चीन आणि तैवान यांच्यातील अनेक दशकांपासून सुरू असलेल्या संघर्षाने आता अत्यंत धोकादायक वळण घेतले आहे. चीनने तैवान बेटाला सर्व बाजूंनी वेढून ‘न्याय मोहीम 2025’ नावाचा एक महाकाय लष्करी सराव सुरू केला आहे. या सरावाचे स्वरूप केवळ सराव नसून, ती एक प्रकारची युद्धाची रंगीत तालीम असल्याचे संरक्षण तज्ज्ञांचे मत आहे. चीनच्या या कृतीमुळे तैवानच्या समुद्रधुनीतील शांतता भंग पावली असून, संपूर्ण जगात चिंतेचे वातावरण पसरले आहे. चीनने आपली ताकद दाखवण्यासाठी भूदल, नौदल आणि वायुदलाच्या अत्याधुनिक तुकड्यांना या मोहिमेत उतरवले आहे, ज्यामुळे या क्षेत्रातील लष्करी संतुलन बिघडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
या लष्करी सरावाचा सर्वात भीतीदायक भाग म्हणजे चीनने तैवानच्या सीमेजवळ असलेल्या पाच ते सात वेगवेगळ्या क्षेत्रांमध्ये सुरू केलेला ‘लाईव्ह फायर’ म्हणजेच प्रत्यक्ष गोळीबाराचा सराव. यामध्ये चीनकडून लांब पल्ल्याची क्षेपणास्त्रे, आधुनिक तोफा आणि लढाऊ विमानांतून केल्या जाणाऱ्या मारांचा समावेश आहे. या सरावामुळे तैवानच्या समुद्र आणि हवाई क्षेत्रावर चीनने आपले वर्चस्व प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न केला असून, तैवानची रसद तोडण्याचे हे एक संकेत मानले जात आहेत. या गंभीर परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी तैवानने आपल्या सर्व लष्करी तळांना ‘युद्धसज्ज’ राहण्याचे आदेश दिले असून, कोणत्याही क्षणी उद्भवणाऱ्या संकटाचा सामना करण्यासाठी त्यांचे सैन्य आता डोळ्यात तेल घालून पहारा देत आहे.
चीनच्या या आक्रमक पवित्र्यामागे अमेरिकेने तैवानला देऊ केलेली अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे हे मुख्य कारण असल्याचे बोलले जात आहे. अमेरिकेने नुकताच तैवानसोबत मोठा संरक्षण करार केला असून, त्या अंतर्गत तैवानला प्रगत क्षेपणास्त्र प्रणाली आणि लढाऊ विमाने दिली जाणार आहेत. चीनने या कराराचा तीव्र निषेध केला असून, “तैवान हा चीनचा अविभाज्य भाग आहे आणि त्याच्या संरक्षणाच्या नावाखाली परकीय शक्तींचा हस्तक्षेप सहन केला जाणार नाही,” अशी कठोर चेतावणी दिली आहे. चीनच्या मते, हा सराव म्हणजे तैवानमधील ‘फुटीरतावादी’ गटांना आणि त्यांना पाठबळ देणाऱ्या पाश्चात्य देशांना दिलेला एक स्पष्ट इशारा आहे.
या लष्करी हालचालींचा जागतिक दळणवळणावर अत्यंत वाईट परिणाम झाला आहे. तैवानची सामुद्रधुनी हा जगातील सर्वात व्यस्त व्यापारी मार्गांपैकी एक आहे. मात्र, चीनच्या या सरावामुळे या मार्गावरून जाणारी शेकडो व्यापारी जहाजे आता अडकून पडली आहेत किंवा त्यांना लांबचा वळसा घालून जावे लागत आहे. तसेच, हवाई वाहतुकीवरही याचे सावट असून, हजारो आंतरराष्ट्रीय विमानांचे मार्ग बदलण्यात आले आहेत. यामुळे जागतिक बाजारपेठेवर आणि पुरवठा साखळीवर विपरीत परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. तैवानच्या संरक्षण मंत्रालयाने चीनच्या या कृतीला “आंतरराष्ट्रीय दहशतवाद” सदृश ठरवत, चीन जागतिक नियमांची पायमल्ली करत असल्याची टीका केली आहे.
आंतरराष्ट्रीय स्तरावर या घटनेचे तीव्र पडसाद उमटत असून, संयुक्त राष्ट्र संघ आणि इतर बलाढ्य देशांनी दोन्ही बाजूंना संयम राखण्याचे आवाहन केले आहे. मात्र, चीनने आपल्या सरावाची व्याप्ती कमी करण्यास नकार दिला असून, तैवानभोवतीची लष्करी उपस्थिती अधिक वाढवली आहे. तैवानच्या अध्यक्षांनी आपल्या देशवासियांना संबोधित करताना म्हटले आहे की, “आम्ही युद्धासाठी उत्सुक नाही, पण आमच्या मातृभूमीच्या रक्षणासाठी आम्ही कोणत्याही बलिदानास तयार आहोत.” या संघर्षामुळे केवळ आशियाच नव्हे, तर संपूर्ण जगाच्या अर्थव्यवस्थेवर आणि सुरक्षेवर परिणाम होण्याची शक्यता असून, येणारे काही दिवस या दृष्टीने अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत.
