पुणे शहरापासून जवळच, पुणे-सोलापूर महामार्गावर लोणी काळभोर गावाजवळ वसलेले रामदरा मंदिर हे केवळ एक धार्मिक स्थळ नसून, ते निसर्गरम्य शांतता आणि प्राचीन वारसा यांचे एक अनोखे मिश्रण आहे. हे मंदिर भाविक आणि निसर्गप्रेमी अशा दोघांनाही आकर्षित करते.
रामदरा मंदिर एका शांत आणि घनदाट वृक्षराजीने नटलेल्या परिसरात आहे. मंदिराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे ते एका तलावाच्या मधोमध आहे. भाविकांना मंदिरात जाण्यासाठी या तलावावरून एका छोट्या पुलावरून जावे लागते. हा अनुभव खूपच रमणीय आणि शांतता देणारा आहे. तलावात कमलपुष्पे आणि बदकांचा किलबिलाट मंदिराच्या सौंदर्यात भर घालतो.
मंदिराचे बांधकाम मुख्यत्वे घडीव दगडांचे आहे. मंदिराच्या भिंतींवर विविध देवतांची आणि पौराणिक कथांमधील घटनांची शिल्पचित्रे कोरलेली आहेत. यामध्ये तांडवनृत्य करणाऱ्या शंकराचे शिल्प विशेष लक्ष वेधून घेते. गर्भगृहात मूळ शिवलिंगासोबतच प्रभू राम, सीता, लक्ष्मण आणि श्री दत्तगुरू यांच्या सुंदर मूर्तींची प्रतिष्ठापना करण्यात आलेली आहे. सभामंडपात मंदिराचा जीर्णोद्धार करणारे धुंदीबाबा यांची संगमरवरी मूर्ती आहे. मंदिरासमोर एका चबुतऱ्यावर संगमरवरी नंदी आणि दुसऱ्या चबुतऱ्यावर हनुमानाची मूर्ती आहे. मंदिर परिसरात चारही दिशांना दुर्गादेवी, महाकाली, गायत्री आणि पार्वती यांची छोटी मंदिरे आहेत. परिसरातील दाट वृक्षराजीमुळे येथे विविध प्रजातींच्या पक्ष्यांचा राबता असतो, ज्यामुळे मन प्रसन्न होते.
रामदरा मंदिराचा इतिहास प्राचीन आहे. हे मूळचे महादेवाचे स्थान असल्याचे मानले जाते. या परिसराला ‘रामदरा’ नाव पडण्यामागे एक सुंदर आख्यायिका सांगितली जाते. प्रभू रामचंद्र त्यांच्या वनवासाच्या काळात काही काळ याच ठिकाणी वास्तव्याला होते, अशी भाविकांची दृढ श्रद्धा आहे. त्यांच्या वास्तव्यामुळेच या ठिकाणाला ‘रामदरा’ म्हणजे रामाचा दरा किंवा रामाचे निवासस्थान हे नाव मिळाले. प्राचीन काळात हे शंकराचे स्थान होते. शिवकालात आणि नंतर पेशवे काळात या मंदिराची डागडुजी करण्यात आली होती, पण कालांतराने ते दुर्लक्षित होऊन भग्नावस्थेत पोहोचले. मंदिराच्या सध्याच्या सुंदर स्वरूपामागे श्री देवपुरी महाराज ऊर्फ धुंदीबाबा यांचा फार मोठा सहभाग आहे. इ.स. १९५४-५५ च्या सुमारास ते येथे आले. त्यावेळी ओढ्याकाठी फक्त श्रीराम पादुका आणि शिवलिंग होते. धुंदीबाबांनी स्थानिक लोकांच्या मदतीने १९७० च्या दशकात मंदिराचा कायापालट केला आणि मंदिराला त्याचे वर्तमान भव्य स्वरूप प्राप्त झाले. धुंदीबाबांनी स्थापन केलेला आश्रमही मंदिर परिसरात जवळच आहे.
रामदरा मंदिर हे केवळ ऐतिहासिक किंवा धार्मिकच नाही, तर आध्यात्मिक आणि निसर्गरम्य शांतता प्रदान करणारे एक महत्त्वाचे केंद्र आहे. येथे शिवलिंगासह राम, सीता, लक्ष्मण आणि दत्तगुरूंच्या मूर्ती असल्याने हे स्थान शिवभक्त आणि रामभक्त दोघांसाठीही अत्यंत पवित्र मानले जाते. श्री देवपुरी महाराज ऊर्फ धुंदीबाबा यांच्यामुळे या स्थळाला एक विशेष आध्यात्मिक अधिष्ठान मिळाले आहे. मनःशांती आणि आत्मिक समाधानासाठी लोक येथे येतात. मंदिराभोवतीचा तलाव, घनदाट वृक्षराजी आणि पक्ष्यांचे वास्तव्य यामुळे हे ठिकाण एकदिवसीय सहलीसाठी किंवा शहराच्या गजबजाटातून थोडा विसावा घेण्यासाठी एक उत्कृष्ट आणि शांत ठिकाण बनले आहे.
रामदरा मंदिर पुणे शहरापासून अगदी जवळ आणि सहज पोहोचता येईल अशा ठिकाणी आहे. हे मंदिर पुण्यापासून सुमारे सव्वीस ते पन्नास किलोमीटर अंतरावर, लोणी काळभोर गावाजवळ आहे. पुणे-सोलापूर महामार्गावरून लोणी काळभोर येथे पोहोचल्यावर पुढे रामदरा मंदिराकडे जाणारा रस्ता धरावा लागतो. खासगी वाहन किंवा टॅक्सीने जाणे सोयीचे ठरते. पुणे स्टेशन किंवा हडपसर येथून लोणी काळभोरकडे जाणाऱ्या पीएमपीएल बसेस उपलब्ध असतात. लोणी काळभोर येथून मंदिरापर्यंत स्थानिक रिक्षा उपलब्ध होऊ शकते.
रामदरा मंदिर हे पुणे परिसरातील एक शांतताधाम असून, इतिहास, अध्यात्म आणि निसर्गसौंदर्य यांचा अनुभव घेण्यासाठी हे एक आदर्श ठिकाण आहे.
