्यक असते. चांगल्या नांगरलेल्या जमिनीत या पिकाचे उत्पादन चांगले येते.
कडधान्य पिकांचे क्षेत्रफळ आणि उत्पादनात भारत जगात प्रथम क्रमांकावर आहे. तूरडाळीला ‘अरहर’ असेही म्हणतात. हे खरीप हंगामातील मुख्य कडधान्य पीक असून उष्णकटिबंधीय आणि उपोष्णकटिबंधीय प्रदेशात घेतले जाते. भारतात याला ‘अरहर’, ‘तूर’, ‘लाल हरभरा’ आणि ‘कबुतराचा वाटाणा’ म्हणूनही ओळखले जाते. कृषीशास्त्रज्ञ भारत आणि दक्षिण आफ्रिका हे ‘अरहर’चे जन्मस्थान मानतात, ही भारतीयांसाठी खूप अभिमानाची गोष्ट आहे.
महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश, गुजरात, मध्यप्रदेश, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेश ही देशातील प्रमुख तूर उत्पादक राज्ये आहेत. ‘रिचा 2000’, ‘उपास-120’, ‘प्रगती’, ‘ट्रॉम्बे जवाहर’, ‘मारुती’, ‘जवाहर’, ‘आशा’, ‘वैशाली’, ‘विजय’, ‘मालविय’, ‘ग्वाल्हेर-3’ या तुरीच्या काही जाती आहेत.
साधारणपणे जूनच्या शेवटच्या आठवड्यापासून ते जुलैच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत पेरणी करावी. लवकर येणाऱ्या वाणांसाठी ६ ते ८ किलो आणि उशिरा येणाऱ्या वाणांसाठी ८ ते १० किलो बियाणे प्रति एकर योग्य आहे. जेथे सिंचनाची सोय असेल तेथे फुलोऱ्यानंतर पाण्याची एक पाळी आणि शेंगा तयार झाल्यानंतर दुसरी पाळी द्यावी. जेव्हा ८० टक्के शेंगा पिकतात, तेव्हा विळा किंवा सिकलपासून पीक काढावे. ते पीक सुकविण्यासाठी जमीन छान तयार करून घ्यावी. नंतर या पिकाची मळणी करावी. 4 ते 5 दिवस सुकल्यानंतर ‘पुलमन थ्रेशर’ ने किंवा पारंपरिक पद्धतीने भुसामधून धान्य वेगळे करावे.
