कॅरिबियन बेटांवर नोव्हेंबर २०२५ मध्ये धडकलेल्या हरिकेन मेलिसा या चक्रीवादळामध्ये वाऱ्याच्या दोनशे बावन्न मैल प्रतितास या विक्रमी वेगाची नोंद झाली आहे. ड्रॉपसॉन्ड नावाच्या विशेष उपकरणाने टिपलेला हा वेग, उष्णकटिबंधीय प्रणालीसाठी आतापर्यंतचा सर्वाधिक मापन केलेला वाऱ्याचा झोत ठरला आहे. ही नोंद केवळ एक विक्रम नसून, हवामानशास्त्रज्ञ आणि किनारी भागातील समुदायांसाठी मोठी चिंतेची बाब बनली आहे.
हरिकेन मेलिसाने तीव्रता गाठली होती आणि जमैका तसेच हैतीमध्ये मोठी मनुष्यहानी आणि वित्तहानी घडवून आणली. या वादळाचा प्रचंड वेग जागतिक हवामान बदलामुळे वादळांची तीव्रता वाढत आहे या चिंतेवर शिक्कामोर्तब करतो. समुद्राच्या पृष्ठभागाचे वाढते तापमान हे चक्रीवादळांसाठी इंधनाचे काम करते. शास्त्रज्ञांना भीती आहे की, विक्रमी वेगाची ही नोंद समुद्रातील प्रचंड उष्णता आणि वादळात रूपांतरित होणारी ऊर्जा दर्शवते. समुद्राचे तापमान वाढत राहिल्यास, भविष्यात ‘मेलिसा’पेक्षाही अधिक शक्तिशाली चक्रीवादळे तयार होऊ शकतात.
हरिकेनचा सर्वाधिक वेग मोजण्यासाठी वापरले जाणारे ड्रॉपसॉन्ड तंत्रज्ञान अत्यंत अचूक आहे. मात्र, इतका प्रचंड आणि अनपेक्षित वेग नोंदवला गेल्यामुळे, वादळाच्या तीव्रतेचा अंदाज लावण्यासाठी सध्या वापरले जाणारे मॉडेल्स अशा अविश्वसनीय वेगाचा अचूक अंदाज लावण्यास कमी पडू शकतात. यामुळे, किनारी भागांना वेळेवर आणि योग्य तीव्रतेची पूर्वसूचना देण्यात अडचणी येऊ शकतात. सध्या चक्रीवादळांना कॅटेगरी एक ते पाचमध्ये वर्गीकृत केले जाते. मेलिसामध्ये नोंदवलेला वेग, पाचव्या प्रकाराच्या कमाल मर्यादेपेक्षा खूपच जास्त आहे. यामुळे, काही शास्त्रज्ञांनी आता सहा प्रकाराच्या वर्गाचा विचार करण्याची गरज व्यक्त केली आहे, जे अशा अत्यंत शक्तिशाली वादळांना योग्यरित्या वर्गीकृत करू शकेल.
ही भविष्यातील धोक्याची घंटा आहे. यामुळे कॅरिबियन आणि अमेरिकेच्या किनारपट्टीवरील समुदायांना आता आपल्या आपत्कालीन सज्जतेच्या योजनांचा आणि बांधकामाच्या मानकांचा फेरविचार करावा लागेल. हवामानशास्त्रज्ञ जागतिक नेत्यांना आणि धोरणकर्त्यांना हवामान बदलाचे धोके गांभीर्याने घेण्याचे आवाहन करत आहेत. मेलिसा ही केवळ एक नैसर्गिक घटना नसून, वाढत्या जागतिक तापमानवाढीचे थेट परिणाम दर्शवणारी आहे.
