मध्यपूर्वेतील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर, होर्मुझ सामुद्रधुनी पार केलेले एक मोठे तेलवाहू जहाज दक्षिण कोरियात सुरक्षितपणे पोहोचले आहे. माल्टा देशाचा ध्वज असलेले ‘ओडेसा’ हे जहाज दक्षिण कोरियाच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील सिओसान बंदराजवळ यशस्वीरित्या दाखल झाले. या जहाजामध्ये दहा लाख बॅरल कच्चे तेल असल्याची माहिती दक्षिण कोरियातील ‘एचडी ह्युंदाई ऑइलबँक’ या तेल शुद्धीकरण कंपनीने दिली आहे. इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्षामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतील जागतिक वाहतुकीवर मोठा परिणाम झालेला असताना, हे जहाज सुरक्षितपणे आपल्या मुक्कामी पोहोचल्याने दक्षिण कोरियाला मोठा आर्थिक दिलासा मिळाला आहे.
दक्षिण कोरिया आपल्या इंधन गरजांसाठी मोठ्या प्रमाणात मध्यपूर्वेतील तेलावर अवलंबून असून, हे जहाज देशाच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. या एका जहाजातून आलेले कच्चे तेल देशाच्या एका दिवसाच्या एकूण गरजेपैकी सुमारे पस्तीस ते पन्नास टक्के गरज भागवू शकते, असे उद्योग क्षेत्रातील सूत्रांनी सांगितले आहे. ‘ओडेसा’ हे जहाज एप्रिल महिन्याच्या मध्यात होर्मुझ सामुद्रधुनीतून गेले होते, ज्यावेळी इराण आणि अमेरिका यांच्यात युद्धविरामासंदर्भात अत्यंत महत्त्वाची चर्चा सुरू होती. हे जहाज आता सिओसान किनाऱ्याजवळील समुद्रातील नांगरणी केंद्रावर उभे करण्यात आले असून, लवकरच त्यातील तेल उतरवण्याची प्रक्रिया सुरू केली जाणार आहे.
मध्यपूर्वेतील युद्धजन्य परिस्थितीमुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतील व्यापारी जहाजांची वाहतूक मोठ्या प्रमाणात घटली आहे. इराणने या सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या जलमार्गावर नियंत्रण वाढवल्यानंतर जागतिक तेलबाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली. कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये अचानक वाढ झाल्याने दक्षिण कोरियाने जवळपास तीन दशकांनंतर प्रथमच पेट्रोल आणि इतर पेट्रोलियम पदार्थांच्या किमतींवर सरकारी मर्यादा लागू केल्या आहेत. तसेच देशांतर्गत गरज भागवण्यासाठी नाफ्थाच्या निर्यातीवरही कडक नियंत्रण आणण्यात आले असून, सरकार आणि तेल कंपन्यांकडून आता इंधनाचे पर्यायी पुरवठा मार्ग शोधण्यासाठी युद्धपातळीवर प्रयत्न सुरू आहेत.
दक्षिण कोरियातील ‘एचडी ह्युंदाई ऑइलबँक’ ही कंपनी दररोज सुमारे सहा लाख नव्वद हजार बॅरल कच्चे तेल शुद्ध करण्याची अवाढव्य क्षमता बाळगते. या जहाजातून आलेले तेल पेट्रोल, डिझेल आणि नाफ्था यांसारख्या अत्यंत आवश्यक पदार्थांमध्ये रूपांतरित केले जाणार आहे. गेल्या वर्षी दक्षिण कोरियाने आयात केलेल्या कच्च्या तेलापैकी साठ टक्क्यांहून अधिक तेल आणि नाफ्थापैकी जवळपास पन्नास टक्के माल केवळ होर्मुझ सामुद्रधुनीतूनच आणला होता. त्यामुळे या सागरी मार्गावरील कोणत्याही प्रकारच्या तणावामुळे दक्षिण कोरियाच्या अर्थव्यवस्थेवर आणि औद्योगिक उत्पादनावर मोठा दबाव निर्माण झाला आहे.
दरम्यान, होर्मुझ सामुद्रधुनी परिसरात दक्षिण कोरियाशी संबंधित एका मालवाहू जहाजाला आग आणि स्फोटाचा मोठा फटका बसल्याची धक्कादायक घटना नुकतीच घडली होती. ‘एचएमएम नामू’ या जहाजावरील या घटनेची सखोल चौकशी दक्षिण कोरियाच्या समुद्र व्यवहार मंत्रालयाने सुरू केली आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या परिसरातील व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षेसाठी एक विशेष नौदल मोहीम सुरू करण्याचा प्रयत्न केला होता, मात्र चर्चेमध्ये सकारात्मक प्रगती झाल्याचे सांगत ती मोहीम काही तासांतच स्थगित करण्यात आली. मध्यपूर्वेतील या सातत्यपूर्ण संघर्षामुळे सध्या जागतिक ऊर्जा सुरक्षेबाबतची चिंता अधिक तीव्र आणि गंभीर झाली आहे.