स्वतंत्र बातमी

आध्यात्मिक ऊर्जेचे केंद्र असलेल्या त्र्यंबकेश्वर नगरीमध्ये बुधवारी संत श्रेष्ठ निवृत्तीनाथ महाराजांच्या वार्षिक यात्रोत्सवाचा असा काही अभूतपूर्व उत्साह पाहायला मिळाला की, जणू पंढरीची वारीच गोदावरीच्या तटी अवतरली आहे. पौष वारीच्या या पवित्र दिनी अवघी त्र्यंबक नगरी ‘निवृत्तीनाथ महाराज की जय’ आणि ‘विठ्ठल रखुमाई’च्या जयघोषाने दुमदुमून गेली होती. पहाटेच्या मंगल वेळेपासून राज्याच्या कानाकोपऱ्यातून आलेल्या लाखो वारकऱ्यांनी आणि भाविकांनी यात्रेच्या मुख्य सोहळ्यासाठी गर्दी केली होती, ज्यामुळे संपूर्ण परिसराला एका विशाल आणि चैतन्यमय भक्ती संमेलनाचे स्वरूप प्राप्त झाले होते.

यात्रोत्सवाचा प्रारंभ वारकऱ्यांच्या परंपरागत पवित्र स्नानाने झाला. कडाक्याच्या थंडीची मुळीच पर्वा न करता, हजारो भाविकांनी पवित्र कुशावर्त तीर्थावर पहाटे स्नान केले आणि त्यानंतर आपल्या आराध्याप्रती असलेली अपार श्रद्धा जपत ब्रह्मगिरी पर्वताला प्रदक्षिणा घातली. सूर्य उगवण्यापूर्वीच मंदिराचे महाद्वार भक्तांच्या दर्शनासाठी खुले करण्यात आले होते. मंदिर परिसरापासून ते शहराच्या अगदी वेशीपर्यंत भक्तांच्या लांबच लांब रांगा लागल्या होत्या. शिस्तबद्ध नियोजन, स्वयंसेवकांचे सहकार्य आणि भक्तांची संयमी श्रद्धा यामुळे दर्शनाचा हा सोहळा अत्यंत शांततेत आणि मंगलमय वातावरणात पार पडला.

यात्रोत्सवाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे विविध दिंड्यांचे आगमन आणि त्यासोबत होणारे भरगच्च आध्यात्मिक कार्यक्रम. शहरात ठिकठिकाणी मुक्कामास असलेल्या दिंड्यांमध्ये सकाळपासूनच हरिपाठ, कीर्तन आणि प्रवचनांची मोठी रेलचेल पाहायला मिळाली. नामवंत कीर्तनकारांच्या वाणीतून पाझरणाऱ्या ज्ञानरूपी अमृतामुळे वारकऱ्यांमध्ये एक वेगळीच आध्यात्मिक ऊर्जा संचारली होती. नगरपालिकेच्या वतीने भाविकांच्या सुविधेसाठी पिण्याच्या पाण्याची चोख व्यवस्था करण्यात आली होती, तर नवीन भाविकांना रस्ता सापडणे सुलभ व्हावे म्हणून शहरात ठिकठिकाणी मराठी भाषेत मोठे दिशादर्शक फलक लावण्यात आले होते. यामुळे गर्दीचे नियंत्रण करणे प्रशासनाला अधिक सोपे झाले.

दुपारी चार वाजता यात्रेतील सर्वात महत्त्वाचा आणि ज्याची आतुरतेने वाट पाहिली जाते, तो रथोत्सव सोहळा सुरू झाला. संत निवृत्तीनाथ महाराजांच्या चांदीच्या पादुका आणि त्यांच्या मनोहर प्रतिमेचे विधिवत पूजन करून त्या सुशोभित पालखीत विराजमान करण्यात आल्या. त्यानंतर ही पालखी अत्यंत भव्य आणि देखण्या अशा चांदीच्या रथात ठेवण्यात आली. टाळ-मृदंगांचा अखंड गजर, वारकऱ्यांचा उत्साही फुगड्यांचा खेळ आणि अश्वांची शिस्तबद्ध दौड अशा भारावलेल्या वातावरणात हा रथ मंदिरापासून मुख्य बाजारपेठेतून मार्गस्थ झाला. जेव्हा हा रथ त्र्यंबकेश्वर मंदिराच्या मुख्य प्रवेशद्वाराजवळ पोहोचला, तेव्हा उपस्थित हजारो भक्तांनी गुलालाची उधळण आणि पुष्पवृष्टी करत रथाचे जंगी स्वागत केले.

धार्मिक कार्यक्रमांच्या या शृंखलेत मंदिर परिसरात भजन, भारुड आणि संत साहित्यावर आधारित भक्ती गीतांचे सादरीकरण करण्यात आले, ज्याने उपस्थित जनसमुदायाला मंत्रमुग्ध केले. त्र्यंबकेश्वर देवस्थान ट्रस्टच्या वतीने विविध दिंड्यांचे मानकरी, प्रमुख आणि विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांचा शाल व श्रीफळ देऊन यथोचित सत्कार करण्यात आला. संध्याकाळच्या तिन्हीसांजेला जेव्हा हा रथ मुख्य रस्ता आणि कुशावर्त तीर्थ मार्गावरून पुन्हा संत निवृत्तीनाथांच्या समाधी मंदिरापाशी परतला, तेव्हा समाधीच्या दर्शनासाठी भाविकांची अक्षरशः मांदियाळी उसळली होती. या पवित्र वातावरणामुळे संपूर्ण परिसरात आनंदाचे आणि समाधानाचे वातावरण पसरले असून, आगामी काही दिवस हा भक्तीचा ओघ असाच अखंड सुरू राहील, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.