सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात सध्या उष्णतेची लाट आणि बदलत्या हवामानामुळे शेतकरी, विशेषतः आंबा आणि काजू उत्पादक मोठ्या संकटात सापडले आहेत. हवामान बदलाचा थेट परिणाम कोकणच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेल्या हापूस आंबा आणि काजू पिकावर होत आहे.
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात गेल्या काही दिवसांपासून तापमानात मोठी वाढ झाली आहे. कडाक्याच्या उन्हामुळे उष्णतेची लाट निर्माण झाली असून, दिवसा तापमानाचा पारा पस्तीस ते अडतीस अंश सेल्सिअसच्या पुढे जात आहे. मात्र, केवळ उष्णता हाच चिंतेचा विषय नाही, तर दुपारी आणि संध्याकाळी होणारे ढगाळ वातावरण शेतकऱ्यांची झोप उडवत आहे. कडाक्याचे ऊन आणि त्यानंतर लगेच होणारे ढगाळ वातावरण यांमुळे हवेतील आर्द्रता वाढली असून, याचा पिकांवर विपरीत परिणाम होत आहे. कोकणचा राजा मानल्या जाणाऱ्या हापूस आंब्याला या वातावरणाचा मोठा फटका बसला आहे. उष्णता आणि ढगाळ हवामानामुळे आंब्याच्या झाडांवर फुलकिडे आणि तुडतुडे यांसारख्या किडींचा प्रादुर्भाव वाढला आहे. यामुळे झाडाला आलेला मोहोर करपून जात आहे, तर काही ठिकाणी लहान कैऱ्यांची गळती सुरू झाली आहे. जर हेच वातावरण कायम राहिले, तर आंब्याचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात घटण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.
आंब्याप्रमाणेच काजू पिकालाही या लहरी हवामानाचा फटका बसला आहे. काजूच्या झाडांना आलेला नवीन मोहोर आणि पालवी यावर कीड पडत आहे. उष्णतेमुळे काजूची बोंडे सुकत असून काजू बीचा दर्जा खालावण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. सिंधुदुर्गात काजू हे अनेक कुटुंबांच्या उपजीविकेचे मुख्य साधन आहे, त्यामुळे शेतकरी आर्थिक विवंचनेत सापडले आहेत. बदलत्या हवामानामुळे होणारे रोगांचे आक्रमण रोखण्यासाठी शेतकरी महागड्या कीटकनाशकांची फवारणी करत आहेत. मात्र, तापमानातील सातत्य नसल्यामुळे या फवारण्याही फारशा प्रभावी ठरत नसल्याचे दिसून येत आहे. वारंवार कराव्या लागणाऱ्या फवारणीमुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पादन खर्चात मोठी वाढ झाली आहे, पण त्या प्रमाणात उत्पन्न मिळेल की नाही, याची कोणतीही शाश्वती नाही.
कृषी तज्ज्ञांच्या मते, आंब्याच्या फळधारणेसाठी ठराविक तापमानाची गरज असते. मात्र, यंदा कधी थंडी, कधी अति उष्णता तर कधी अवकाळी पाऊस अशा विचित्र चक्रामुळे फळधारणा प्रक्रिया विस्कळीत झाली आहे. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यंदा आंबा आणि काजूच्या उत्पादनात चाळीस ते पन्नास टक्क्यांपर्यंत घट होऊ शकते, असा प्राथमिक अंदाज वर्तवण्यात येत आहे. अशा नैसर्गिक आपत्तीच्या काळात सरकारने शेतकऱ्यांकडे लक्ष द्यावे, अशी मागणी सिंधुदुर्गातील बागायतदारांकडून होत आहे. पीक विम्याचे संरक्षण मिळणे आणि झालेल्या नुकसानीचे तातडीने पंचनामे करून मदत जाहीर करणे आवश्यक आहे. अनेक शेतकऱ्यांनी कर्ज काढून बागांची निगा राखली आहे, आता उत्पादनच धोक्यात आल्याने कर्ज कसे फेडायचे, हा प्रश्न त्यांच्यासमोर उभा ठाकला आहे.
