मुंबई महानगराच्या जवळ असलेले ठाणे जिल्हा आज प्रदूषणाच्या गंभीर समस्येशी झुंजत आहे. वेगाने होणारे शहरीकरण, अनियंत्रित बांधकामे, वाढती वाहतूक कोंडी आणि औद्योगिकरणाचा विस्तार यामुळे जिल्ह्यातील हवा, पाणी आणि ध्वनी प्रदूषणाची पातळी धोक्याच्या चिन्हापर्यंत पोहोचली आहे. ठाणे शहर, नवी मुंबई, कल्याण-डोंबिवली, आणि भिवंडीसारख्या भागातील नागरिकांचे आरोग्य धोक्यात आले असून, जीवनमानावर गंभीर परिणाम होत आहे.
ठाणे जिल्ह्यातील वायू प्रदूषणाचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे बांधकाम क्षेत्रातील धुळीचे आणि वाहनांमुळे होणारे उत्सर्जन आहे. ठाणे महापालिका क्षेत्रात अनेक मोठ्या गृहनिर्माण आणि पायाभूत सुविधांची कामे सुरू आहेत. या बांधकाम स्थळांवरून उडणारी धूळ हवेत मोठ्या प्रमाणात मिसळते. धूळीचे कण हे सर्वात घातक मानले जातात, कारण ते थेट फुफ्फुसे आणि रक्तप्रवाहात खोलवर जातात, ज्यामुळे श्वसनाचे आजार, हृदयविकार आणि अकाली मृत्यूचा धोका वाढतो.
ठाणे महापालिकेने धुळीचे प्रदूषण रोखण्यासाठी नियमावली तयार केली आहे आणि त्याचे उल्लंघन करणाऱ्या बांधकाम व्यावसायिकांवर कारवाईचा बडगा उगारला आहे. नियमांचे पालन न करणाऱ्या विकासकांना दंड ठोठावण्यात येत असून, काही ठिकाणी काम थांबवण्याचे आदेशही दिले आहेत.
ठाणे शहर, विशेषतः तीन हात नाका, कळवा नाका आणि मुंब्रा यांसारखी वर्दळीची ठिकाणे नेहमीच वाहतूक कोंडीमुळे त्रस्त असतात. रस्त्यावर थांबलेल्या वाहनांतून बाहेर पडणाऱ्या धुरामुळे कार्बन मोनॉक्साईड, नायट्रोजन ऑक्साईड आणि बेंझिन यांसारख्या विषारी वायूंचे प्रमाण हवेत वाढते. ठाणे शहरात गतवर्षीच्या तुलनेत नवीन वाहनांची संख्या लक्षणीय वाढल्यामुळे हवेच्या प्रदूषणात अधिक भर पडली आहे. भिवंडी सारखी शहरे ही औद्योगिक केंद्रे आहेत. येथील कारखाने, गोदामे आणि अवजड वाहनांची वाहतूक यामुळे हवेची गुणवत्ता अनेकदा ‘धोकादायक’ श्रेणीत ढकलली जाते. डोंबिवलीतील रासायनिक कंपन्यांतील प्रदूषण देखील गंभीर समस्या आहे.
ठाणे खाडी आणि जिल्ह्यातील तलाव आजही प्रदूषित आहेत. खाडीजवळ झालेली अतिक्रमणे, बेकायदा कचरा टाकणे आणि नाल्यांमधून येणारे दूषित पाणी यामुळे खाडीतील गाळाचे आणि ऑरगॅनिक प्रदूषणाचे प्रमाण वाढत आहे. तलावांमध्येही फॉस्फेट आणि नायट्रेटचे प्रमाण मर्यादेपेक्षा जास्त आढळले आहे. निवासी, व्यावसायिक आणि अगदी शांतता क्षेत्रातील अनेक ठिकाणी आवाजाची पातळी पंच्याहत्तर डेसिबल्सपेक्षा जास्त आढळली आहे, जी निर्धारित मर्यादेपेक्षा खूप जास्त आहे. वाहतुकीचे हॉर्न आणि बांधकामांवरील आवाज यामुळे बहिरेपणा, मानसिक गोंधळ आणि मानसिक असंतुलन यांसारखे दुष्परिणाम नागरिकांना भोगावे लागत आहेत.
या तिहेरी प्रदूषणामुळे ठाणे जिल्ह्यातील नागरिकांच्या आरोग्यावर थेट परिणाम होत आहे. दम्याचा त्रास, हृदयविकार, त्वचेचे आजार आणि इतर श्वसनाचे रोग असलेल्या रुग्णांची संख्या वाढताना दिसत आहे. विशेषतः लहान मुले आणि ज्येष्ठ नागरिकांना या प्रदूषणाचा सर्वाधिक फटका बसत आहे.
