लंडनमधील क्वाक्वेरेली सायमंड्सम्हणजेच क्यूएस यांच्याद्वारे जाहीर करण्यात आलेल्या आशियाई विद्यापीठांच्या क्रमवारीत भारतातील शैक्षणिक संस्थांच्या क्रमवारीत घसरण झाली आहे. या यादीत भारतातील फक्त सात संस्थाच स्थान मिळवू शकल्या आहेत. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत भारतातील प्रमुख संस्थांच्या क्रमवारीमध्ये खासकरुन आयआयटीच्या क्रमवारीमध्ये मोठी घसरण झाली आहे.
आयआयटी दिल्ली आणि आयआयटी मुंबई या दोन संस्थांनी पहिल्या शंभरमध्ये स्थान मिळवले आहे. गतवर्षीच्या तुलनेत देशातील एकशे पाच संस्थांच्या क्रमवारीत घसरण झाली आहे. सोळा संस्थांचे स्थान कायम राहिले आहे. तर फक्त छत्तीस संस्थांच्या क्रमवारीत सुधारणा झाली आहे. या संस्थेच्या पाचशेच्या क्रमवारीत भारतातील सहासष्ट संस्थांचा समावेश आहे.
दिल्ली आयआयटीचा क्रमांक चव्वेचाळीसवरून एकोणसाठवर गेला आहे. आयआयटी मद्रासचा क्रमांक छप्पन वरून सत्तरवर गेला आहे. आयआयटी मुंबईचा क्रमांक एकाहत्तर आहे. आयआयटी कानपूर व आयआयटी खडगपूर दोघेही सत्त्याहत्तर क्रमांकावर आहेत. दिल्ली विद्यापीठाचा क्रमांक ऐक्याऐंशीवरून पंच्याण्णव वर गेला आहे. भारतीय विज्ञान संस्था बंगळूरू बासष्टवरून चौसष्टवर कमी झाली आहे.
या अहवालात शैक्षणिक प्रतिष्ठा, कामगार-कर्मचारी प्रतिष्ठा, प्राध्यापक-विद्यार्थी गुणोत्तर, आंतरराष्ट्रीय संशोधन नेटवर्क, जागतिक विद्यार्थी-शिक्षक व प्रवासी, प्रबंध अशा प्रमुख निकषांचा विचार केला जातो. याचाच अर्थ असा की, मागील वर्षांप्रमाणे या निकालात भारतातील संस्थांना विशेषतः प्रबंध-प्रकाशन, प्राध्यापक-विद्यार्थी गुणोत्तर, व आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी आकर्षित करण्यात कमतरता दिसली आहे. आता सुधारणा न केल्या जागतिक स्पर्धेत मागे पडण्याची शक्यता वाढली आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विद्यार्थी, प्राध्यापक व संशोधन संधी वाढविण्यात भारताच्या संस्थांच्या कामगिरीत कमतरता दिसते आहे.
भारतासाठी शैक्षणिक संस्थांना उच्च शिक्षण सुधारणा, संसाधनांची उभारणी, आंतरराष्ट्रीय सहभाग वाढवणे याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. यासोबतच सुधारणा करण्याची संधीही आहे. भारतातील शिक्षणसंस्था जागतिक स्पर्धेत टिकून राहण्यासाठी सतत उच्च दर्जाची गुणवत्ता राखणे गरजेचे आहे.
