जागतिक स्तरावर सौर आणि पवन ऊर्जा यांसारख्या नवीन ऊर्जा स्रोतांमध्ये अभूतपूर्व वाढ होत असतानाही, चालू वर्षात जीवाश्म इंधनाच्या कार्बन उत्सर्जनाने पुन्हा एकदा विक्रमी उच्चांक गाठला आहे. सौर आणि पवन ऊर्जा क्षेत्रातील मोठी प्रगती, सध्या तरी वाढत्या जागतिक ऊर्जेची मागणी पूर्ण करण्यासाठी अपुरी पडत आहे.
जागतिक कार्बन प्रकल्प आणि आंतरराष्ट्रीय हवामान शास्त्रज्ञांनी जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार २०२५ मध्ये जीवाश्म इंधनातून होणारे एकूण कार्बन डायऑक्साइड उत्सर्जन, अंदाजे चाळीस पूर्णांक नऊ अब्ज टन कार्बन डायऑक्साइड इतके होण्याची शक्यता आहे. ही इतिहासातील सर्वात मोठी उत्सर्जन पातळी असेल. मागील वर्षाच्या तुलनेत या उत्सर्जनात सुमारे एक पूर्णांक टक्क्याने वाढ होण्याची शक्यता आहे. ही वाढ गेल्या दशकात नोंदवलेल्या सरासरी वाढीपेक्षा किंचित जास्त आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे, अनेक विकसनशील अर्थव्यवस्थांमध्ये आणि विशेषतः चीन आणि भारतामध्ये कोळसा आणि तेलाचा वापर अजूनही मोठ्या प्रमाणात होत आहे. या देशांमध्ये उत्पादन आणि पायाभूत सुविधांचा विकास वेगाने होत असल्याने ऊर्जेची मागणी खूप वाढली आहे. या विक्रमी उत्सर्जनामुळे जागतिक तापमानवाढ मर्यादित ठेवण्याचे लक्ष्य अधिक कठीण होत चालले आहे.
नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रात विक्रमी वाढ होत असूनही, उत्सर्जन का वाढत आहे, यामागे दोन प्रमुख कारणे आहेत. जागतिक अर्थव्यवस्था सतत वाढत आहे, ज्यामुळे एकूण ऊर्जेची मागणी देखील वाढत आहे. नवीकरणीय ऊर्जा यापैकी काही मागणी पूर्ण करत आहे, परंतु जीवाश्म इंधनाचे वापरणारे मोठे उद्योग आणि वाहतूक क्षेत्र अजूनही मोठ्या प्रमाणात तेल आणि कोळशावर अवलंबून आहेत. नवीकरणीय ऊर्जा जुन्या जीवाश्म इंधन प्रकल्पांना विस्थापित करत नाहीये, तर ती फक्त अतिरिक्त मागणी पूर्ण करत आहे. कोळश्यावर आधारित वीज प्रकल्पांची संख्या मोठ्या प्रमाणात कमी झालेली नाही. नवीकरणीय ऊर्जा कोळशाच्या प्रकल्पातून निर्माण होणाऱ्या विजेच्या मागणीला पुरेशी कमी करू शकलेली नाही. परिणामी, नवीकरणीय ऊर्जा प्रणालीमध्ये भर पडत आहे, पण जीवाश्म इंधन प्रणाली प्रभावीपणे कमी होत नाहीये.
चीनमध्ये उत्सर्जनात सर्वात मोठी वाढ होण्याची अपेक्षा आहे, कारण पायाभूत सुविधा आणि उत्पादन क्षेत्रात कोळसा आणि तेलाचा वापर अजूनही मोठ्या प्रमाणावर होत आहे. भारताचे ऊर्जा संक्रमण वेगाने सुरू असूनही, कोळशावर आधारित वीज निर्मितीतील वाढ कायम आहे, ज्यामुळे उत्सर्जनाचा आकडा वाढत आहे. अमेरिका आणि युरोपीय संघ या विकसित अर्थव्यवस्थांमध्ये उत्सर्जन कमी होत आहे. कोळशावर आधारित वीज निर्मिती कमी करण्याच्या आणि नवीकरणीय ऊर्जा वाढवण्याच्या त्यांच्या धोरणांमुळे हे शक्य झाले आहे.
वैज्ञानिकांच्या मते, ऊर्जा संक्रमण गतीमान झाल्यास, २०२५ किंवा २०२६ पर्यंत जीवाश्म इंधनाचे उत्सर्जन आपल्या सर्वोच्च स्तरावर पोहोचेल आणि त्यानंतर ते कमी होऊ लागेल. सरकारने जीवाश्म इंधनावरील सबसिडी त्वरित काढून टाकणे, कोळसा प्रकल्पांचे निवृत्तीकरण वेगाने करणे आणि नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्र सुधारण्यासाठी मोठी गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे.
