स्वतंत्र बातमी

सातारा नगरीत संपन्न झालेले अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन केवळ वैचारिक मंथनासाठीच नव्हे, तर आर्थिक उलाढालीसाठीही महत्वाचे ठरले आहे. संमेलनातील भव्य पुस्तक प्रदर्शनासाठी तब्बल चाळीस कोटी रुपये इतका अवाढव्य विमा उतरवून आयोजकांनी मराठी साहित्याचे मूल्य जगाला दाखवून दिले आहे. या नियोजनामुळे केवळ साहित्याची सुरक्षाच जपली गेली नाही, तर प्रदर्शनासाठी आलेल्या शेकडो प्रकाशकांनाही एक प्रकारचे आश्वासक वातावरण मिळाले.

या चार दिवसांच्या साहित्य महोत्सवात साताऱ्याच्या भूमीवर अक्षरशः साहित्यप्रेमींचा महापूर लोटला होता. प्राप्त आकडेवारीनुसार, संमेलनाच्या कालावधीत दहा लाखांपेक्षा अधिक साहित्यप्रेमींनी हजेरी लावून मराठी भाषेवरील आपले प्रेम व्यक्त केले. केवळ गर्दी करून न थांबता, वाचकांनी आपल्या लाडक्या लेखकांची पुस्तके खरेदी करण्यासाठी सढळ हस्ते खर्च केला. या चार दिवसांत एकूण आठ कोटी बाहत्तर लाख रुपये इतक्या विक्रमी किमतीच्या पुस्तकांची विक्री झाली. तंत्रज्ञानाच्या युगातही मराठी वाचक पुस्तकांपासून दुरावलेला नाही, उलट तो अधिक जोमाने साहित्याकडे वळत आहे, याचीच ही प्रचिती आहे.

वाचकांच्या सोयीसाठी संमेलनाच्या भव्य प्रांगणात विविध साहित्य प्रकारांनुसार स्वतंत्र दालनांची निर्मिती करण्यात आली होती. यामध्ये बालवाङ्मयासाठी विशेष विभाग ठेवण्यात आला होता, जिथे लहान मुलांनी मोठ्या प्रमाणात गर्दी केली. तसेच कथा, कविता, ललित लेख, ऐतिहासिक कादंबऱ्या आणि स्पर्धा परीक्षेच्या अभ्यासासाठी उपयुक्त असलेल्या पुस्तकांसाठी स्वतंत्र कक्ष उभारले होते. या वर्गीकरणामुळे संशोधक, विद्यार्थी आणि सामान्य वाचक यांना आपल्या आवडीचे साहित्य शोधण्यासाठी भटकंती करावी लागली नाही. साहित्याच्या या विविधतेमुळे सर्व वयोगटातील स्त्री-पुरुषांचा सहभाग वाढून संमेलनाचे स्वरूप खऱ्या अर्थाने सर्वसमावेशक झाले.

या संमेलनाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे व्यावसायिक स्तरावरील नियोजन. पुस्तक प्रदर्शनाचे विमा कवच पंचवीस कोटी रुपये इतके ठेवण्यात आले होते, जे प्रामुख्याने रसिक वाचकांच्या सुरक्षेसाठी आणि साहित्याच्या विम्यासाठी होते. त्याव्यतिरिक्त, संमेलनासाठी उभारलेले भव्य मांडव, फर्निचर, ध्वनिक्षेपक यंत्रणा आणि इतर भौतिक साहित्याचा स्वतंत्रपणे चार कोटी तीस लाख रुपये इतका विमा उतरवण्यात आला होता. विम्याच्या रकमेचे हे भव्य आकडे साहित्य संमेलनांच्या इतिहासात प्रथमच पाहायला मिळाले. कोणत्याही नैसर्गिक आपत्तीत किंवा अनपेक्षित घटनेत कोणाचेही आर्थिक नुकसान होऊ नये, ही यामागची मुख्य भूमिका होती.

साहित्य संमेलनाच्या आयोजकांनी आणि विविध समित्यांनी या यशाचे श्रेय मराठी वाचकांना दिले आहे. आयोजकांच्या मते, अशा प्रकारचे भव्य आयोजन मराठी भाषेच्या आणि साहित्याच्या जागतिक प्रसाराला मोठी चालना देते. साताऱ्यातील या संमेलनाने केवळ पुस्तकांचे प्रदर्शनच भरवले नाही, तर एक यशस्वी आर्थिक आराखडा देखील सादर केला आहे. पुस्तक विक्रीचा आणि विम्याचा हा अनोखा अनुभव भविष्यात आयोजित केल्या जाणाऱ्या इतर मोठ्या सांस्कृतिक आणि साहित्यिक कार्यक्रमांसाठी मार्गदर्शक ठरणार आहे. या संमेलनामुळे मराठी साहित्य व्यवहार अधिक व्यावसायिक आणि सुरक्षित होण्याच्या दिशेने एक पाऊल पडले आहे, अशी भावना साहित्यिकांच्या समुदायाकडून व्यक्त केली जात आहे.