बृहन्मुंबई महानगरपालिका प्रशासनाने मुंबईतील वाढत्या वायुप्रदूषणावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी अत्यंत कठोर पाऊल उचलले असून, नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या बांधकाम प्रकल्पांना आणि धूर ओकणाऱ्या कारखान्यांना टाळे ठोकण्याचा किंवा काम थांबवण्याचा स्पष्ट इशारा दिला आहे. मुंबईतील हवेची गुणवत्ता खालावत असल्याने, नागरिकांच्या आरोग्याचा विचार करून प्रशासनाने ही मोहीम अधिक तीव्र केली आहे.
मुंबई शहरात हिवाळ्याच्या काळात हवेची गुणवत्ता सामान्यतः खालावते. बांधकाम प्रकल्पांमुळे होणारी धूळ, वाहनांचा धूर आणि औद्योगिक प्रदूषण यामुळे अनेक भागांमध्ये निर्देशांक वाढत आहे. काही भागांमध्ये हा निर्देशांक खराब किंवा अतिशय खराब श्रेणीत पोहोचला आहे. नागरिकांमध्ये वाढलेल्या श्वसनाचे आजार आणि आरोग्याच्या समस्यांमुळे महापालिकेने यावर त्वरित आणि प्रभावी उपाययोजना करण्याचा निर्णय घेतला आहे. महापालिकेने जाहीर केले आहे की, जर कोणत्याही विशिष्ट ठिकाणी हवेची गुणवत्ता सातत्याने दोनशेच्या वर राहिली, तर त्या भागात येणाऱ्या ग्रेड रिस्पॉन्स ॲक्शन प्लॅननुसार औद्योगिक युनिट्स आणि बांधकाम कामे त्वरित बंद केली जातील.
प्रदूषणास कारणीभूत असलेल्या बांधकाम प्रकल्पांवर महापालिकेचे विशेष लक्ष आहे, कारण शहरातील एकूण प्रदूषणात बांधकाम धूळीचा मोठा वाटा असतो. महापालिकेने अठ्ठावीस-सूत्री मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली असून, त्यांचे पालन करणे सर्व खासगी आणि सरकारी बांधकाम प्रकल्पांना बंधनकारक आहे. या नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई करण्यात येत आहे. बांधकाम क्षेत्राभोवती पंचवीस फूट ते पस्तीस फूट उंचीचे पत्र्याचे किंवा तत्सम संरक्षक आवरण नसणे. बांधकाम सुरू असलेल्या इमारती किंवा ढिगारे झाकण्यासाठी हिरवे कापड किंवा तागाच्या जाळीचा वापर न करणे. बांधकाम स्थळांवर धूळ कमी करण्यासाठी नियमित पाणी फवारणी आणि अँटी-स्मॉग गन यांसारख्या अत्याधुनिक प्रणालींचा वापर न करणे. बांधकाम साहित्याची वाहतूक करणाऱ्या वाहनांचे टायर साइटवरून बाहेर पडण्यापूर्वी न धुणे, ज्यामुळे रस्त्यावर धूळ पसरते. उच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार, बांधकाम साइटवर सेन्सर-आधारित वायु गुणवत्ता मॉनिटरिंग प्रणाली आणि एलईडी डिस्प्ले लावणे आवश्यक आहे, जेणेकरून रिअल-टाईम प्रदूषण डेटा सर्वांना दिसेल आणि तो महापालिकेच्या सेंट्रल सर्व्हरवर जाईल. अनेक ठिकाणी या सेन्सर्सची कमतरता आहे. नियमांचे पालन न केल्यास महापालिका काम थांबवण्याचा आदेश देण्यास मागेपुढे पाहणार नाही, असा स्पष्ट इशारा दिला आहे. महापालिकेने नियमांचे उल्लंघन केल्याबद्दल नुकतेच मेट्रो लाईन सात-अ या मार्गिकेच्या बांधकाम साइटला कारणे दाखवा नोटीस बजावली आहे.
फक्त बांधकाम प्रकल्पच नाही, तर धूर आणि विषारी कण उत्सर्जित करणाऱ्या औद्योगिक युनिट्स आणि कारखान्यांवरही महापालिकेने कठोर कारवाईचा इशारा दिला आहे. कारखान्यांनी निर्धारित उत्सर्जन मानकांचे पालन करणे बंधनकारक आहे. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या कारखान्यांना टाळे ठोकून बंद केले जाईल. या सर्व नियमांची कठोरपणे अंमलबजावणी करण्यासाठी महापालिकेने सर्व प्रशासकीय विभागांमध्ये फ्लाइंग स्क्वॉड तैनात केले आहेत. या पथकांना बांधकाम साइट्सची पाहणी करणे, एअर क्वालिटी सेन्सर्स कार्यरत असल्याची खात्री करणे आणि कचरा किंवा लाकूड जाळण्यासारख्या प्रदूषणास कारणीभूत असलेल्या कृतींवर कारवाई करण्याचे अधिकार देण्यात आले आहेत. महापालिकेने सार्वजनिक वाहतुकीमध्ये इलेक्ट्रिक बसचा वापर वाढवणे, बांधकाम ढिगाऱ्याची वैज्ञानिक पद्धतीने विल्हेवाट लावणे आणि रस्त्यांवर पाण्याचे फवारणी करणे यांसारखे उपाय देखील करत आहे.
महापालिकेने अतिरिक्त महानगर आयुक्त स्तरावरील अधिकाऱ्यांपासून ते कनिष्ठ स्तरावरील अधिकाऱ्यांपर्यंत सर्वांना या नियमांचे काटेकोरपणे पालन आणि देखरेख करण्याचे निर्देश दिले आहेत, जेणेकरून मुंबईकरांना श्वास घेण्यासाठी स्वच्छ हवा उपलब्ध होईल.
