देशातील प्रत्येक नागरिकाला आधार क्रमांक देऊन आता पंधरा वर्षे पूर्ण झाली आहेत. या काळात एक पूर्णांक बेचाळीस कोटींहून अधिक आधार कार्ड जारी करण्यात आले, परंतु आठ कोटींहून अधिक धारकांचा मृत्यू झाला असून, फक्त एक पूर्णांक त्र्याऐंशी कोटी कार्ड निष्क्रिय करण्यात आले आहेत. त्यामुळे सुमारे सहा कोटी मृतांचे आधार क्रमांक अजूनही सक्रिय आहेत. यामुळे बँक फसवणूक, बनावट खाती आणि सरकारी योजनांच्या लाभांचा गैरवापर होण्याचा धोका वाढला आहे.
युनिक आयडेंटिफिकेशन अथॉरिटी ऑफ इंडियाचे सीईओ भुवनेश कुमार यांनी सांगितले की, युनिक आयडेंटिफिकेशन अथॉरिटी ऑफ इंडियाला आतापर्यंत रजिस्ट्रार जनरल ऑफ इंडियाकडून पंधरा पूर्णांक पाच दशलक्ष मृत व्यक्तींचा डेटा मिळाला आहे. नोव्हेंबर २०२४ ते सप्टेंबर २०२५ दरम्यान या यादीत अतिरिक्त तीन पूर्णांक आठ दशलक्ष व्यक्तींचा समावेश झाला आहे. यापैकी एक पूर्णांक सतरा कोटी लोकांची ओळख पटवून त्यांचे आधार कार्ड निष्क्रिय करण्यात आले आहे. प्राधिकरणाच्या अंदाजानुसार, डिसेंबरपर्यंत वीस दशलक्ष कार्ड निष्क्रिय होतील.
युनिक आयडेंटिफिकेशन अथॉरिटी ऑफ इंडियाने चार महिन्यांपूर्वी त्यांच्या वेबसाइटवर मृत्यू माहिती पोर्टल सुरू केला, ज्याद्वारे कुटुंबातील सदस्य मृत व्यक्तीचे आधार ऑनलाइन निष्क्रिय करू शकतात. तरीसुद्धा, आतापर्यंत फक्त तीन हजार लोकांनी माहिती प्रविष्ट केली असून, त्यापैकी पाचशे प्रकरणांची पुष्टी झाली आहे आणि त्यांचे कार्ड निष्क्रिय झाले आहे. युनिक आयडेंटिफिकेशन अथॉरिटी ऑफ इंडियाचे सीईओ भुवनेश कुमार म्हणाले की मृत्यू नोंदणी अजूनही खूपच सामान्य आहे आणि सर्व राज्यांतून पूर्ण डेटा मिळत नाही.
युनिक आयडेंटिफिकेशन अथॉरिटी ऑफ इंडिया डेटाबेसमध्ये नोंदवलेल्या आठ पूर्णांक तीस लाख आधारधारकांचे वय शंभर वर्षांपेक्षा जास्त आहे. यात सर्वाधिक कार्डधारक महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा मध्ये आहेत. राज्यांनी आतापर्यंत तीन हजार शहाऐंशी प्रकरणांची पुष्टी केली आहे, ज्यात सहाशे एकोणतीस जिवंत, सातशे त्र्याऐंशी मृत आणि एक हजार सहाशे चौऱ्याहत्तर बेपत्ता आहेत.
बँका आणि सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेतही मृत व्यक्तींच्या आधारामुळे गोंधळ आढळला आहे. एसबीआयच्या बावीस कोटी आधारशी जोडलेल्या खात्यांपैकी आठ लाख मृतांची खाती बंद करण्यात आली. पीएनबीच्या चौदा कोटी खात्यांपैकी चार लाख मृत्यूंची पुष्टी झाली. सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेशी जोडलेल्या ऐंशी कोटी रेशनकार्डपैकी चार पूर्णांक पाच लाख मृतांची कार्डे अजूनही सक्रिय आहेत. तसेच, दोन कोटी पेन्शनधारकांपैकी दोन पूर्णांक दोन दशलक्ष जणांचा मृत्यू झाला आहे आणि विमा कंपन्यांकडे सुमारे पाच लाख मृतांची माहिती आहे
या प्रक्रियेमुळे निवडणूकांमध्ये गैरवापर होण्याची शक्यता कमी होईल. स्थानिक राजकीय पक्षांमध्ये काही विरोधकांच्या चिंता असल्या तरी, ही सुधारणा देशभरातील मतदान प्रक्रियेला सुरक्षित आणि अधिक विश्वासार्ह बनवण्यासाठी निर्णायक ठरणार आहे. भविष्यात अशी उपाययोजना संपूर्ण देशात राबविण्याचे योजना आखण्यात आली आहेत, ज्यामुळे मतदारांची संपूर्ण ओळख अचूक ठेवता येईल.
