भारतातून पुरातन सागरी मार्गाचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी निघालेले, हाताने शिवलेले ऐतिहासिक कौंडिण्य जहाज ओमानच्या किनारपट्टीवर यशस्वीरित्या पोहोचले आहे. हा केवळ एक प्रवास नसून भारताच्या प्राचीन नौकानयन कौशल्याचे आणि सागरी वारशाचे जागतिक स्तरावर झालेले पुनरुज्जीवन आहे. या साहसी मोहिमेचा सविस्तर वृत्तांत खालीलप्रमाणे आहे.
भारत सरकारचे सांस्कृतिक मंत्रालय आणि भारतीय नौदल यांच्या संयुक्त विद्यमाने हा प्रकल्प राबवण्यात आला. या जहाजाचे नाव कौंडिण्य असून ते अत्यंत विशेष पद्धतीने तयार करण्यात आले आहे. या जहाजाची सर्वात मोठी वैशिष्ट्ये म्हणजे आधुनिक जहाजे खिळे किंवा वेल्डिंगने जोडली जातात, मात्र हे जहाज पुरातन शिवणकाम केलेल्या तंत्रज्ञानाचा वापर करून लाकडी फळ्या एकमेकांना दोरीने शिवून बनवले आहे. या जहाजाच्या बांधणीत एकाही लोखंडी खिळ्याचा वापर करण्यात आलेला नाही. सुमारे दोन हजार वर्षांपूर्वी भारताचे व्यापारी अशाच प्रकारच्या जहाजांतून अरबी समुद्र पार करून आखाती देशांशी व्यापार करत असत, त्याची आठवण या जहाजाने करून दिली आहे.
ओडिशाच्या किनारपट्टीवरून सुरू झालेला हा प्रवास अरबी समुद्राच्या लाटांवर स्वार होत ओमानपर्यंत पोहोचला. या प्रवासादरम्यान नौदलाच्या कुशल खलाशांनी तांत्रिक आव्हानांचा सामना केला. केवळ वाऱ्याच्या दिशेवर आधारित शिडांचा वापर करून हे जहाज चालवणे हे मोठे आव्हान होते. पावसाळा आणि समुद्रातील अनिश्चित हवामान असूनही, भारतीय खलाशांनी प्राचीन दिशादर्शन तंत्राचा वापर करून हे अंतर यशस्वीरित्या पार केले. कौंडिण्य जहाज ओमानच्या बंदरात पोहोचल्यावर तेथे त्याचे भव्य स्वागत करण्यात आले. ओमानमधील भारतीय दूतावास आणि ओमान सरकारचे वरिष्ठ अधिकारी या सोहळ्याला उपस्थित होते. दोन्ही देशांमधील प्राचीन व्यापारी आणि सांस्कृतिक संबंधांना या मोहिमेमुळे उजाळा मिळाला आहे. हा प्रवास भारत आणि ओमान यांच्यातील द्विपक्षीय मैत्रीचे नवे प्रतीक मानले जात आहे.
भारताचा प्राचीन सागरी इतिहास जगासमोर मांडण्यासाठी ही मोहिम आखण्यात आली होती. भारतीय नौदलाने या मोहिमेद्वारे हे सिद्ध केले की, भारत केवळ आधुनिक तंत्रज्ञानातच नव्हे, तर आपल्या प्राचीन वारशाचे जतन आणि वापर करण्यातही सक्षम आहे. कौंडिण्य जहाजाची ही मोहीम येणाऱ्या पिढ्यांना भारतीय नौकानयन इतिहासाची माहिती देण्यास मदत करेल. प्राचीन काळी लोखंडाचा वापर न करता जहाजे कशी टिकत असत, याचा प्रत्यक्ष अनुभव या मोहिमेतून मिळाला. आखाती देशांशी असलेले भारताचे संबंध केवळ तेलापुरते मर्यादित नसून ते हजारो वर्षांचे आहेत, हे यातून स्पष्ट झाले. पारंपारिक जहाज बांधणी करणाऱ्या कारागिरांना या प्रकल्पामुळे मोठी संधी मिळाली.
