पाकिस्तान आणि सौदी अरेबिया या दोन देशांमधील संरक्षण संबंध आता एका नवीन वळणावर येऊन पोहोचले आहेत. पाकिस्तान आपल्यावर असलेल्या प्रचंड परकीय कर्जाचा डोंगर कमी करण्यासाठी एक अनोखा मार्ग अवलंबत असल्याचे दिसून येत आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सुरू असलेल्या चर्चेनुसार, पाकिस्तान आपले ‘जेएफ-सतरा’ हे लढाऊ विमान सौदी अरेबियाला विकण्याच्या तयारीत आहे. या कराराचे वैशिष्ट्य म्हणजे, सौदी अरेबियाने पाकिस्तानला दिलेले सुमारे दोन अब्ज अमेरिकन डॉलर्सचे कर्ज या विमानांच्या किमतीच्या स्वरूपात वळते करून घेण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे. यामुळे पाकिस्तानला रोख रक्कम न देता आपले कर्ज फेडण्याची संधी मिळणार आहे, तर सौदी अरेबियाला आपल्या ताफ्यात नवीन लढाऊ विमाने समाविष्ट करता येतील.
हा लष्करी करार केवळ कर्जफेडीपुरता मर्यादित नसून, त्याचे आर्थिक मूल्य सुमारे चार अब्ज अमेरिकन डॉलर्सपर्यंत जाण्याची शक्यता संरक्षण तज्ज्ञांनी वर्तवली आहे. या प्रस्तावित आराखड्यानुसार, सौदीच्या दोन अब्ज डॉलर्सच्या कर्जाची परतफेड विमानांच्या विक्रीतून केली जाईल आणि उर्वरित अतिरिक्त दोन अब्ज डॉलर्सचा विनियोग विमानांसाठी लागणारी सुटे भाग, आधुनिक शस्त्रास्त्रे, क्षेपणास्त्रे आणि वैमानिकांच्या प्रशिक्षणासाठी केला जाऊ शकतो. हा व्यवहार पूर्ण झाल्यास, पाकिस्तानच्या अर्थव्यवस्थेला काही प्रमाणात स्थिरता मिळेल आणि सौदी अरेबियासोबतची त्यांची लष्करी भागीदारी अधिक घट्ट होईल.
‘जेएफ-सतरा’ या लढाऊ विमानाची विश्वासार्हता जागतिक बाजारपेठेत हळूहळू वाढत चालली आहे. पाकिस्तानने यापूर्वीच आफ्रिकी आणि आशियाई देशांसोबत या विमानाचे महत्त्वपूर्ण करार केले आहेत. लिबिया या देशाला सुमारे सोळा विमाने आणि त्याशी संबंधित युद्धसाहित्य पुरवण्याचा करार अंतिम टप्प्यात आहे. तसेच, अझरबैजान या देशाने देखील मोठ्या संख्येने या विमानांच्या खरेदीसाठी पाकिस्तानला पसंती दिली आहे. या यशस्वी निर्यातीमुळे पाकिस्तान आता केवळ लष्करी साहित्य आयात करणारा देश न राहता, तो एक प्रमुख निर्यातदार देश म्हणून स्वतःची ओळख निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत आहे.
‘जेएफ-सतरा’ हे लढाऊ विमान म्हणजे चीन आणि पाकिस्तान यांच्यातील प्रदीर्घ संरक्षण सहकार्याचे फळ आहे. चीनच्या तंत्रज्ञानाचा आधार घेऊन या विमानाचे प्रत्यक्ष उत्पादन पाकिस्तानमध्ये केले जाते. अमेरिकन किंवा युरोपीय लढाऊ विमानांच्या तुलनेत या विमानांची किंमत अत्यंत कमी आहे, त्यामुळे मर्यादित संरक्षण अंदाजपत्रक असणाऱ्या देशांसाठी हे विमान एक उत्तम पर्याय ठरत आहे. कमी खर्चात आधुनिक रडार प्रणाली आणि प्रभावी मारक क्षमता असल्यामुळे, पाकिस्तानच्या या स्वदेशी उत्पादनाला आता मध्यपूर्वेतील देशांकडूनही मागणी वाढू लागली आहे, ज्यामुळे पाकिस्तानच्या संरक्षण उद्योगाला मोठी चालना मिळत आहे.
या अवाढव्य संरक्षण कराराबाबतच्या बातम्यांनी आंतरराष्ट्रीय वर्तुळात खळबळ उडवून दिली असली, तरी पाकिस्तानच्या परराष्ट्र कार्यालयाने यावर अद्याप अधिकृत शिक्कामोर्तब केलेले नाही. सरकारमधील उच्चपदस्थ अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, वाटाघाटी प्राथमिक स्तरावर असून संरक्षणाशी संबंधित गोपनीयतेमुळे सविस्तर माहिती अद्याप सार्वजनिक करण्यात आलेली नाही. तरीही, जर हा करार प्रत्यक्षात उतरला, तर मध्यपूर्वेतील लष्करी सत्तेचे संतुलन बदलू शकते. तसेच, यामुळे पाकिस्तानचे सौदी अरेबियावरील आर्थिक अवलंबित्व कमी होण्यास मदत होईल, ज्याचे परिणाम जागतिक राजकारणावर आणि विशेषतः आशियातील सुरक्षेवर होण्याची दाट शक्यता आहे.
