भारताने आपली व्यापारिक ताकद सिद्ध करण्यासाठी अत्यंत धोरणात्मक पावले उचलली आहेत. एका ताज्या जागतिक व्यापार अहवालानुसार, भारताने आतापर्यंत जगातील एकूण अठ्ठावीस प्रगत आणि वेगाने विकसित होणाऱ्या देशांसोबत ‘मुक्त व्यापार करार’ पूर्ण केले आहेत. या करारामुळे भारताचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील स्थान केवळ अधिक भक्कम झाले नसून, विविध खंडांतील देशांशी असणारे राजनैतिक आणि आर्थिक संबंध एका नव्या उंचीवर पोहोचले आहेत. जागतिक पुरवठा साखळीमध्ये विश्वासार्ह भागीदार म्हणून भारताची ओळख निर्माण करण्यासाठी हे करार महत्वाचे ठरत आहेत.
शुल्कमुक्त बाजारपेठ आणि उत्पादकांसाठी नवी दारे मुक्त व्यापार कराराचा सर्वात मूलभूत आणि महत्त्वाचा फायदा म्हणजे ‘शुल्कमुक्त व्यापार’. या करारांमुळे भारतीय उत्पादनांना संबंधित देशांच्या बाजारपेठांमध्ये प्रवेश करताना आकारले जाणारे जकात किंवा आयात शुल्क एकतर पूर्णपणे रद्द झाले आहे किंवा ते नगण्य स्तरावर आले आहे. यामुळे भारतीय कापड उद्योग, औषध निर्मिती, मौल्यवान रत्ने आणि दागिने, तसेच माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सेवा आता परदेशांत अधिक स्पर्धात्मक किमतीत उपलब्ध होत आहेत. शुल्कातील या सवलतीमुळे भारतीय मालाचा दर्जा आणि किंमत या दोन्ही आघाड्यांवर भारताला जागतिक स्तरावर मोठी आघाडी मिळाली आहे, ज्यामुळे स्थानिक उत्पादकांच्या उत्पन्नात मोठी वाढ होण्याची चिन्हे आहेत.
जागतिक आव्हाने आणि भारताची धोरणात्मक लवचिकता अहवालानुसार, जागतिक व्यापारात अमेरिकेसारख्या देशांनी काही भारतीय वस्तूंवर लादलेले व्यापार शुल्क हे भारतीय निर्यातीसाठी अडथळा ठरत होते. मात्र, भारताने या आव्हानाचा सामना करण्यासाठी आपली धोरणे अधिक लवचिक ठेवली आहेत. केवळ एकाच देशाच्या बाजारपेठेवर विसंबून न राहता, भारताने आशिया, युरोप, ओशनिया आणि आफ्रिकेतील विविध देशांशी करार करून आपल्या निर्यातीचे जाळे जगभर विखुरले आहे. या बहुआयामी धोरणामुळे जागतिक राजकारणातील कोणत्याही बदलाचा भारतीय अर्थव्यवस्थेवर होणारा नकारात्मक परिणाम कमी झाला असून, देशाच्या आर्थिक धोरणाला एक प्रकारचे सुरक्षा कवच लाभले आहे.
ताज्या आकडेवारीनुसार, सरत्या आर्थिक वर्षात भारताची एकूण निर्यात आठशे पंचवीस अब्ज डॉलर्सच्या विस्मयकारक पातळीवर पोहोचली आहे. जागतिक मंदीची भीती असतानाही भारताने साध्य केलेली ही वाढ अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. येत्या आर्थिक वर्षात हा वेग अधिक वाढण्याची शक्यता असून, निर्यातीचा हा आकडा आठशे पन्नास अब्ज डॉलर्सचा टप्पा पार करेल, असा ठाम विश्वास आर्थिक तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे. वस्तूंच्या निर्यातीसोबतच सेवा क्षेत्रातील निर्यातीत झालेली वाढ भारताला ‘जागतिक सेवा केंद्र’ बनवण्यास मदत करत आहे.
गुंतवणूक, उत्पादन आणि रोजगाराची नवीन संधी मुक्त व्यापार करारांच्या यशामुळे केवळ व्यापारालाच नव्हे, तर भारताच्या ‘मेक इन इंडिया’ सारख्या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमालाही मोठे बळ मिळाले आहे. जागतिक गुंतवणूकदार आता भारताकडे एक सुरक्षित आणि स्थिर उत्पादन केंद्र म्हणून पाहत आहेत. या करारांमुळे मोठ्या प्रमाणावर परकीय गुंतवणूक देशात येत असून, त्यामुळे स्थानिक स्तरावर लक्षावधी रोजगाराच्या संधी निर्माण होत आहेत. भारताने आखलेले हे सर्वसमावेशक व्यापार धोरण येत्या काळात देशाला जगातील तिसरी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था बनवण्याच्या दिशेने वेगाने घेऊन जाईल, असा निष्कर्ष या अहवालात काढण्यात आला आहे. यामुळे भारतीय निर्यातदार, लघु उद्योजक आणि गुंतवणूकदार यांच्यात कमालीचा उत्साह दिसून येत आहे.
