मुंबईत विकासाच्या कामांचा गंभीर दुष्परिणाम आता नागरिकांच्या आरोग्यावर होताना दिसत आहे. दक्षिण मुंबईतील गिरगाव आणि पश्चिम उपनगरातील मालाड या दोन्ही ठिकाणी बांधकामामुळे आणि रस्त्यांच्या कामांमुळे होणारे धूळ प्रदूषण मोठ्या प्रमाणावर वाढले असून, यामुळे स्थानिक रहिवाशांना श्वसनाचे त्रास आणि इतर आरोग्य समस्यांना तोंड द्यावे लागत आहे. ही परिस्थिती वेळीच नियंत्रणात न आणल्यास, मुंबईकरांच्या आरोग्यावर याचे दीर्घकाळ गंभीर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
दक्षिण मुंबईतील गिरगाव परिसर हा दाट लोकवस्तीचा आणि ऐतिहासिक महत्त्वाचा आहे. येथील गल्ल्यांमध्ये आणि रस्त्यांवर अनेक जुन्या इमारतींच्या पाडकामांमुळे आणि नवीन इमारतींच्या अनियंत्रित बांधकामामुळे प्रचंड धूळ निर्माण होत आहे. रस्त्याच्या कडेला, घरांवर आणि परिसरात धूळ आणि मातीचे थर जमा झाले आहेत, ज्यामुळे परिसर पूर्णपणे धूसर झाला आहे. बांधकामाच्या ठिकाणी प्रदूषण नियंत्रणाचे नियम पाळले जात नसल्याचे स्पष्टपणे दिसत आहे. बांधकाम साहित्य उघड्यावर ठेवले जात आहे, पाण्याचा नियमित फवारा मारला जात नाही आणि संरक्षक जाळ्यांचा वापर पुरेसा केला जात नाही. या सततच्या धुळीमुळे, विशेषतः लहान मुले, वृद्ध नागरिक आणि श्वसनाचे आजार असणाऱ्या व्यक्तींना मोठा त्रास होत आहे. नागरिकांना खोकला, घसा खवखवणे आणि दम लागणे यांसारख्या समस्या येत आहेत.
गिरगावप्रमाणेच मालाड परिसरातही मोठ्या प्रमाणावर विकासकामे सुरू आहेत. येथील बांधकामे आणि विविध पायाभूत सुविधांच्या कामांमुळे धुळीचे प्रमाण चिंताजनक पातळीवर पोहोचले आहे. रस्त्यांच्या खोदकामामुळे आणि बांधकामाच्या अवजड वाहनांच्या ये-जा मुळे धुळीचे कण हवेत मिसळून संपूर्ण परिसरात पसरत आहेत. मालाडमधील रहिवाशांनी अनेकदा स्थानिक प्रशासनाकडे आणि महानगरपालिकेच्या संबंधित विभागांकडे या समस्येबद्दल तक्रारी केल्या आहेत. मात्र, या तक्रारींकडे सातत्याने दुर्लक्ष केले जात असल्याचे नागरिकांचे म्हणणे आहे. धुळीच्या कणांमुळे नागरिकांच्या डोळ्यांची जळजळ, त्वचेचे विकार आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे श्वसन संस्थेवर विपरीत परिणाम होत आहेत.
मुंबईतील वाढते धूळ प्रदूषण केवळ नागरिकांसाठीच नाही, तर पर्यावरणासाठीही धोकादायक आहे. हवेतील सूक्ष्म धूलिकण नागरिकांच्या फुफ्फुसांमध्ये प्रवेश करतात आणि अनेक गंभीर आजारांना आमंत्रण देतात. मुंबई महानगरपालिका आणि महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ या दोन्ही संस्थांनी बांधकामाच्या ठिकाणी प्रदूषण नियंत्रण कायद्यांची कठोर अंमलबजावणी करणे आवश्यक आहे. बांधकाम व्यावसायिकांनी धुळीच्या नियंत्रणासाठी नियमित पाण्याचा फवारा मारणे अनिवार्य करावे. बांधकाम साहित्य आणि माती झाकून ठेवणे बंधनकारक करावे. बांधकाम क्षेत्राभोवती उंच आणि प्रभावी संरक्षक जाळ्या लावल्या गेल्या पाहिजेत. प्रदूषण नियंत्रण नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कठोर दंड आकारला जावा.
मालाड आणि गिरगावमधील नागरिकांच्या आरोग्याचा प्रश्न गंभीर बनला असून, यावर तातडीने उपाययोजना करणे गरजेचे आहे. जर प्रशासनाने याकडे गांभीर्याने लक्ष दिले नाही, तर मुंबईतील आरोग्य व्यवस्था आणि नागरिकांचे जीवनमान धोक्यात येऊ शकते. शहराला आधुनिक स्वरूप देताना, नागरिकांच्या आरोग्याची किंमत मोजावी लागू नये यासाठी विकास आणि पर्यावरण संतुलन राखणे महत्त्वाचे आहे. स्थानिक लोकप्रतिनिधी आणि प्रशासनाने एकत्र येऊन या समस्येवर प्रभावी तोडगा काढणे, ही काळाची गरज आहे.
