भारताच्या गौरवशाली इतिहासाच्या खुणा असलेल्या तीन मौल्यवान प्राचीन कांस्य मूर्ती लवकरच ब्रिटनमधून भारतात परत आणल्या जाणार आहेत. गेल्या अनेक दशकांपासून परदेशात असलेल्या या कलाकृती कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण केल्यानंतर भारत सरकारच्या स्वाधीन केल्या जाणार आहेत. केंद्र सरकारच्या सांस्कृतिक मंत्रालय आणि पुरातत्व विभागाच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांना आलेले हे मोठे यश आहे.
परत आणल्या जाणाऱ्या या तिन्ही मूर्ती दक्षिण भारतातील असून त्या चोल काळातील असल्याचे प्राथमिक तपासात समोर आले आहे. चोल साम्राज्य हे त्यांच्या उत्कृष्ट कांस्य मूर्तिकलेसाठी जगभरात प्रसिद्ध होते. या मूर्तींमध्ये प्रामुख्याने भगवान श्रीराम, लक्ष्मण आणि माता सीता यांच्या प्रतिमांचा समावेश आहे. या मूर्तींवर अत्यंत सूक्ष्म आणि कलात्मक कोरीव काम करण्यात आले आहे, जे दहाव्या ते बाराव्या शतकातील भारतीय शिल्पकलेचा उत्कृष्ट नमुना मानला जातो. या मूर्ती तामिळनाडूतील एका प्राचीन मंदिरातून सुमारे पन्नास वर्षांपूर्वी चोरीला गेल्या होत्या आणि आंतरराष्ट्रीय तस्करांच्या माध्यमातून त्या ब्रिटनमध्ये पोहोचल्या होत्या. या मूर्ती ब्रिटनमधील एका खासगी संग्राहकाकडे असल्याची माहिती भारतीय तपास यंत्रणांना मिळाली होती. त्यानंतर इंडिया प्राइड प्रोजेक्ट आणि भारत सरकारच्या सांस्कृतिक विभागाने या मूर्तींच्या मूळ स्थानाचे पुरावे सादर केले. तामिळनाडूतील मंदिराच्या जुन्या रेकॉर्ड्स आणि छायाचित्रांवरून या मूर्ती त्याच मंदिरातील असल्याची खात्री करण्यात आली. लंडनमधील भारतीय उच्चायुक्तांनी ब्रिटनच्या मेट्रोपॉलिटन पोलिसांशी आणि संबंधित सांस्कृतिक संस्थांशी संपर्क साधून मूर्तींच्या मालकी हक्काचा दावा केला. पुराव्यांची सत्यता लक्षात घेऊन, संबंधित संग्राहकाने या मूर्ती स्वहस्ते भारत सरकारला परत देण्याचे मान्य केले.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली गेल्या काही वर्षांत परदेशातून भारतीय पुरातन वस्तू परत आणण्याच्या मोहिमेला मोठी गती मिळाली आहे. सन २०१४ पूर्वी परदेशातून परत आणलेल्या वस्तूंची संख्या अत्यल्प होती, मात्र गेल्या दशकात दोनशे हून अधिक मौल्यवान मूर्ती आणि कलाकृती अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा आणि ब्रिटनमधून भारतात परतल्या आहेत. युनेस्कोच्या १९७० च्या करारानुसार, बेकायदेशीरपणे नेलेल्या सांस्कृतिक वस्तू त्यांच्या मूळ देशाला परत करणे बंधनकारक आहे, ज्याचा फायदा भारताला मिळत आहे. या मूर्ती भारतात आल्यानंतर त्या प्रथम भारतीय पुरातत्व विभागाच्या ताब्यात दिल्या जातील. आवश्यक त्या सर्व तांत्रिक आणि सुरक्षेच्या चाचण्यांनंतर, या मूर्ती पुन्हा त्यांच्या मूळ ठिकाणी म्हणजेच तामिळनाडूतील संबंधित मंदिरात रीतसर पूजेसाठी आणि दर्शनासाठी स्थापित केल्या जातील. या मूर्तींच्या पुनरागमनामुळे केवळ धार्मिक भावनाच सुखावल्या नाहीत, तर भारताची चोरलेली सांस्कृतिक संपत्ती पुन्हा मिळवण्याच्या भारताच्या संकल्पालाही बळ मिळाले आहे.
