स्वतंत्र बातमी

अखिल भारतीय उच्च शिक्षण सर्वेक्षणच्या ताज्या अहवालातून देशातील शैक्षणिक क्षेत्राचे विदारक वास्तव समोर आले आहे. या अहवालानुसार, भारतातील सुमारे तीस ते पस्तीस टक्के शिक्षक सध्या केवळ तात्पुरत्या स्वरूपात आपली सेवा बजावत आहेत. महाराष्ट्रातील स्थिती देखील यापेक्षा वेगळी नसून, राज्यातील उच्च शिक्षण व्यवस्था अस्थिर आणि कंत्राटी शिक्षकांच्या बळावर तग धरून असल्याचे या आकडेवारीवरून स्पष्ट होत आहे.

ही समस्या केवळ सामान्य पदवी अभ्यासक्रमांपुरती मर्यादित नसून, व्यावसायिक अभ्यासक्रमांच्या क्षेत्रात ती अधिक भयावह आहे. अभियंता, व्यवस्थापन आणि औषधनिर्माण शास्त्र यांसारख्या महत्त्वाच्या शाखांमध्ये शिकवणारे अनेक शिक्षक स्वतःच रोजगाराच्या अनिश्चिततेशी लढा देत आहेत. ज्या शिक्षकांवर देशाचे भविष्य घडवण्याची जबाबदारी आहे, तेच आज नोकरीच्या असुरक्षिततेमुळे चिंतेत असल्याचे दिसून येत आहे.

शिक्षकी पेशा हा केवळ ज्ञानदानाचे काम नसून त्यात मानसिक शांतता आणि स्थैर्य असणे अत्यंत आवश्यक आहे. मात्र, जेव्हा शिक्षक स्वतःच अस्थिरतेच्या दलदलीत अडकलेले असतात, तेव्हा त्यांच्या मानसिक स्वास्थ्यावर त्याचा गंभीर परिणाम होतो. आर्थिक ओढताण आणि नोकरी जाण्याची सततची भीती यामुळे त्यांच्या कामातील उत्साह कमी होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

या परिस्थितीमुळे शिक्षणाच्या गुणवत्तेबाबत प्रश्न निर्माण झाला आहे. जे शिक्षक स्वतः मानसिकदृष्ट्या अस्वस्थ आणि तणावाखाली आहेत, ते विद्यार्थ्यांना खरोखरच दर्जात्मक आणि दर्जेदार शिक्षण देऊ शकतील का, अशी शंका उपस्थित केली जात आहे. व्यावसायिक शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या भविष्यासाठी हे अत्यंत घातक ठरू शकते, कारण अशा अस्थिर वातावरणात संशोधनात्मक आणि सृजनशील कामांना मर्यादा येतात.

देशाच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी सक्षम अभियंते आणि व्यवस्थापक घडवणे आवश्यक आहे, परंतु त्यासाठी त्यांना घडवणारा शिक्षक हा प्रथम आर्थिक आणि मानसिकदृष्ट्या सुरक्षित असणे गरजेचे आहे. जर उच्च शिक्षणातील ही कंत्राटी पद्धत अशीच सुरू राहिली, तर केवळ पदव्यांची संख्या वाढेल, पण गुणवत्तेच्या बाबतीत आपण मागे पडू शकतो. त्यामुळे या प्रश्नावर गांभीर्याने विचार करून ठोस धोरण आखण्याची गरज आहे.