हवाई बेटावरील किलाऊआ ज्वालामुखीने सातत्याने लाव्हा बाहेर टाकण्याचा आपलाच जुना विक्रम मोडला आहे. हवाई ज्वालामुखी निरीक्षण केंद्राच्या भूगर्भशास्त्रज्ञांनी दिलेल्या अधिकृत अहवाल जाहीर केला आहे. यंदा ज्वालामुखीतून निघणाऱ्या लाव्हेचा प्रवाह हा सर्वात प्रदीर्घ आणि अखंड चालणारा उद्रेक ठरला आहे. या नैसर्गिक घटनेने संपूर्ण जगातील शास्त्रज्ञांचे आणि निसर्गप्रेमींचे लक्ष वेधून घेतले आहे. ज्वालामुखीच्या मुखातून निघणारे उष्ण वायू आणि लाव्हा अवतीभवतीच्या भूप्रदेशावर वेगाने पसरत आहेत.
हवाई ज्वालामुखी राष्ट्रीय उद्यानाच्या परिसरामध्ये हा ज्वालामुखी आहे. याच्या मुख्य विवरातून शंभर ते दोनशे फूट उंचीपर्यंत लाव्हाचे कारंजे हवेत उडत आहेत. या उद्रेकाची तीव्रता आणि कालावधी पाहता याने पूर्वीच्या सर्व नोंदी मागे टाकल्या आहेत. ज्वालामुखीच्या पोटातून अतिशय वेगाने येणारा हा वितळलेला तप्त रस हळूहळू सखल भागांकडे वाहत जात आहे. त्याने आतापर्यंत अनेक एकर जमिनीवर स्वतःचे साम्राज्य निर्माण केले आहे. खबरदारीचा उपाय म्हणून राष्ट्रीय उद्यानाचा बहुतांश भाग पर्यटकांसाठी पूर्णपणे बंद करण्यात आले आहेत.
यामुळे हवाई बेटावरील स्थानिक रहिवासी आणि प्रशासकीय यंत्रणा मात्र प्रचंड सतर्क झाली आहे. लाव्हाचा मुख्य प्रवाह सध्या लोकवस्ती नसलेल्या संरक्षित वनक्षेत्राच्या दिशेने वाहत आहे. मात्र हवेच्या बदलत्या वेगामुळे ज्वालामुखीमधून बाहेर पडणारे विषारी वायूंचा धूर लगतच्या नागरी वस्त्यांमध्ये पसरत आहे. या विषारी धुरामुळे हवेची गुणवत्ता कमालीची खालावली आहे. नागरिकांना डोळे जळजळणे आणि श्वसनाचा त्रास होऊ लागला आहे. त्यामुळे स्थानिक प्रशासनाने लहान मुले, वृद्ध आणि आजारी व्यक्तींना घराबाहेर न पडण्याचे सक्त आदेश दिले आहेत.
अॅक्युवेदर या आंतरराष्ट्रीय संस्थेने या विक्रमी ज्वालामुखीच्या उद्रेकाची अंगावर काटा आणणारी विहंगम चित्रफीत प्रसारित केली आहे. या चित्रफितीमध्ये जमिनीला भेगा पडून त्यातून अतिउष्ण लाव्हाच्या नद्या कशा वाहत आहेत आणि आकाशात राख व धुराचे प्रचंड लोट कसे जमा झाले आहेत, हे स्पष्टपणे दिसत आहे. वैज्ञानिक पथके सध्या ड्रोन आणि उपग्रहांच्या साहाय्याने या प्रवाहाच्या गतीवर चोवीस तास बारीक लक्ष ठेवून आहेत. भूगर्भातील अंतर्गत तांत्रिक तबकड्यांमध्ये होणाऱ्या प्रचंड घर्षणामुळे आणि सातत्याने तयार होणाऱ्या दाबामुळे हा उद्रेक इतका प्रदीर्घ काळ सुरू असल्याचे शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे.
या अद्वितीय नैसर्गिक चमत्काराने शास्त्रज्ञांना अभ्यासासाठी एक संधी उपलब्ध करून दिली असली, तरी स्थानिक पर्यावरणाला याचा फटका बसत आहे. लाव्हाच्या अतिउष्ण प्रवाहामुळे परिसरातील दुर्मिळ वनस्पती, घनदाट जंगले आणि वन्यजीवांचे अधिवास जळून खाक झाले आहेत. हवाईच्या नागरी संरक्षण दलाने किनारपट्टीच्या आणि डोंगराळ भागातील सर्व गावांना हाय अलर्ट म्हणजेच सर्वोच्च सतर्कतेचा इशारा दिला आहे. भूगर्भातील वाढती हालचाल पाहता हा उद्रेक अजून काही दिवस असाच सुरू राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली असून, प्रशासनाने कोणत्याही आपत्कालीन परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी आवश्यक त्या सर्व बचाव यंत्रणा आणि तात्पुरती मदत केंद्रे सज्ज ठेवली आहेत.