हवामान बदलामुळे निर्माण झालेल्या जागतिक संकटाने आता राष्ट्रीय सुरक्षेच्या सीमा ओलांडल्या आहेत. या संदर्भात, युरोपातील लहान राष्ट्र असलेल्या आईसलँडने एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि गंभीर निर्णय घेतला आहे. अटलांटिक महासागरातील उष्ण पाण्याचे वहन करणारी प्रमुख सागरी प्रवाह प्रणालीची मंदावलेली गती किंवा तिचा संभाव्य ऱ्हास हा थेट देशाच्या राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी धोका असल्याचे आईसलँड सरकारने औपचारिकपणे घोषित केले आहे. नोव्हेंबर २०२५ मध्ये घेण्यात आलेल्या या निर्णयामुळे, पर्यावरणाशी संबंधित एक विशिष्ट प्रक्रिया थेट राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेच्या अजेंड्यावर अस्तित्वाचे संभाव्य संकट म्हणून समाविष्ट करणारा आईसलँड हा जगातील पहिला देश ठरला आहे.
अटलांटिक महासागराचे ऊर्ध्व-आयामी आवर्तन प्रवाह हा अटलांटिक महासागराचा एक उष्णता नियामक म्हणून कार्य करतो. हा प्रवाह उष्णकटिबंधातील उष्ण पाणी कॅरिबियनमार्गे अमेरिकेच्या पूर्व किनाऱ्यावरून उत्तरेकडे युरोप आणि आईसलँडच्या दिशेने वाहून नेतो. या उष्ण पाण्याच्या प्रवाहामुळेच, आईसलँड आणि संपूर्ण उत्तर युरोपाचे हवामान त्यांच्या अक्षांशानुसार सौम्य राहते. जर हा प्रवाह अस्तित्वात नसता, तर या प्रदेशातील हिवाळे खूप तीव्र आणि थंड असते.
जागतिक तापमान वाढल्यामुळे ग्रीनलँडवरील बर्फाची चादर झपाट्याने वितळत आहे. हे वितळलेले प्रचंड थंड आणि गोड पाणी उत्तर अटलांटिकमध्ये मिसळते. यामुळे अटलांटिक महासागराचे ऊर्ध्व-आयामी आवर्तन प्रवाहाची घनता आणि वेग मंदावतो, ज्यामुळे हा प्रवाह पूर्णपणे थांबण्याचा धोका निर्माण झाला आहे.
आईसलँडचे हवामान मंत्री जोहान पॉल जोहान्सन यांनी या संकटाची तीव्रता स्पष्ट केली आहे. त्यांनी म्हटले आहे की, हा थेट आमच्या राष्ट्रीय लवचीकतेवर आणि सुरक्षेवरचा धोका आहे. अटलांटिक महासागराचे ऊर्ध्व-आयामी आवर्तन प्रवाह थांबल्यास, त्याचे गंभीर परिणाम दिसतील. उत्तर युरोपमध्ये हिवाळ्यातील तापमान खूप खाली घसरू शकते, ज्यामुळे अभूतपूर्व हिमवर्षाव आणि बर्फाच्छादनाची परिस्थिती निर्माण होईल. आईसलँडची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने मत्स्यव्यवसाय आणि शेतीवर अवलंबून आहे. समुद्रावरील बर्फाचा वेढा वाढल्यास सागरी वाहतूक पूर्णपणे ठप्प होईल आणि शेती व मत्स्यव्यवसाय यांवर गंभीर परिणाम होईल, ज्यामुळे अन्नसुरक्षेचा प्रश्न निर्माण होईल. अत्यंत थंडी आणि बर्फामुळे ऊर्जा पुरवठा, वाहतूक व्यवस्था आणि इतर पायाभूत सुविधांचे मोठे नुकसान होण्याची भीती आहे. हा धोका लक्षात घेऊन, राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेच्या माध्यमातून आईसलँडमधील सर्व मंत्रालये आता अन्न व ऊर्जा पुरवठा, पायाभूत सुविधा आणि वाहतूक लवचीकता यासाठी प्रतिसाद योजना तयार करत आहेत. या संकटाच्या संभाव्य वेळेबाबत शास्त्रज्ञांनी चिंता व्यक्त केली आहे. त्यांच्या नवीन संशोधनानुसार, हा प्रवाह थांबणे पुढील दहा ते वीस वर्षांत अपरिहार्य होऊ शकते.
अटलांटिक महासागराचे ऊर्ध्व-आयामी आवर्तन प्रवाहाचा ऱ्हास झाल्यास उष्णकटिबंधातील पावसाचे स्वरूप विस्कळीत होईल. यामुळे आफ्रिका, भारत आणि दक्षिण अमेरिकेतील लाखो शेतकरी ज्या पावसावर अवलंबून आहेत, त्यांच्या अन्न उत्पादनावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. या बदलांमुळे समुद्र पातळीत पन्नास सेंटीमीटरपर्यंत वाढ होण्याची शक्यता असून, अनेक जागतिक किनारपट्टीवरील शहरे पाण्याखाली जाण्याचा धोका आहे.
