जागतिक अर्थव्यवस्थेचा कणा मानल्या जाणाऱ्या दुर्मिळ खनिजांच्या उपलब्धतेसाठी आणि त्यांच्या सुरक्षित पुरवठ्यासाठी अमेरिकेतील वॉशिंग्टन येथे पार पडलेली मंत्रिस्तरीय बैठक भारतासाठी अत्यंत फलदायी ठरली आहे. केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी या बैठकीत भारताचे प्रतिनिधित्व करत जागतिक नेत्यांसमोर देशाची बाजू मांडली. अमेरिकेचे वित्तमंत्री स्कॉट बेसेंट यांच्या अध्यक्षतेखाली आयोजित या परिषदेत जगभरातील विविध देशांच्या प्रतिनिधींनी सहभाग नोंदवला होता. तंत्रज्ञान आणि हरित ऊर्जेच्या युगात दुर्मिळ खनिजांची पुरवठा साखळी अधिक सुरक्षित, सुदृढ आणि लवचिक बनवणे हा या महाचर्चेचा मुख्य केंद्रबिंदू होता.
बैठकीत झालेल्या चर्चेदरम्यान भूगर्भातील दुर्मिळ खनिजांच्या कमतरतेवर आणि जागतिक पुरवठा साखळीत येणाऱ्या अडथळ्यांवर सविस्तर ऊहापोह करण्यात आला. अश्विनी वैष्णव यांनी यावेळी अधोरेखित केले की, भारताचे वाढते उत्पादन क्षेत्र आणि ‘मेक इन इंडिया’ सारख्या मोहिमांच्या यशासाठी या खनिजांचा अखंडित पुरवठा होणे अनिवार्य आहे. भ्रमणध्वनी, विद्युत वाहने आणि अत्याधुनिक संरक्षण उपकरणांच्या निर्मितीसाठी लागणारी ही खनिजे भारताच्या आर्थिक भविष्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची असून, त्यांच्या पुरवठ्यातील कोणतीही त्रुटी देशाच्या प्रगतीला खीळ घालू शकते, असेही त्यांनी नमूद केले.
या महत्त्वपूर्ण परिषदेत सहभागी देशांनी केवळ खनिजांच्या उत्खननावरच नाही, तर त्यांच्या शुद्धीकरण आणि प्रक्रिया तंत्रज्ञानावरही भर दिला. खनिजे काढल्यानंतर त्यावर प्रक्रिया करण्याचे प्रगत तंत्रज्ञान सध्या मोजक्याच देशांकडे आहे. या बैठकीत अशा तंत्रज्ञानाचे आणि अनुभवांचे आदानप्रदान करण्यावर एकमत झाले. यामुळे उच्च दर्जाची दुर्मिळ खनिजे केवळ अधिक प्रमाणात उपलब्ध होणार नाहीत, तर ती शाश्वत आणि पर्यावरणपूरक पद्धतीने प्रक्रिया करून जागतिक बाजारपेठेत पोहोचवता येतील. प्रगत देशांनी आपले संशोधन विकसनशील देशांशी सामायिक करावे, अशी अपेक्षाही यावेळी व्यक्त केली गेली.
भविष्यातील संभाव्य खनिज संकटांचा सामना करण्यासाठी या बैठकीत आर्थिक आणि तांत्रिक सहकार्याचा एक नवीन आराखडा तयार करण्यात आला. सहभागी देशांनी या क्षेत्रासाठी विशेष निधी एकत्र करणे, तांत्रिक कौशल्ये सामायिक करणे आणि पुरवठा साखळी मजबूत करण्यासाठी पायाभूत सुविधांमध्ये गुंतवणूक करण्यावर जोर दिला. अशा सामूहिक प्रयत्नांमुळे भविष्यात उद्भवणाऱ्या कोणत्याही नैसर्गिक किंवा राजकीय संकटांच्या वेळी खनिज पुरवठा खंडित होणार नाही, याची खात्री मंत्रिस्तरीय प्रतिनिधींनी दिली. यामुळे जागतिक स्तरावर खनिजांच्या किमती स्थिर ठेवण्यासही मदत होईल.
भारत आणि अमेरिका यांच्यातील व्यापारी संबंधांमध्ये काही अंशी तणाव असूनही, या बैठकीत विविध देशांच्या प्रतिनिधींनी दाखवलेला उत्साह आंतरराष्ट्रीय सहकार्याचे नवे दालन उघडणारा ठरला आहे. दुर्मिळ खनिजांच्या बाबतीत निर्माण झालेली एकाधिकारशाही मोडून काढण्यासाठी आणि पारदर्शक पुरवठा साखळी निर्माण करण्यासाठी भविष्यातही अशा चर्चांना प्राधान्य दिले जाईल, असा विश्वास उपस्थितांनी व्यक्त केला. अश्विनी वैष्णव यांच्या या सहभागामुळे भारताला स्वस्त, सुरक्षित आणि शाश्वत खनिज पुरवठा मिळवण्याच्या दिशेने एक मोठे यश मिळाले असून, यामुळे देशाचे औद्योगिक क्षेत्र अधिक सक्षम होण्यास मदत होणार आहे.
