स्वतंत्र बातमी

आगामी पावसाळ्यात शहराला पुराच्या विळख्यातून मुक्त करण्यासाठी नवी मुंबई महानगरपालिकेने अत्यंत महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. शहरातील विविध उपनगरांच्या संरक्षणासाठी बांधण्यात आलेल्या धारण तलावांची स्वच्छता आणि गाळ काढण्याचे काम आता युद्धपातळीवर हाती घेण्यात आले आहे. हे धारण तलाव शहराच्या जलनिस्सारण व्यवस्थेचा कणा आहेत, मात्र गेल्या काही वर्षांत खाडीच्या पाण्याचे वाढते प्रमाण आणि खारफुटीच्या अनिर्बंध वाढीमुळे या तलावांच्या कार्यक्षमतेवर मर्यादा आल्या आहेत. शहराला संभाव्य जलसंकटापासून वाचवण्यासाठी महापालिका प्रशासनाने आता कंबर कसली असून, पावसाळ्यापूर्वी हे सर्व अडथळे दूर करण्यासाठी विशेष मोहीम राबवली जात आहे.

शहरातील भौगोलिक रचनेचा विचार करता, एकूण अकरा धारण तलाव हे पावसाच्या अतिरिक्त पाण्याचा निचरा करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरतात. मात्र, गेल्या काही वर्षांत सुमारे दोनशे सत्तावीस हेक्टर इतक्या अफाट परिसरात तिवऱ्या खारफुटीचा दाट वेढा निर्माण झाला आहे. या खारफुटीमुळे तलावांच्या तळाशी गाळाचे थर साचले असून, त्यांची पाणी साठवून ठेवण्याची मूळ क्षमता लक्षणीयरीत्या घटली आहे. तलावांची ही दुरवस्था झाल्यामुळे थोडा जरी मोठा पाऊस झाला, तरी पाणी खाडीत जाण्याऐवजी नागरी वस्त्यांमध्ये शिरते. यामुळेच पावसाळ्यात शहराच्या काही विशिष्ट भागांत वारंवार पूरस्थिती उद्भवत असल्याचे वास्तव समोर आले आहे.

या नैसर्गिक आव्हानाचा सामना करण्यासाठी महापालिकेने आता एक सविस्तर आणि तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम आराखडा तयार केला आहे. तलावांच्या स्वच्छतेमध्ये मुख्य अडथळा ठरणारी ही खारफुटी काढण्यासाठी एक विशेष प्रस्ताव प्रशासनाने वरिष्ठ स्तरावर पाठवला आहे. सुमारे ऐंशी हजारांहून अधिक खारफुटी असलेल्या विस्तीर्ण क्षेत्रावर प्रत्यक्ष काम सुरू करण्याचे प्रशासनाचे नियोजन आहे. खारफुटी ही कायद्याने संरक्षित असल्याने, या कामात कोणताही कायदेशीर अडथळा येऊ नये म्हणून संबंधित वन विभाग आणि माननीय न्यायालयाकडून आवश्यक त्या परवानग्या मिळविण्याची प्रशासकीय प्रक्रिया सध्या अतिशय वेगाने सुरू आहे.

नवी मुंबई शहराची रचना पाहता, हे शहर समुद्रसपाटीपेक्षा खालच्या पातळीवर वसलेले आहे, त्यामुळे मुसळधार पावसाच्या वेळी भरतीचे पाणी शहरात शिरण्याचा आणि पावसाच्या पाण्याचा निचरा न होण्याचा धोका सतत असतो. हे टाळण्यासाठी सिडकोने शहराच्या नियोजनाच्या वेळी ‘डच’ तंत्रज्ञानाचा वापर करून या धारण तलावांची आखणी केली होती. या पद्धतीनुसार, पावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणावर पाणी या तलावांत साठवले जाते आणि ओहोटीच्या वेळी ते खाडीत सोडून दिले जाते. मात्र, गाळ साचल्यामुळे ही स्वयंचलित व्यवस्था सध्या खिळखिळी झाली आहे. हे तंत्रज्ञान पुन्हा पूर्वीसारखे प्रभावीपणे कार्यान्वित करण्यासाठी तलावांतील प्रत्येक अडथळा दूर करणे आता अनिवार्य झाले आहे.

महापालिका प्रशासनातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, केवळ वरवरची स्वच्छता न करता, तलावांची मूळ खोली पुन्हा प्राप्त करणे हेच प्रशासनाचे अंतिम उद्दिष्ट आहे. पावसाळ्याचा काळ जवळ येत असल्याने, वेळेचे नियोजन करून हे काम जलदगतीने पूर्ण करण्यावर भर दिला जात आहे. शहराच्या सुरक्षिततेशी कोणतीही तडजोड केली जाणार नाही, असेही प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे. पूर प्रतिबंधासाठी राबविल्या जाणाऱ्या या उपाययोजनांमुळे नवी मुंबईकरांना पावसाळ्यात मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता असून, शहराला सुरक्षित ठेवण्यासाठी सर्व तांत्रिक आणि आर्थिक संसाधनांचा वापर केला जात आहे.