स्वतंत्र बातमी

उजनी धरण हे पश्चिम महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे आणि महत्त्वाचे धरण आहे. मात्र, गेल्या काही वर्षांत या धरणातील पाण्याची गुणवत्ता कमालीची खालावली आहे. पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड परिसरातील उद्योगांचे सांडपाणी आणि प्रक्रिया न केलेले मैलापाणी थेट भीमा नदीद्वारे उजनी धरणात मिसळत असल्याने, धरणाचे पाणी आता विषारी होऊ लागले आहे. उजनी धरणात प्रदूषण वाढण्यामागे प्रामुख्याने पुणे महानगर क्षेत्रातील औद्योगिक वसाहती जबाबदार आहेत. पुणे, पिंपरी-चिंचवड आणि आसपासच्या भागातील सांडपाणी प्रक्रियेविना भीमा नदीत सोडले जाते. हे पाणी वाहत येऊन उजनी धरणात साचते. हे प्रदूषित पाणी दीर्घकाळ एकाच ठिकाणी साचून राहते, ज्यामुळे पाण्याचा रंग काळा पडला असून त्याला उग्र वास येत आहे.

उजनीच्या पाण्यावर सोलापूर जिल्ह्यातील लाखो एकर शेती अवलंबून आहे. मात्र, या प्रदूषित पाण्यामुळे जमिनीचा पोत बिघडत आहे. अतिप्रदूषित पाण्यामुळे जमिनीतील क्षारांचे प्रमाण वाढत असून सुपीक जमिनी नापीक होत आहेत. या पाण्याचा वापर केल्यामुळे पिकांची वाढ खुंटणे आणि उत्पादकता घटणे अशा समस्या शेतकऱ्यांना भेडसावत आहेत. विशेषतः ऊस आणि फळबागांना याचा मोठा फटका बसत आहे. उजनी धरणातून सोलापूर शहरासह जिल्ह्यातील अनेक नगरपालिका आणि ग्रामीण भागांना पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा केला जातो. या पाण्यामुळे जलजन्य आजारांचे प्रमाण वाढले आहे. जुलाब, उलट्या आणि त्वचेचे विकार होण्याचे प्रमाण नदीकाठच्या गावांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर दिसून येत आहे. काही तज्ज्ञांच्या मते, या पाण्यात मिसळणारे जड धातू मानवी शरीरात गेल्यास भविष्यात कर्करोगासारखे गंभीर आजार उद्भवण्याची भीती आहे.

पाण्यातील ऑक्सिजनचे प्रमाण कमी झाल्यामुळे उजनीतील मासळीवरही याचा विपरीत परिणाम झाला आहे. अनेकदा धरणात मासे मृत होऊन तरंगताना दिसतात. यामुळे मासेमारी व्यवसायावर अवलंबून असलेल्या हजारो कुटुंबांच्या पोटाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे. प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने अनेकदा नोटिसा बजावूनही पुणे भागातील सांडपाणी थांबलेले नाही. नमामी चंद्रभागा किंवा अन्य शुद्धीकरण प्रकल्पांची घोषणा झाली असली तरी, प्रत्यक्ष जमिनीवर त्याची अंमलबजावणी होताना दिसत नाही. जोपर्यंत पुण्यातून येणारे सांडपाणी शंभर टक्के प्रक्रिया करून सोडले जात नाही, तोपर्यंत उजनीचे प्रदूषण थांबवणे अशक्य आहे.