राज्यात अवयवदानात पुणे शहर अग्रस्थानी
वैद्यकीय क्षेत्रात पुणे हे आधीच एक मोठे केंद्र मानले जाते, मात्र आता अवयवदानाच्या चळवळीतही पुण्याने आपली वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. सन २०२५ सालातील आकडेवारीनुसार, महाराष्ट्रात सर्वाधिक अवयवदान हे पुणे जिल्ह्यात झाले असून, यामुळे शेकडो गरजू रुग्णांना नवे आयुष्य मिळाले आहे.
पुणे विभागाने मुंबई आणि नागपूर सारख्या मोठ्या शहरांना मागे टाकत हे यश संपादन केले आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, पुणे परिमंडळामध्ये वैद्यकीयदृष्ट्या मृत घोषित झालेल्या रुग्णांच्या नातेवाईकांनी दाखवलेली संवेदनशीलता या यशामागे मुख्य कारण ठरली आहे. पुण्यात केवळ मूत्रपिंड किंवा यकृत नव्हे, तर हृदय, फुफ्फुस आणि स्वादुपिंड यांसारख्या अवयवांचेही मोठ्या प्रमाणावर यशस्वी दान आणि प्रत्यारोपण झाले आहे.
पुणे विभागीय अवयव प्रत्यारोपण समन्वय समितीच्या प्रयत्नांमुळे दात्यांच्या संख्येत मोठी वाढ झाली आहे. पुण्यातील ससून रुग्णालयासारख्या शासकीय संस्था आणि दीनानाथ मंगेशकर, रुबी हॉल क्लिनिक, सह्याद्री यांसारख्या खाजगी रुग्णालयांनी यासाठी मोठे योगदान दिले आहे. ग्रीन कॉरिडॉरच्या प्रभावी वापरामुळे अवयव एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी वेगाने पोहोचवण्यात पुणे पोलिसांनी दिलेले सहकार्य मोलाचे ठरले. गेल्या काही वर्षांत पुण्यात सामाजिक संस्था आणि डॉक्टरांनी अवयवदानाविषयी मोठ्या प्रमाणावर जनजागृती केली आहे. अवयवदान हेच श्रेष्ठदान हा संदेश घराघरात पोहोचल्यामुळे मृत्यूनंतर अवयव दान करण्याबाबत नागरिकांमधील भीती दूर झाली आहे. विशेषतः तरुणांनी आणि सुशिक्षित कुटुंबांनी स्वतःहून पुढे येत घेतलेले निर्णय हे क्रांतिकारी ठरत आहेत.
महाराष्ट्रात मुंबई दुसऱ्या क्रमांकावर राहिली असली तरी पुण्याचे सातत्य कौतुकास्पद आहे. ग्रामीण भागातूनही आता हळूहळू प्रतिसाद मिळण्यास सुरुवात झाली असून, जिल्हा स्तरावरील रुग्णालयांमध्येही वैद्यकीयदृष्ट्या मृत रुग्णांची ओळख पटवून त्यांच्या नातेवाईकांचे समुपदेशन करण्याची प्रक्रिया अधिक गतिमान करण्यात आली आहे. आरोग्य विभागाच्या तज्ज्ञांच्या मते, पुण्यात असलेल्या प्रगत वैद्यकीय सुविधा आणि तज्ज्ञ डॉक्टरांची उपलब्धता यामुळे अवयव काढण्याची आणि प्रत्यारोपणाची प्रक्रिया सुलभ झाली आहे. मात्र, अजूनही प्रतिक्षा यादी मोठी असून, जास्त लोकांपर्यंत हा विचार पोहोचवणे गरजेचे आहे. पुणेकरांनी सामाजिक बांधिलकी जपत दिलेले हे योगदान केवळ राज्यासाठीच नव्हे, तर देशासाठी एक उत्तम उदाहरण ठरले आहे.
