स्वतंत्र बातमी

मकरसंक्रांतीचा सण अवघ्या काही दिवसांवर येऊन ठेपला असून, वसई-विरारच्या आकाशात रंगीबेरंगी पतंगांची लगबग आतापासूनच पाहण्यास मिळत आहे. मात्र, या सणाच्या आनंदात नायलॉन मांज्यामुळे कोणत्याही कुटुंबावर दुःखाचा डोंगर कोसळू नये, यासाठी मीरा-भाईंदर वसई-विरार पोलीस आयुक्तालय आता कमालीचे आक्रमक झाले आहे. मानवी जीवनासाठी आणि मुक्या पशुपक्ष्यांसाठी ‘यमदूत’ ठरणाऱ्या नायलॉन मांज्याच्या विक्रीवर, साठवणुकीवर आणि वापरावर पोलीस प्रशासनाने संपूर्णपणे बंदी घातली आहे. केवळ सूचना देऊन न थांबता, या आदेशाचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर थेट फौजदारी गुन्हे दाखल करून कठोर कायदेशीर कारवाई करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.

मकरसंक्रांतीच्या पार्श्वभूमीवर वसई, विरार, नालासोपारा आणि नाईगाव येथील बाजारपेठा पतंग आणि मांज्यांच्या दुकानांनी सजल्या आहेत. अनेक पतंगप्रेमी आतापासूनच खरेदीसाठी गर्दी करत आहेत. या गर्दीचा फायदा घेऊन काही विकृत वृत्तीचे विक्रेते छुप्या मार्गाने प्रतिबंधित नायलॉन मांज्याची विक्री करत असल्याचे पोलिसांच्या प्राथमिक तपासात उघड झाले आहे. यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी पोलीस आयुक्तालयाने विशेष गुन्हे शाखेची पथके तैनात केली असून, ही पथके साध्या वेशात बाजारात गस्त घालत आहेत. जे व्यावसायिक या जीवघेण्या मांज्याची विक्री करताना सापडतील, त्यांचा परवाना रद्द करण्यासोबतच त्यांच्यावर अजामीनपात्र गुन्हे दाखल करण्याची तयारी पोलिसांनी केली आहे.

नायलॉन मांजा हा पूर्णपणे प्लास्टिक आणि रासायनिक द्रव्यांपासून तयार केला जातो. हा मांजा नैसर्गिकरित्या नष्ट होत नसल्याने पर्यावरणासाठी तो एक मोठा शाप ठरला आहे. या मांज्याची धार इतकी तीव्र असते की, तो डोळ्यांना सहज दिसत नाही, परंतु संपर्कात आल्यास काचेसारखा कापतो. रस्त्यावरून दुचाकीवरून प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांच्या गळ्याला हा मांजा घासल्यास गंभीर रक्तस्त्राव होऊन मृत्यू ओढवल्याच्या अनेक घटना गेल्या काही वर्षांत घडल्या आहेत. तसेच, आकाशात मुक्तपणे संचार करणारे पक्षी या मांज्यात अडकल्यास त्यांचे पंख कापले जातात आणि त्यांना कायमस्वरूपी अपंगत्व येते किंवा त्यांचा तडफडून मृत्यू होतो. या सर्व बाबींचा विचार करून प्रशासनाने या ‘प्लास्टिक मांज्या’ला हद्दपार करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

केवळ सजीवच नव्हे, तर शहराच्या पायाभूत सुविधांनाही या मांज्यामुळे मोठा धोका निर्माण झाला आहे. नायलॉन मांजा हा विजेचा सुवाहक म्हणून काम करू शकतो. जर हा मांजा उच्च दाबाच्या विद्युत वाहक तारांमध्ये अडकला, तर त्यामुळे मोठा स्फोट होऊन वीजपुरवठा खंडित होऊ शकतो. यामुळे विद्युत महामंडळाचे आर्थिक नुकसान तर होतेच, शिवाय पतंग उडवणाऱ्या मुलालाही प्राणघातक विजेचा धक्का लागण्याची दाट शक्यता असते. अनेकदा पतंग तुटल्यानंतर हा मांजा झाडांवर आणि वीजेच्या खांबांवर अनेक महिने तसाच अडकून राहतो, जो भविष्यातील अपघातांना निमंत्रण देतो.

पोलीस उपायुक्त अशोक विरकर यांनी स्पष्ट केले आहे की, सार्वजनिक सुरक्षा राखणे ही पोलिसांची प्राथमिकता आहे. या आदेशाची पायमल्ली करणाऱ्यांविरुद्ध भारतीय न्याय संहिता कलम एकशे त्रेसाठ अंतर्गत प्रतिबंधात्मक आदेश जारी करण्यात आले आहेत. जो कोणी व्यक्ती किंवा संस्था नायलॉन मांज्याचा साठा करेल किंवा तो वापरताना आढळेल, त्याच्यावर कलम एकशे साठ (एक) आणि (दोन) अन्वये गुन्हा नोंदवण्यात येईल. या कलमांखाली दोषी आढळणाऱ्या व्यक्तीला कारावास आणि मोठ्या दंडाची शिक्षा होऊ शकते.

पोलीस प्रशासनाने पालकांना विशेष आवाहन केले आहे की, आपल्या मुलांच्या हट्टापायी त्यांना नायलॉन मांजा घेऊन देऊ नका. आपल्या मुलाचा आनंद दुसऱ्याच्या जीवावर बेतू नये, याची काळजी प्रत्येक नागरिकाने घेणे आवश्यक आहे. नागरिकांनी पतंग उडवण्यासाठी केवळ पारंपरिक सुती मांज्याचा वापर करावा. जर कोणाला नायलॉन मांज्याची विक्री होताना दिसली, तर त्यांनी त्वरित जवळच्या पोलीस ठाण्याशी संपर्क साधावा, असेही आवाहन करण्यात आले आहे. नियमांचे पालन करून सर्वांनी एक सुरक्षित आणि प्रदूषणमुक्त मकरसंक्रांत साजरी करावी, हीच प्रशासनाची अपेक्षा आहे.