दिल्लीसारख्या प्रदूषणग्रस्त शहरात हवा शुद्ध करण्यासाठी शासनाने एक मोठा प्रयोग सुरू केला आहे. यात कृत्रिम पावसाच्या माध्यमातून वातावरणातील धूर आणि धूळकण कमी करण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे. प्रदूषणाची पातळी दरवर्षी गंभीर होत असल्याने हा प्रयोग दिल्लीकरांसाठी नव्या आशेचा किरण ठरू शकतो.
हा प्रयोग भारतीय तंत्रज्ञान संस्था, कानपूर आणि दिल्ली सरकार यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून राबविण्यात येत आहे. प्रयोगासाठी विशेष विमानांमध्ये उपकरणे बसविण्यात आली असून, या विमानांद्वारे ढगांवर विशिष्ट रसायनांचे छिडकाव केले जाते. या रसायनांमुळे ढगांमध्ये ओलावा वाढतो आणि पावसाच्या थेंबांची निर्मिती होते. हवामान विभागाने सांगितले आहे की, परिस्थिती अनुकूल राहिल्यास ऑक्टोबर अखेरीस या प्रयोगाचा प्रत्यक्ष परिणाम पाहायला मिळू शकतो.
प्रारंभीच्या टप्प्यात विमानाने कानपूरहून उड्डाण करून दिल्ली परिसरातील केकरा आणि बुराडी भागांवर परीक्षण केले. या वेळी यंत्रसामग्रीची कार्यक्षमता तपासण्यात आली. मात्र, त्या दिवशी ढगांचे प्रमाण अपुरे असल्याने प्रत्यक्ष पाऊस झाला नाही. तरीही हा प्रयोग पुढील दिवसांमध्ये योग्य हवामान मिळाल्यावर पुन्हा राबविण्याची तयारी आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, या प्रक्रियेमुळे हवेतील सूक्ष्मकण पीएम दोन दशांश पाच आणि पीएम दहा या प्रदूषण घटकांचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकते. त्यामुळे काही दिवसांसाठी तरी श्वास घेण्यास सुलभ वातावरण निर्माण होईल. शिवाय, हा प्रयोग यशस्वी ठरल्यास इतर प्रदूषित शहरांमध्येही याची अंमलबजावणी करण्याचा विचार केला जाईल.
तथापि, काही हवामानतज्ज्ञांचा इशारा आहे की कृत्रिम पाऊस हा तात्पुरता उपाय आहे. प्रदूषण कमी करण्यासाठी दीर्घकालीन आणि शाश्वत उपायांची अंमलबजावणी आवश्यक आहे. तरीसुद्धा, दिल्लीतील वाढत्या धुरक्यात ही वैज्ञानिक कल्पना नागरिकांसाठी एक सकारात्मक प्रयत्न ठरत आहे, ज्यातून स्वच्छ आणि निरोगी हवेच्या दिशेने पाऊल उचलले गेले आहे.
