अफगाणिस्तानमधील बगराम हवाईतळ पुन्हा एकदा जागतिक सामरिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे. चीन, पाकिस्तान आणि अमेरिका या तिन्ही शक्तिशाली देशांचे लक्ष या तळाकडे वळले असून, या पार्श्वभूमीवर भारतासाठी नवीन रणनीतिक समीकरणे निर्माण होत आहेत. दक्षिण आशिया आणि मध्य आशियाच्या सुरक्षेसाठी या हवाई तळाचे महत्त्व दिवसेंदिवस वाढत आहे.
बगराम हवाई तळाची उभारणी विसाव्या शतकातील पन्नासच्या दशकात सोव्हियेत संघाने केली होती. त्या काळी हा हवाई तळ अफगाणिस्तानमधील सर्वात मोठा आणि आधुनिक तळ होता. नंतर १९८० च्या दशकात सोव्हियेत सैन्याने याच ठिकाणावरून आपली कारवाई केली. अमेरिकेने २००१ साली तालिबानविरोधी युद्ध सुरू केल्यानंतर या हवाई तळावर आपला ताबा मिळवला आणि त्यानंतर त्या ठिकाणाला जगातील सर्वात आधुनिक व अत्याधुनिक लष्करी तळांपैकी एक बनवले. दोन अडीच किलोमीटरहून लांब धावपट्टी, शेकडो विमानांसाठी जागा आणि हजारो सैनिकांच्या राहण्याची सुविधा यामुळे हा हवाई तळ सामरिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा ठरला.
अमेरिकेने २०२१ मध्ये अफगाणिस्तानमधून माघार घेतल्यावर तालिबानने बगराम तळाचा ताबा घेतला. त्यानंतर चीनने अफगाणिस्तानमध्ये आर्थिक गुंतवणूक वाढवून आपला प्रभाव वाढवण्यास सुरुवात केली. चीनच्या आण्विक केंद्रांपासून बगराम फार दूर नाही, त्यामुळे चीनला या परिसरातील हालचालींवर बारीक लक्ष ठेवावे लागत आहे. पाकिस्तानसुद्धा या परिस्थितीत स्वतःचा फायदा करून घेण्याचा प्रयत्न करत आहे.
भारतासाठी या घडामोडी महत्त्वाच्या आहेत, कारण बगरामपासून पाकिस्तान, काश्मीर आणि बलूचिस्तान हे प्रदेश जवळ आहेत. त्यामुळे चीन किंवा पाकिस्तानला येथे प्रभाव मिळाल्यास भारताच्या सीमासुरक्षेवर परिणाम होऊ शकतो. तज्ज्ञांचे मत आहे की भारताने या परिस्थितीत तालिबानशी संवाद ठेवून राजनैतिक आणि सामरिक संतुलन राखणे आवश्यक आहे. तसेच अफगाणिस्तानाशी व्यापार आणि विकास योजनांद्वारे संपर्क वाढवणे हे दीर्घकालीन हिताचे ठरेल.
सध्या ताजिकिस्तानमधील आयनी हवाई तळावरील भारताचा प्रभाव काहीसा कमी झाला आहे. त्यामुळे भारताने आता बगरामसारख्या रणनीतिक केंद्रांवर आपले लक्ष केंद्रीत करणे गरजेचे आहे. अमेरिकेच्या नव्या हालचालींमुळे या भागातील सत्तासंतुलन पुन्हा बदलू शकते. त्यामुळे पुढील काही वर्षांत बगराम हवाई तळ हे दक्षिण आणि मध्य आशियाच्या सामरिक नकाशावर निर्णायक केंद्र ठरण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
