मराठी साहित्याच्या समृद्ध आणि देदीप्यमान परंपरेचा एक सुवर्णकाळ आता पुण्याच्या ऐतिहासिक भूमीत अवतरणार आहे. ज्याप्रमाणे विल्यम शेक्सपिअरच्या अजरामर लेखणीने जागतिक साहित्याला समृद्ध केले आणि मानवी स्वभावाचे विविध पदर उलगडले, अगदी त्याच तोडीची सांस्कृतिक उंची गाठणारे शंभरावे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन पुढील वर्षी पुण्यात आयोजित करण्याची घोषणा करण्यात आली आहे. अखिल भारतीय मराठी साहित्य महामंडळाचे अध्यक्ष मिलिंद जोशी यांनी रविवारी ही आनंदाची वार्ता दिली. विद्येचे माहेरघर, संस्कृतीची राजधानी आणि साहित्याचा केंद्रबिंदू असलेल्या पुण्यात हा सोहळा होणे, हा केवळ मराठी भाषा प्रेमींसाठीच नव्हे, तर अवघ्या महाराष्ट्रासाठी एका मोठ्या उत्सवासारखा क्षण आहे. साहित्याच्या या महाकुंभामुळे पुण्याच्या वैभवात आणखी एक मानाचा तुरा रोवला जाणार आहे.
या महोत्सवाची अधिकृत घोषणा नव्याण्णव्यावा अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या दिमाखदार समारोप सोहळ्यात करण्यात आली. मराठी साहित्य संमेलनांनी मराठी भाषेचे अस्तित्व, अस्मिता आणि ओज जतन करण्याचे मोलाचे कार्य केले आहे. अध्यक्षांनी आपल्या भाषणात स्पष्ट केले की, हे शंभरावे वर्ष केवळ एक आकडा नसून तो मराठी साहित्याच्या दीडशे वर्षांहून अधिक काळाच्या प्रवासातील एक अत्यंत महत्त्वाचे आहे. या निमित्ताने मराठी भाषेच्या संवर्धनासाठी, बोलीभाषांच्या जतनासाठी आणि वाङ्मयीन चळवळीला नवसंजीवनी देण्यासाठी वर्षभर अनेक नवनवीन उपक्रम राबविले जाणार आहेत, ज्यामुळे मराठी भाषेचा डंका जगभर वाजेल.
साहित्याची निष्ठेने सेवा करणाऱ्या ऋषीप्रुल्य व्यक्तींचा यथोचित सन्मान राखणे ही आपली सांस्कृतिक जबाबदारी आहे. या पार्श्वभूमीवर, माजी साहित्य महामंडळ अध्यक्षांना प्रदान करण्यात येणारा सन्मान निधी अधिक सुटसुटीत आणि सन्मानजनक करण्यासाठी तंत्रात सुधारणा करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. त्याचबरोबर, महाराष्ट्राचे लाडके ‘गदिमा’ म्हणजेच थोर साहित्यिक ग. दि. माडगुळकर यांच्या स्मृती प्रीत्यर्थ एक विशेष निधी देण्याची घोषणा करून महामंडळाने त्यांच्या प्रती कृतज्ञता व्यक्त केली आहे. संमेलनाच्या भव्यतेसोबतच संस्थात्मक बाबींकडेही लक्ष देण्यात आले आहे. साहित्य परिषदेच्या जुन्या वास्तूच्या दुरुस्ती आणि देखभालीसाठी पूर्वी मागितलेल्या निधीमध्ये मोठी वाढ करण्यात आली असून, आता ही रक्कम एक कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचवण्यात आली आहे. ही आर्थिक तरतूद साहित्याची मंदिरे अधिक आधुनिक आणि भक्कम करण्यासाठी वापरली जाईल.
अध्यक्ष मिलिंद जोशी यांनी साहित्याच्या शुद्धतेवर आणि स्वातंत्र्यावर विशेष भर दिला. साहित्य क्षेत्र हे समाजाचा आरसा असते आणि ते कोणत्याही राजकीय दबावाशिवाय किंवा अनावश्यक हस्तक्षेपाशिवाय स्वच्छंदपणे फुलले पाहिजे, असा ठाम विचार त्यांनी मांडला. साहित्य हे स्वतंत्र विचारसरणीला प्रोत्साहन देणारे पवित्र क्षेत्र आहे, तिथे राजकारणापेक्षा शब्दांना अधिक महत्त्व असावे. शेक्सपिअरचे साहित्य जसे भौगोलिक सीमा ओलांडून सात समुद्रापार पोहोचले, अगदी तसेच मराठी साहित्याचा सुगंध जागतिक स्तरावर दरवळण्यासाठी दुबई येथेही एक विशेष ‘विश्व मराठी साहित्य संमेलन’ आयोजित करण्याची योजना त्यांनी घोषित केली. या वैश्विक उपक्रमामुळे मराठी साहित्याचा जागतिक पटलावर प्रभाव वाढेल आणि परदेशातील मराठी बांधवही या मुख्य प्रवाहाशी जोडले जातील.
पुणे हे केवळ एक शैक्षणिक केंद्र नसून ते मराठी मनाचे स्पंदन आहे. अशा सांस्कृतिक केंद्रस्थानी शंभरावे संमेलन होत असल्याने अवघ्या महाराष्ट्रात आणि जगभरातील मराठी भाषिक लोकांमध्ये आनंदाचे आणि उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. या कार्यक्रमामुळे केवळ भाषेचा प्रचार-प्रसार होणार नाही, तर जगभरातील मराठी भाषिक, साहित्यिक, विचारवंत आणि रसिक एका भव्य छत्राखाली एकत्र येतील. विविध मराठी भाषिक वाङ्मय संस्थांचे हे एकत्रीकरण मराठी भाषेच्या भविष्यातील विकासाची दिशा ठरवणारे असेल. नवीन पिढीला मराठी भाषेच्या गोडीची ओढ लावण्यासाठी आणि साहित्याचे हे संचित पुढच्या पिढीकडे सुपूर्द करण्यासाठी हा शतकोत्सवी सोहळा एक दैदीप्यमान दीपस्तंभ ठरेल, यात तीळमात्र शंका नाही.
