देशातील दृष्टीदोष असलेल्या उमेदवारांसाठी मोठा दिलासा देणारा निर्णय घेण्यात आला आहे. केंद्रीय लोकसेवा आयोगाने जाहीर केले आहे की, भविष्यात होणाऱ्या परीक्षांमध्ये अंध किंवा कमी दृष्टी असलेल्या उमेदवारांना ‘स्क्रीन रीडर’ या विशेष संगणक सॉफ्टवेअरच्या साहाय्याने परीक्षा देता येईल. यामुळे या उमेदवारांना प्रश्नपत्रिका वाचणे आणि उत्तर देणे सुलभ होणार आहे.
आयोगाने दिलेल्या निवेदनात स्पष्ट केले आहे की, या सुविधेची अंमलबजावणी करण्यासाठी आवश्यक तांत्रिक आणि पायाभूत तयारी सुरू आहे. परीक्षा केंद्रांवर योग्य संगणक सुविधा, सॉफ्टवेअर आणि प्रशिक्षित कर्मचारी उपलब्ध झाल्यानंतर ही योजना प्रत्यक्षात राबवली जाईल. सध्या या योजनेचा आराखडा आणि चाचणी टप्पा सुरू असून, लवकरच सर्व पातळ्यांवरील परीक्षा केंद्रांवर ती अमलात आणली जाईल.
ही घोषणा सर्वोच्च न्यायालयात दाखल झालेल्या एका याचिकेनंतर करण्यात आली आहे. ‘मिशन अॅक्सेसिबिलिटी’ या सामाजिक संस्थेने दाखल केलेल्या याचिकेत अंध आणि कमी दृष्टी असलेल्या उमेदवारांना परीक्षेत समान संधी दिल्या जात नाहीत, अशी तक्रार करण्यात आली होती. न्यायालयाच्या सूचनेनंतर केंद्रीय लोकसेवा आयोगाने ही सकारात्मक भूमिका घेतली आहे.
केंद्रीय लोकसेवा आयोगाने सांगितले की, परीक्षा केंद्रांची व्यवस्था थेट त्यांच्या अधिकारात नसल्यामुळे राज्य प्रशासन आणि जिल्हाधिकारी यांच्या सहकार्याने ही सुविधा सुलभ केली जाईल. आयोगाने सर्व राज्यांना पत्र पाठवून आवश्यक यंत्रणा तयार ठेवण्याचे निर्देश दिले आहेत. अशा प्रकारे केंद्र आणि राज्य पातळीवरील समन्वयातून ही योजना राबवण्याची तयारी सुरू आहे.
या निर्णयामुळे दृष्टीदोष असलेल्या उमेदवारांना शिक्षण आणि रोजगाराच्या संधींमध्ये अधिक समानता मिळेल. ‘स्क्रीन रीडर’च्या वापरामुळे त्यांना इतर उमेदवारांप्रमाणेच स्वावलंबीपणे परीक्षा देता येईल. हा निर्णय केवळ तांत्रिक सुधारणा नसून समाजात समावेशकतेचा नवा आदर्श निर्माण करणारा ठरणार आहे.
