भारतीय रेल्वेच्या आधुनिकीकरणाच्या प्रवासातील एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा गाठला जात आहे. केंद्रीय रेल्वे मंत्र्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, कोलकाता आणि गुवाहाटी या दोन प्रमुख शहरांना जोडणारी देशातील पहिली ‘वंदे भारत स्लीपर’ रेल्वे सेवा येत्या 17 जानेवारी रोजी अधिकृतपणे सुरू होत आहे. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाचे उद्घाटन पंतप्रधान नरेंद्र मोदी पश्चिम बंगालमधील मालदा टाऊन स्थानकावरून दूरदृश्य प्रणालीद्वारे करणार आहेत. विशेष म्हणजे, याच कार्यक्रमात पंतप्रधान सहा नवीन ‘अमृत भारत’ एक्सप्रेस गाड्यांचेही लोकार्पण करणार असून, यामुळे भारतीय रेल्वेच्या इतिहासात एकाच वेळी अनेक लांब पल्ल्याच्या गाड्या सुरू होण्याचा नवा विक्रम प्रस्थापित होणार आहे.
आत्तापर्यंत भारतीय रेल्वेने केवळ बसून प्रवास करता येणाऱ्या वंदे भारत गाड्या यशस्वीपणे चालवल्या आहेत, परंतु लांब पल्ल्याच्या रात्रीच्या प्रवासासाठी प्रवाशांकडून शयनयान सुविधेची मागणी होत होती. ही गरज ओळखून रेल्वे प्रशासनाने हावडा ते कामाख्या या मार्गावर ही पहिली स्लीपर गाडी चालवण्याचा निर्णय घेतला आहे. ही गाडी आठवड्यातून सहा दिवस धावणार असून, रात्रीच्या प्रवासात प्रवाशांना पूर्ण विश्रांती मिळावी यासाठी विशेष गादी आणि आधुनिक आराखडा तयार करण्यात आला आहे. ईशान्य भारताला जोडणाऱ्या या मार्गावर रेल्वेचा वेग वाढल्यामुळे प्रवासाच्या वेळेत मोठी बचत होणार असून, व्यावसायिक आणि पर्यटकांसाठी हे मोठे वरदान ठरणार आहे.
या विशेष शयनयान गाडीच्या तांत्रिक रचनेबद्दल बोलायचे झाल्यास, यात एकूण सोळा डब्यांची जोडणी करण्यात आली आहे. या गाडीची एकूण प्रवासी क्षमता आठशे तेवीस इतकी असून, प्रवाशांच्या गरजेनुसार विविध श्रेणींची व्यवस्था करण्यात आली आहे. यामध्ये मध्यमवर्गीयांसाठी अकरा तृतीय श्रेणी वातानुकूलित डबे, अधिक सोयींसाठी चार द्वितीय श्रेणी वातानुकूलित डबे आणि अत्यंत उच्च दर्जाच्या सुविधेसाठी एक प्रथम श्रेणी वातानुकूलित डबा जोडण्यात आला आहे. प्रत्येक डब्यामध्ये धक्के न जाणवणारी प्रगत निलंबन यंत्रणा आणि प्रवाशांच्या सुरक्षिततेसाठी स्वयंचलित दरवाजे तसेच आग प्रतिबंधक यंत्रणा बसवण्यात आली आहे.
प्रवाशांच्या खिशाचा विचार करून रेल्वेने या गाडीचे तिकीट दर स्पर्धात्मक ठेवले आहेत. तृतीय श्रेणी वातानुकूलित प्रवासासाठी साधारण दोन हजार तीनशे रुपये, द्वितीय श्रेणीसाठी तीन हजार रुपये आणि प्रथम श्रेणीसाठी तीन हजार सहाशे रुपये भाडे राहण्याची शक्यता आहे. विमान प्रवासाच्या तुलनेत हे दर अत्यंत किफायतशीर असून, विमानतळावर जाणारा वेळ आणि तिथली प्रक्रिया पाहता, ही रेल्वे सेवा प्रवाशांचा पहिला पसंतीचा पर्याय ठरेल, असा विश्वास रेल्वेला वाटतो आहे. आरामदायक झोपण्याची सोय आणि प्रवासादरम्यान मिळणारे उत्तम भोजन यामुळे हा प्रवास अधिक सुखद होणार आहे.
रेल्वे विभागाच्या मते, या नवीन रेल्वे सेवांमुळे केवळ ईशान्य भारत आणि पूर्व भारत यांचे दळणवळण सुधारणार नाही, तर या भागातील व्यापार आणि उद्योगांनाही मोठी गती मिळेल. दिनांक 17 व 18 जानेवारीपासून सुरू होणाऱ्या सहा नवीन ‘अमृत भारत’ गाड्यांमुळे रेल्वेच्या जाळ्याचा विस्तार होऊन ग्रामीण आणि शहरी भागातील दळणवळण सुलभ होणार आहे. या गाड्यांमधील प्रगत तंत्रज्ञानामुळे इंधनाची बचत होणार असून, पर्यावरपूरक प्रवासाला प्रोत्साहन मिळणार आहे. भारतीय रेल्वेच्या या महाविस्तारामुळे आगामी काळात सर्वसामान्य नागरिकांचा प्रवासाचा अनुभव पूर्णपणे बदलून जाणार आहे.
