पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात सध्या शेती पिकांना विविध रोगांनी विळखा घातला आहे. या रोगांमुळे येथील मुख्य पिके असलेल्या कांदा, मिरची आणि ज्वारीचे मोठे नुकसान होत आहे. सततच्या बदलत्या वातावरणामुळे आणि आर्द्रतेमुळे रोगांचा प्रादुर्भाव वाढला असून, यामुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पादनावर आणि आर्थिक गणितावर गंभीर परिणाम झाला आहे. पिके वाचवण्यासाठी शेतकऱ्यांना वारंवार फवारणी आणि महागड्या औषधांचा वापर करावा लागत असल्याने उत्पादन खर्चात लक्षणीय वाढ झाली आहे, ज्यामुळे शेतकरी हवालदिल झाले आहेत.
पुरंदर तालुका हा कांदा उत्पादनासाठी ओळखला जातो. मात्र, चालू हंगामात कांदा पिकावर करपा आणि मावा या रोगांचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणावर दिसून येत आहे. या रोगामुळे कांद्याच्या पातीवर तपकिरी रंगाचे डाग पडतात. त्यामुळे पाने वाळू लागतात आणि कांद्याच्या गड्याची वाढ खुंटते. मावा हा किडीचा प्रकार पानांमधील रस शोषून घेतो, ज्यामुळे झाडे अशक्त होतात आणि त्यांची वाढ थांबते. या दोन्ही रोगांमुळे कांद्याचे उत्पादन वीस ते तीस टक्क्यांपर्यंत घटले आहे. रोगावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी शेतकऱ्यांनी औषधे आणि बुरशीनाशके वारंवार फवारली, ज्यामुळे त्यांच्या एकरी खर्चात मोठी वाढ झाली आहे.
पुरंदर भागातील शेतकऱ्यांचे दुसरे महत्त्वाचे पीक म्हणजे मिरची. या पिकावर सध्या चूर्णी आणि कोकड्या या रोगांनी थैमान घातले आहे. या रोगात पानांवर पांढऱ्या रंगाची पावडरसारखी बुरशी जमा होते, ज्यामुळे पानांची प्रकाशसंश्लेषण प्रक्रिया थांबते आणि फळांची गुणवत्ता खालावते. हा विषाणूजन्य रोग आहे, ज्यामुळे मिरचीची पाने आकसतात आणि लहान होतात. रोगाचा प्रसार फुलकिड्यांमुळे होतो. या रोगामुळे मिरचीच्या झाडाला फळे लागतच नाहीत किंवा लागल्यास ती विकृत होतात. कोकड्या रोगामुळे मिरचीच्या उत्पादनात पन्नास टक्क्यांहून अधिक घट झाली आहे. रोगांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी वाढलेल्या फवारणी खर्चाने शेतकऱ्यांचे बजेट कोलमडले आहे.
ज्वारी हे या भागातील महत्त्वाचे तृणधान्य आहे. ज्वारीवर मावा या किडीसोबतच तांबेरा रोगाचा प्रादुर्भाव दिसून आला आहे. या रोगात ज्वारीच्या पानांवर तांबूस रंगाचे ठिपके येतात, ज्यामुळे पानांचा हिरवा रंग कमी होतो आणि झाडाची वाढ खुंटते. रोगांमुळे ज्वारीच्या दाण्याची गुणवत्ता आणि वजन कमी झाले असून, एकूण उत्पन्न घटले आहे.
पीक रोगांच्या या वाढत्या प्रादुर्भावामुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पादन खर्चात मोठी वाढ झाली आहे. रोगनियंत्रणासाठी त्यांना सध्याच्या बाजारभावापेक्षा जास्त किमतीची कीटकनाशके आणि बुरशीनाशके खरेदी करावी लागत आहेत. काही ठिकाणी बनावट किंवा कमी प्रभावी औषधे विकली जात असल्याने, फवारणीचा अपेक्षित परिणाम होत नाही आणि शेतकऱ्यांचे नुकसान अधिक होते. सततचे ढगाळ वातावरण आणि अवेळी पडणारा पाऊस यामुळे रोगांच्या वाढीस अनुकूल परिस्थिती निर्माण झाली आहे. शेतकऱ्यांनी कृषी विभाग आणि शासनाकडून तातडीने पिकांचे पंचनामे करून आर्थिक मदत देण्याची मागणी केली आहे. तसेच, कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना योग्य मार्गदर्शन आणि स्वस्त दरात प्रभावी औषधे उपलब्ध करून द्यावीत, अशी त्यांची अपेक्षा आहे.
