भारतीय रेल्वेने शाश्वत आणि पर्यावरणपूरक भविष्याकडे कूच करत अहमदाबादमध्ये देशातील पहिल्या एलएनजी आधारित रेल्वेगाडीचे यशस्वी संचलन सुरू केले आहे. ही रेल्वेगाडी म्हणजे भारतीय रेल्वेच्या इतिहासातील हरित क्रांतीचा एक महत्त्वाचा अध्याय मानला जात आहे. वाढत्या प्रदूषणावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी आणि पारंपारिक डिझेल इंधनावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी रेल्वे प्रशासनाने उचललेले हे पाऊल भविष्यात संपूर्ण वाहतूक व्यवस्थेचा चेहरामोहरा बदलून टाकणारे ठरेल. या नवीन रेल्वेमुळे आता प्रवाशांना कमी खर्चात आणि निसर्गाची हानी न करता प्रवास करणे शक्य झाले आहे.
या प्रकल्पांतर्गत रेल्वेने आपल्या तांत्रिक रचनेत मोठे बदल केले आहेत. प्रामुख्याने ‘डिझेल इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट’ या रेल्वेगाड्यांमध्ये आधुनिक इंधन प्रणाली बसवण्यात आली आहे. या विशेष तंत्रज्ञानामुळे इंजिनला लागणाऱ्या एकूण डिझेल इंधनापैकी तब्बल चाळीस टक्के वाटा हा नैसर्गिक वायूद्वारे पूर्ण केला जातो. यामुळे केवळ इंधनाची बचत होत नाही, तर इंजिनची कार्यक्षमता देखील सुधारते. डिझेलच्या खर्चात होणारी ही कपात रेल्वेच्या आर्थिक नियोजनासाठी अत्यंत फायदेशीर ठरणार असून, इंधन आयातीवरील देशाचा खर्चही यामुळे कमी होण्यास मदत होणार आहे.
या ‘द्रवरूप नैसर्गिक वायू’ आधारित रेल्वेगाडीचे सर्वात मोठे तांत्रिक यश म्हणजे तिची अफाट धावक्षमता होय. रेल्वेने दिलेल्या माहितीनुसार, एकदा इंधन भरल्यानंतर ही गाडी सुमारे दोन हजार दोनशे किलोमीटर अंतर कोणत्याही अडथळ्याशिवाय पार करू शकते. यामुळे वारंवार इंधन भरण्यासाठी लागणारा वेळ आणि श्रम यांची मोठी बचत होणार आहे. ही गाडी प्रदीर्घ अंतराच्या प्रवासासाठी अत्यंत उपयुक्त असून, यामुळे रेल्वेची वाहतूक क्षमता अधिक वेगवान आणि परिणामकारक झाली आहे. विशेषतः लांब पल्ल्याच्या प्रवासी गाड्यांसाठी हे तंत्रज्ञान अत्यंत आश्वासक मानले जात आहे.
पर्यावरण रक्षणाच्या दृष्टीने ही रेल्वे अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावणार आहे. पारंपारिक डिझेल इंजिनमधून बाहेर पडणारे कार्बन डायऑक्साइड आणि नायट्रोजन ऑक्साईड यांसारखे विषारी वायू वातावरणासाठी घातक ठरतात. मात्र, नैसर्गिक वायूच्या वापरामुळे या हानिकारक धुराचे उत्सर्जन मोठ्या प्रमाणात कमी होते. यामुळे रेल्वे मार्गालगतच्या शहरी आणि ग्रामीण भागातील हवेची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होईल. निसर्गाचा समतोल राखत आधुनिक विकास साध्य करण्याचे रेल्वेचे हे धोरण ‘स्वच्छ भारत’ अभियानाला अधिक बळकटी देणारे ठरले आहे.
सध्या साबरमती ते अहमदाबाद या रेल्वे मार्गावर या एलएनजी रेल्वेच्या चाचण्या पूर्णपणे यशस्वी ठरल्या आहेत. या प्रयोगाच्या यशामुळे उत्साहित होऊन रेल्वे प्रशासन आता येणाऱ्या काळात अशा आणखी आठ ते दहा नवीन रेल्वेगाड्या विविध मार्गांवर धावण्यासाठी सज्ज करत आहे. टप्प्याटप्प्याने संपूर्ण देशातील प्रवासी रेल्वेगाड्यांमध्ये हे तंत्रज्ञान लागू करण्याचा मानस सरकारने व्यक्त केला आहे. यामुळे येणाऱ्या काही वर्षांत भारतीय रेल्वे ही जगातील सर्वात मोठी ‘स्वच्छ इंधन’ वापरणारी वाहतूक व्यवस्था म्हणून नावारूपास येईल, अशी दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
