जपानच्या पूर्व किनाऱ्यावर सहा पूर्णांक आठ रिश्टर स्केल तीव्रतेचा एक मोठा भूकंप झाला. या तीव्र धक्क्यांमुळे इवाते प्रांतासह अनेक किनारी भागांत नागरिकांना सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला होता. हा भूकंप स्थानिक वेळेनुसार संध्याकाळी पाच वाजून तीन वाजता झाला. सुदैवाने, जपानच्या तातडीच्या उपाययोजनांमुळे कोणतेही मोठे नुकसान झाले नाही.
अमेरिकेच्या भूवैज्ञानिक सर्वेक्षणनुसार, या भूकंपाचे केंद्र इवाते प्रांतातील यामादा शहरापासून एकशे सव्वीस किलोमीटर पूर्वेला उत्तर प्रशांत महासागरात होते. हा भूकंप दहा किलोमीटरच्या उथळ खोलीवर धडकल्यामुळे किनारपट्टीच्या भागात त्याचे हादरे अधिक तीव्रतेने जाणवले. भूकंपाची तीव्रता सहा पूर्णांक आठ रिश्टर स्केल नोंदवण्यात आली. या तीव्रतेच्या भूकंपांमुळे गंभीर नुकसान होण्याची शक्यता असते.
भूकंप होताच, जपान हवामान संस्थेने किनारी भागांसाठी तात्काळ त्सुनामीचा इशारा दिला. इवाते प्रांताजवळील मियाको आणि यामादा यांसारख्या किनारी भागांत मोठ्या लाटा येण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली होती. किनारी भागातील लोकांना इशारा मिळताच तातडीने सुरक्षित आणि उंच ठिकाणी जाण्याचे आवाहन करण्यात आले. जपानची अत्यंत प्रभावी त्सुनामी इशारा प्रणाली आणि लोकांची शिस्त यामुळे कोणतीही दुर्घटना टळली.
हा भूकंप रिंग ऑफ फायर क्षेत्रात झाला आहे. या ठिकाणी भूगर्भीय हालचाली अत्यंत सामान्य आहेत. मात्र, या मुख्य भूकंपापूर्वी आणि नंतर नोंदवलेल्या धक्क्यांची संख्या लक्षणीय आहे. गेल्या चोवीस तासांत या प्रदेशात भूकंपांचे सत्रच सुरू होते. मुख्य भूकंपापूर्वी पाच रिश्टर स्केलपेक्षा जास्त तीव्रतेचे किमान पाच धक्के नोंदवले गेले.
सकाळी सहा वाजता पाच पूर्णांक चार तीव्रतेचा भूकंप, सकाळी सात वाजता पाच रिश्टर स्केलचा भूकंप, त्याआधी रात्री बारा वाजता पाच पूर्णांक सहा तीव्रतेचा भूकंप आणि मुख्य भूकंपाच्या अगदी काही मिनिट आधी पाच पूर्णांक एक तीव्रतेचा भूकंप या क्षेत्रात नोंदवला गेला आहे. या पूर्व-धक्क्यांनंतर मुख्य भूकंप झाला. गेल्या चोवीस तासांत पाचहून अधिक तीव्रतेचे किमान सात भूकंप या सक्रिय क्षेत्रात नोंदवले गेले आहेत. लहान भूकंपांची संख्या याहूनही खूप जास्त असू शकते. या भूकंपांच्या मालिकेमुळे, भविष्यातील भूकंपाच्या धक्क्यांसाठी देखरेख आणि सतर्कता अजूनही सुरू ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
या भूकंपांमागील भूगर्भीय कारणे अत्यंत स्पष्ट आहेत. जपान रिंग ऑफ फायर क्षेत्रात पॅसिफिक टेक्टॉनिक प्लेट ओखोत्स्क प्लेटच्या खाली सरकत आहे. या भूगर्भीय क्रियेला सबडक्शन असे म्हणतात. या दोन विशाल प्लेट्स एकमेकांवर सतत घासल्या जातात आणि एकमेकांच्या खाली ढकलल्या जातात. यामुळे प्लेट्सच्या सीमारेषेवर प्रचंड प्रमाणात तणाव जमा होतो. जेव्हा हा तणाव सहन करण्याच्या पलीकडे जातो, तेव्हा तो अचानक ऊर्जेच्या रूपात बाहेर पडतो. ही ऊर्जा भूगर्भीय लाटा निर्माण करते, ज्यांना आपण भूकंपाचे धक्के म्हणून अनुभवतो. या सततच्या भूगर्भीय तणावामुळेच या प्रदेशात मोठ्या भूकंपांचा धोका नेहमीच वाढलेला असतो आणि वारंवार भूकंपांची मालिका घडताना दिसते.
सध्या तरी कोणतीही जीवितहानी किंवा गंभीर दुखापत झाल्याचे वृत्त नाही. स्थानिक प्रशासनाने नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आणि भूकंपाचे धक्के कमी होईपर्यंत सुरक्षित स्थळी राहण्याचे आवाहन केले आहे. जपानमधील बांधकाम पद्धती आणि नागरिकांची उच्च दर्जाची तयारी यामुळे अशा तीव्र भूकंपांचा परिणाम मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो.
